အပါဟံင္မန္

ပေရင္စဿ႘ရံင္ေကတ္ ကဿိန္ဍဳင္ဗဿာ ေသၢာံၿပံင္သၜာဲအာမာန္ဂွ္ သၵးရံင္ေကတ္ ပေရင္ဆက္စပ္ အပႜဲဍဳင္ကၜာရ၊ သၵးရံင္ ေကတ္ ပေရင္အဝုႝၾသဇာအလုႝအသ႘ဍဳင္ၾကဳက္ ကုႝ ဍဳင္ရုယွာ လၲဴဂၜးကဝ္ တၛဲဏံရ၊ ဍဳင္ၐါတံဝြံ ဒွ္ဍဳင္အလုႝအသ႘ဗဿာ ေကတ္အထံက္ဂၜဳိင္အိုတ္တဲု လေစွ္တံဂွ္ ေကတ္အရုီစိုတ္ကုႝ ဂေကာံဍဳင္ေအယွဒိုဟ္အဂှဲ (အာၿဇ႘ယာန္) နကုႝ ပေရင္ပိုန္ၿဒပ္တံရ၊ ပေရင္ကူသာန္သြံရာန္ မှိက္ရတ္ ကုႝဍဳင္အိႏၵိယ်ဂွ္ မြဲသှာံကုႝမြဲသှာံ ဂၜဳိင္ကၜဳင္တုဲ လဿဳဟ္ဏံညံင္ ေသၢာံေကၜာံဍ ကုႝ ကဝ္ရ႘ယာသဿဝ္က်ာမာန္ဂွ္ ဂၥါန္လြ႘ကၜဳင္ရ၊ ပေရင္ဆက္ေဆာံအၾကာတံဝြံ လဇုဲလဇေထာံအခိင္  ပေရင္ၿပံင္သၜာဲဘဝညးဍဳင္ကြာန္ ေကာန္ဍဳင္အရင္ အပႜဲဍဳင္တံေရာင္ ဟုီဂးမာန္ရ။

ဍဳင္ျဇဟတ္ေဇှာ္ ဝါဒတဲပဲါ အလုႝအသ႘ဍဳင္ၾကဳက္တံ ေဇှာ္သၜဲကၜဳင္ျဇဟတ္ပှာန္ အပႜဲ (Asia- Pacific)တံဂွ္ သြက္ ဍဳင္ဝုတ္ဒိုဟ္တံ ဒွ္အာအရာသၵးေဖက္ဓညကုီေလဝ္ သြက္ဍဳင္ဗဿာဝြံ ေပှာ္အာယုက္အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာ ၾကက္ဂၜိင္ ေသၛာဲအာမာန္ရ၊ အလုႝအသ႘ ဍဳင္ၾကဳက္တံ ၾသဇာ ေဇှာ္ကၜဳင္အၾကာဍဳင္ဂၜးကဝ္တံဂွ္ ဗဿာဒးဂှပ္စိုတ္တုဲ ဍဳင္မြဲမြဲတံ ဒးစုႝဒစးကုႝေသှာဝ္ဥပေဒ ကုလသမဂၢ ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္ အႏုလက္ကၜဳိက္ (Nuclear) ရဵသာ္ဝြံ ဍဳင္ကဝ္ရ႘ယာသဿဝ္ က်ာ တံဂွ္ ဗဿာႏြံပဿိက္ေလာန္ရ။

