လိက္လညာတ္

သဝ္ဝန္နဲသုႝ/ သာပ္ေတန္ပါ ၁၅၊၂၀၀၈။

ႏူကုႝဍဳင္ ယူဂုႝဆဠာဗ႘ယ်ာ (Yugoslavia) ဒုႝကုႝဍဳင္ ဆုႝေခ်န္ၫွာ (Chechnya) ဝါဒေကာန္ဂကူဂွ္ ပလီုပလာ္ဒဿံင္ ဍဳင္ကြာန္ဂၜးတိရ၊ သာ္ဝြံ ညးမှဳံကုႝဝါဒ ပံင္ေကာံဍဳင္တအ္ (Cosnopoutans) ဟုီဒဿံင္ရ၊ တြႝဳရးဍဳင္ မှဳံကုႝေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္တအ္ လုီလာ္ထကး ပၚတိတ္ဒဿံင္တုဲ၊ ဝါဒပၚပရးပတိတ္ေကာန္ဂကူတအ္ အသိင္ခုိဟ္ဒဿံင္ရ၊ ပႜဲဍဳင္အာဖရိက ဒုိက္ဂတ္တအ္ သဿးဟြံေသင္၊ ပႜဲဍဳင္ဥေရာပ (Europe) ဍိဳက္ေပင္ကုႝပုိန္ျဒပ္တအ္၊ ပႜဲဍဳင္အာဖရိက သဿဝ္က်ာတအ္ဂွ္ေလဝ္ ပေရင္ဝြံကၲႝဳဒွ္ဒဿံင္ရ၊ ပိြဳင္ ၂၄ နာဍ႘ နကုႝေကာန္ပ်ဴ တာ (Computer) ပလံင္တမ္စပ္ ကုႝပုိန္ျဒပ္သြံရာဒဿံင္ ပႜဲေခတ္အဆက္ေဆာံ အၾကာညးသၠအ္ နကုႝအစ႘အဇန္ ပၜးဓနိက္ ေကာန္ပ်ဴတာ မြဲကဆံင္ ႏူကုႝစက္လၲဴ အာကာသ (World of Internet) ဏအ္ ကိစၥဝြံ သာ္လုႝဒွ္မာန္ဒဿံင္ေရာ။

ပေရင္ဝါဂၜးတိ (Globalism) ပရးျပးဒဿံင္ဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္ေဝါဟာရ မှဳံကုႝၾသဇာေခတ္ပု႙ရ။ ဝါဒပံင္ေကာံဍဳင္ (Cosnopountans)ဂွ္ ဝါဒ မှဳံကုႝေယန္သှာင္၊ ဝါဒေကာန္ဂကူဂွ္ ဒွ္ဝါဒ႐ုိင္ဇုိင္၊ နကုႝစုိတ္ဓါတ္ ပေရင္ေထင္ေသာဲ သာ္ဝြံ အဓိပၸာယ္တိတ္ဒဿံင္ ပႜဲလညာတ္ပု႙ရ။

စပ္္ကုေပေရင္ကလုိက္ကဿဳႝ ခ်႘ဒရာင္ေကာန္ဂကူ ညးမှဳံကုႝဝါဒ ပံင္ေကာံဍဳင္တအ္ (Cosnopoutans) ဂွ္ သာ္လုႝေလဝ္ ကိၜဳဟ္ခၜင္ ေကတ္ဟြံမာန္ရ၊ ေဃာအဝုႝအဏာေသၜာဝ္သဝ္ေစွ္အာ ႏူတြဳႝရးဍဳင္ မုဟုိတ္လုပ္ဒဿံင္ ေပဲါဗတုိက္ သြက္အဝုႝ (Sovereignty)
ဏီေရာ၊ စကၤာပူ တြဳႝရးဍဳင္တုပ္သဿဟ္ကုႝဍဳင္ (City-State) ဌာန္ေဒသဍဳင္ၾကဳက္သၜဳင္က်ာ တင္မသြံရာန္ကူဗှိက္ သၜးသၜးပြးပြး အေမရိကာန္ ကိစၥသုီဖအုိတ္တအ္ဏအ္ဂွ္ မတဿအ္၊ မဍိဳက္သြက္ဂြံဒက္ပၲန္ အစ႘အဇန္ဂၜးတိ ပႜဲဗြဝ္ကၜံသှာံ အနာဂတ္ဂတမဒွ္ရ။

ဍိဳက္အာလပွ္ဆက္ေဆာံ နကုႝအစ႘ဇန္ပၜးဓနိက္ ေကာန္ပ်ဴတာ အလုံမြဲဂၜးတိမြဲကဆံင္ ႏူကုႝစက္လၲဴအာကသ (Internet) ဂြံဒဿံင္ရဂွ္ မုဟုိတ္လုပ္ဒဿံင္ ေပဲါဗတုိက္ သြက္ဂြံထိင္ဒက္ဘာသာ ေဍာတ္တ္တအ္ဏီေရာ။

ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္ (Cosnopountans) ဒဒွ္ပေထင္ေသာဲဒဿံင္ကုီ၊ ညးမှဳံကုႝဝါဒ ေကာန္ဂကူတအ္ဂွ္
အခိင္လဿဳဟ္ သြက္ဂြံေဒါအ္ေထာံေထက္ရ၊ ညးမစ႘ေရင္အုပ္ဓုပ္ကုမၸတ႘ အပႜဲဍဳင္ဗြဲမဂၜိဳင္တအ္ဂွ္ သြက္ဂြံဂတာပ္ကၞင္က်ာမြဲတုဲမြဲပၜန္ ကြာ္အာဒဿံင္ဃရက္ဃရက္ရ၊ ညးတအ္ရပ္ေကံလဝ္ စဿတ္တဲေကၜာံဍဳင္ (Passport) ေကာန္ဂကူဍဳင္မဍိဳက္ေပင္ ကုႝပုိန္ျဒပ္ မဍိဳက္ေပင္ကုႝပေရင္ဂုီကၜဳီ (Security) သုီဖအုိတ္ရ၊ သြက္ဂြံဒွ္ ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္  ညးတအ္ ဍိဳက္ေပင္ အုိဟ္တဿိဳဟ္ဒဿံင္ရ၊ အေခါင္အဝုႝဂွ္ ႏြံဒဿံင္ပႜဲစဿတ္တၛဲ ေကၜာံဍဳင္ရ၊ ကၜာဟြံဂြံပဲါတးေထာံ ေသှဟ္ပေရင္ေကာန္ဂကူ (Nationalist Rage)  ပု႙မၢး ခ်ပ္ဗၥာရဏာ ပေရင္ေကာန္ဂကူ ဆုႝေခ်န္ၫွာ (Chechens) တအ္ေထက္ရ၊ သြက္ဂြံပန္နန္ ႏြံပႜဲဍဳင္ေဇှာ္ ဆုႝေခ်န္ၫွာ
နကုႝကမ္က႘ြစက္အမၜံက္႐ုယွ ညမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံဂကူဂမိၜဳင္တအ္ မုဟုိတ္ႏြံပဿိက္ေရာ။

ေဝါဟာရဝြံဂွ္ ေဝါဟာညးမှဳံကုႝဝါဒဂၜးတိမဒွ္ရ၊ ခ်ပ္ဗၥာရဏာကုႝေဝါဟာပေရင္ဝြံ ခ်ဳိတ္တ္ပၜိဳတ္တ္ညိ၊ ေကာန္ဍဳင္တြႝဳရး ဂါလ႘ဖုႝန႘ယ်ာ (Californian) မြဲ ဂတဒဿံင္ဂတမုက္ ေကာန္ပ်ဴတာတုဲ ခ်ဴဒဿံင္လိက္ သြက္ဂြံပလံင္ဇေရင္ရဲ ႏြံဒဿံင္ပႜဲကဝ္ရ႘ယ်ာ သၜဳင္က်ာ (South Korea) ေတံရ၊ ေဃာအခိင္ဂွ္ ညးတအ္သုီညးၐါ ဒွ္ဒဿံင္ဓရ္စံင္တူ ေဖက္ကမၜတ္ ကၜတ္ဏာက႘ြစက္ညးတအ္ ဒုိဟ္စြံလဝ္ မၛးသၛိ ညးတအ္ရ။

ပေရင္ဆက္ေဆာံမြဲကဆံင္ ႏူကုႝေကာန္ပ်ဴတာ အၾကာညးတအ္ဂွ္ မှဳံကုႝဂုီကၜဳီ ရဂွ္ ညးဂွ္ေကတ္ တာလ်ဳိင္မာန္ေရာ၊ ပလိက္ (Police) ႐ုင္စ႘ေရင္အမွဳ၊ ဒပ္ပှာန္ရပ္လဝ္လြဟ္၊ ဗုီျပင္ဒက္ပၲန္ (Structure) ေခတ္တဿိတအ္ဂွ္ ဒုင္ဒဿံင္ေကတ္ဒဿံင္တာလ်ဳိင္ရ၊ ဗုီျပင္ဒက္ပၲန္ သာ္ဝြံဟြံမြဲမၢး ပြမထိင္ဒက္ ေစဝ္ေပှာန္ဥပေဒေလဝ္ဟြံမြဲ ဍဳင္ကြာန္ဂၜးတိဂမိၜဳင္ေလဝ္ လုီလာ္အာအုိတ္ေရာင္၊ ေကာန္ဂကူတြဳႝရး ေခတ္တဿိ သြက္ဂြံတဵတက္ သြက္ခုိင္ကၜိဳက္၊ မၵးေကၜာန္ဂွ္ရ၊ ပႜဲကုႝအေဝါင္အဝံင္ဂၜးတိတတိယ (Third World) သဿးဟြံေသင္ တင္ဝြံဂွ္ တင္ညးမှဳံကုႝဝါဒေကာန္ဂကူတအ္ ကၜိဳဟ္ခၜင္လဝ္ေလဝ္ မဒွ္ရ။

ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္တအ္ေလဝ္ မှဳံကုႝ႐ုိဟ္ကှက္ရ၊ ဇာတိပု႙အရံင္ ေသၠက္သကာပု႙ဂွ္ တန္တဵဒဿံင္ လၲဴလက္ကွ်န္ပၚျခာလဝ္ပု