ဍဳင္ၾကဳက္ကုႝဍဳင္ရုယွာ ပံင္ေတာဲေရင္သၠံတုဲ ကုႝဒဿံင္အထံက္ သြက္ကဿိန္ဍဳင္ဗဿာ အလုႝအသ႘ (နအဖ)ဗြဲမေဇှာ္ကုႝျဇ ဟတ္ရ၊ ကၜာနဴ ဂိတုေဂ်ာန္ ဂေကာံဍဳင္ဖဲသၟ႘တံ ဟြံဂြံေကၜာန္ဗဒွ္ (G8 conference) ဒှာဲဍဳင္ဂ်ာမန႘ ကၜာနဴ သမၼတဍဳင္ရုယွာ ကုႝဍဳင္အေမရိကာန္ တံ ဟြံဂြံကၲဳႝဒွ္ပေရင္ကယ်ာန္ဓဝါတ္ေရင္သၠံ ပရူပရာအလုႝအသ႘ အေမရိ ကာန္ ကုႝဏာမကၜဟ္(CZECHREPUBLIC ကုႝ POLAND) (us missile defense system)ဂွ္ဏီ အပႜဲဂိတုေမ ဂွ္ဝြံ အလုႝအသ႘ရုယွာ ေကၜာန္ဗဒွ္ကုႝရုင္အႏုလက္ကၜဳိက္ သြက္ကဿိန္ဍဳင္ဗဿာ ေရာင္ ပၲိတ္ဏာ ေလာင္ၾတးကုီရ၊ အလုႝအသ႘ဗဿာတံ ပခိုင္ကၜဳင္ျဇဟတ္အပႜဲဍဳင္တုဲ ေကၜာန္ဗဒွ္ေပဲါရုဲမာဲသှာံ(၂၀၀၈)ဏံဂွ္သြက္ ေကာန္ဂကူမလုပ္ ဒုင္ရုဲမာဲတံ ဒွ္အာပဋိပကၡဗြဲမေဇှာ္မာန္ လၲဴအရာ ဏံဝြံ ပေရင္ပေတင္ဇုက္ ဗြဲမည႘သာ အၾကာဂကူမြဲကုႝမြဲဂွ္ ပဿိက္ ေဇှာ္ဗြဲမေလာန္ရ။

ဇုက္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဂေကာံေအန္ေအယ္လ္ဒ႘(အံင္သာန္သုဂ်႘) ယဝ္ပါဗက္အာလၸာ္ပေရင္ ပႛ႘ပႛပ္အလုႝအသ႘ (နအဖ)တံမၢး ဂေကာံပၜန္ဂတးဂမၜဳိင္တံ အာစိုပ္သၵးဆုႝဒဒိုက္လေလင္မာန္ အရာတံဝြံ ၐိုတ္လုႝညးဖႜဳိက္ဗေပင္ကုႝ အေခါင္အရာေကာန္ ဍဳင္တံ မာန္ေရာ၊ ၐိုတ္လုႝပိုတ္ သၠဳတ္ေရာဂွ္ သၵးရံင္ဗုႝအာရ။

စိုပ္အခိင္ေပဲါရုဲမာဲေတံမၢး အၾကာဂကူဗဿာ အလုႝအသ႘(နအဖ) ကုႝ ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္တံ ကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ပဋိပကၡ ပေရင္ဂစိုတ္ပလုီ ကမၜက္ဂကူမြဲကုႝမြဲ (Genocide) မၢးေဟင္ (UN Security Council) လုပ္စိုပ္ကၜဳင္မာန္ရ၊ အေခါင္အရာ ဘဝမံင္စံင္ညးဍဳင္ကြာန္ တံ ေဇှာ္ေမာဝ္တဵတက္ကၜဳင္မာန္ရ။

ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ေဖ်ံလြဟ္ပအပ္လြဟ္တုဲမွ ေဗာ္လုပ္ဒုင္ရုဲမာဲဂွ္ု ဒုင္တဲဟြံမာန္ရ၊ အပႜဲဂေကာံဗဟႝုကမၼတ႘ (၂၇)တၜ အရန္(၅)တၜ ပံင္ (၃၂)တၜတံ ပၚကဝက္တုဲ ဂေကာံလုပ္ ဒုင္ရုဲမာဲကုီ ေဖ်ံဗုီျပင္ပေရင္ကေမၜာန္တဿိကုီ ေဗာ္သြးေကာံဓရုီ ေဖ်ံသၢဳတ္ သြာတ္ျပဟ္ဟ္ရ။

၁။ ဇဿာပ္ေကာန္ဂကူမန္တံ သၵးေကတ္တာလ်ဳိင္ ပေရင္ဂကူမြဲနဲမြဲဗုီ (ဝါ) ဇဿာပ္ေကာန္ဂကူမန္ သၵးေကၜာန္လိက္ စဿတ္သမၲီ ဒွ္ဂကူမန္(နိႆဲလိက္ေဗာ္ပၲိတ္လဝ္ႀကဵနဴသၻင္သၜာဲဂတးလညာတ္ေကာန္ဂကူမန္ (၆) ဝါ။

၂။ မှိဟ္မဂၜဳိင္နဴ (၃၀)တၜတံ ေသၢာံလုပ္စိုပ္ေကၜာန္ကေမၜာန္ ကေရာံဂေကာံသဿာကေမၜာန္ဂၜး ကဝ္ (ILO) ဂေကာံ ပေရင္ထက္ ယုက္ဂၜးကဝ္(WHO)မာန္ဂွ္ ေဗာ္သၵးကႜဳိက္ကႜဳိပ္။

၃။ သြာင္ဆက္ေဆာံဍဳင္သၟာင္ဂွု္ ေဗာ္သၵးသၜဲသၜဳင္ပၲဳိန္ပေရင္ကေမၜာန္ နကုႝက႑လဿဳဟ္ဏံရ။

အရာပိတင္ဝြံ စုႝဒှာကုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တုဲ ဒှာဲအခန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ အပႜဲဍဳင္ဂွ္ ေဗာ္စိုပ္ဂတမာန္ရ။

ဂေကာံည႘သဿဟ္ဂကူမန္ ကုႝ မန္စိုပ္ဍဳင္သၟာင္ ပံင္ေတာဲရင္သၠံတုဲ ဒှာဲအခန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေဗာ္မဍဳိန္လ်းဒဿံင္ အေရဝ္ဘာသာ ဆက္ေဆာံဍဳင္လိုက္ သြက္မှိဟ္ကၧံင္လၲဴ အပႜဲေဗာ္တံဂွ္ ဖႜဳိက္ဗေပင္အာမာန္ရ၊ ဇဿာပ္မှိဟ္ကၧံင္ လၲဴအပႜဲေဗာ္တံေသၢာံဟုီခံင္အာ အေရဝ္ဘာသာ ေအဂၤလိက္ ကဆံင္စိုပ္ပ္မာန္ဂွ္ ဂေကာံတံ သၵးရုီဗင္အာရ၊ တုဲပၜန္ ညံင္ေဗာ္ေသၢာံပံက္ကုႝ ၾတင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ရဵသာ္ နာဲဗ႘ထဝ္ ပၲဳိန္ထၞးလဝ္ သြက္မှိဟ္အာတ္မိက္ဒွ္ေကာန္ ေဗာ္တံဂွ္ (MUL) ကုႝ ဂေကာံမန္စိုပ္ဍဳင္သၟာင္တံသၵးကုႝအာျဇဟတ္ ဓရုိဟ္ ကုႝ ေဗာ္ကုီရ။

ေဗာ္ကေလင္ဒက္ပၲဳိန္ဍဳင္မန္ (ကဿဳိန္ဍဳင္အေမရိကာန္) ခ်ဳဗစိုပ္လိက္ကုႝညးအုပ္ကာ ဂေကာံကုလသမဂၢ (မွာန္ခ႘ မုန္) အပႜဲတၛဲ ဟံသာဝတ႘လုီ ေပင္(၂၅၀)သှာံဂွ္ သြက္ပေရင္ဍဳင္ ကြာန္မန္ဝြံ ဒွ္ငၛဳဟ္မးဗြဲမေဇှာ္ေလာန္ရ၊ ဆက္တုဲမန္ခါဏာဒါ၊ အဝ္သေၾတလ်ာ၊ ယူေရာပ္၊ အေမရိကာန္တံ ပံင္ေတာဲရင္သၠံတုဲ သြက္ညးမဒွ္ဒဒိုက္ ဂကူမန္တံေကၜာန္ဗဒွ္ကုိန္အစ႘အဇန္ ( Mon Refugee Rights) မြဲမာန္ရ၊ ညံင္ရုင္မန္ဒှာဲတံေဟင္ ကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ စ႘ဿေကတ္တုဲ သြက္မန္ စိုပ္ဍဳင္သၟာင္တံ ေကၜာန္ဗဒွ္ (conference)မြဲဒှာဲ မာန္ေကတ္အရုီစိုတ္ကုႝ ဍဳင္သၟာင္တံ မာန္တဵရ။



ရံင္ေကတ္ကုႝေခတ္ကာလေဒသ (Globalization)မၢး ကဿိန္ဍဳင္ဗြဲမဂၜဳိင္ ဂေကာံေဗာ္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္ဗြဲမဂၜဳိင္တံ ဗြဲမဗဗြဲကုႝေခတ္ တဿိတံဂွ္ ညးတံပေလဝ္ပေလတ္ကၜဳင္သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ ကုီရ၊ သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ ကဿိန္ဍဳင္္ အေမရိကာန္ (American’sConstitution) ပြဳိင္သှာံ(၂၀၀)ျပင္င္ဂွ္ ပေလဝ္ပေလတ္ကၜဳင္(၂၆)ဝါရ၊ တုဲပၜန္ သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒဍဳင္ေသံ မခ်ဴပတိုန္လဝ္ သှာံ(၁၉၉၇)ဝြံ ႀကဵနဴဝန္ေဇှာ္ တကၠေသန္သၵးဒးဒုင္သုီအဝုႝ ကုႝ ဒပ္ပှာန္တံတုဲ ေသှာဝ္ဥပေဒဂွ္ သၵးပလုီ ေကၜံေထာံရ။ ကေလင္ခ်ဴပၲဳိန္တဿိရ၊ ေသှာဝ္ဥပေဒဒပ္ပှာန္တံ မခ်ဴ ဓဇက္လဝ္ဂွ္ ဟိုတ္နဴေကာန္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္တံဒုင္တဲဟြံမာန္ တုဲ သှာံ(၂၀၀၇)ဏံအိုတ္ေသၢာံခ်ဴပၲန္တဿိမြဲဝါပၜန္ဂွ္ လဿဳဟ္ဏံေကတ္ဒဿံင္ဆႏၵေကာန္ဍဳင္ကြာန္တံတုဲ ပေလဝ္ပေလဝ္ဒဿံင္ဖိုဟ္။

ေသှာဝ္ဥပေဒ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိမရပ္စကာဒဿံင္လဿဳဟ္ဝြံ တှဟ္ျခာဒဿံင္ကုႝဍဳင္တံကုီရ၊ ပြဳိင္(၅၀) သှာံျပင္ ဟြံသၵး ေကတ္ဆႏၵ ညးဍဳင္ကြာန္တံတုဲ ထိင္ဒဝ္မင္မြဲကၜဳင္ေကာန္ဂကူမန္ ေဗာ္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္မန္ဟြံလုီလာ္အာဂွ္ ေဟင္ သၵးေကတ္ဂုဏ္စရာဲကုႝ ညးမအာကႜဳိပ္တံ ဗြဲမေလာန္ရ။ ဒွ္ရဵသာ္ဝြံကုီေလဝ္ ရံင္ေကတ္ေခတ္ကာလမၢး မှိဟ္(၃၂)တၜဓဝ္ သၸစှးဂကူတုဲ သၵးေဗၢတ္ေဝင္္ ဒဿံင္(ယႏၲရာ)စက္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဟြံဂပ္ဝ္္ေကြံ လဿိဟ္မှိဟ္ပါ လုပ္ေအာန္ေလာန္ရ၊ မှိဟ္တာလ်ဳိင္(၁)တၜဓဝ္ သၵးရပ္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္ ၐါ ပိ သြာင္တံဂွ္ ပေရင္ေဇှာ္ေမာဝ္ တဵတက္တံ လဇုဲလဇဗြဲမေလာန္၊ မှိဟ္ၿဗဵမြဲတၜဓဝ္ ပါလုပ္တာလ်ဳိင္ကၧံင္လၲဴတုဲ ဟြံေပင္(၂၅)ကႜဳိပ္ကၜံရ။

ေဆင္စိုပ္ကုႝေသှာဝ္ဥပေဒ (Constitutional)တုဲ သြက္ေသၢာံေကၜာန္ဗဒွ္ ေပဲါေကတ္ဆႏၵ ညးဍဳင္ကြာန္ (Referendum) ေသၢာံခှံဗဒွ္တိုန္ အပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒပၜန္ဂတး (ေသှာဝ္ဥပေဒ ဍဳင္မန္ဗၜးၐးတုဲဟြံေသင္) သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ ေသၢာံဒက္ပၲဳိန္ပေရင္ ဗၜးၐးဂကူမန္ဂွ္ မဟုီတဵရ၊ သြက္ေသၢာံခ်ဴဓဇက္ပၲန္ဂွ္ ဂေကာံမန္ ဂမၜဳိင္တံ ေကာံဗိုင္ကၜဳင္တုဲ အာတ္မိက္တိုန္မၢး ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိသၵး ခ်ပ္ဗၥာအာကုႝေရာင္။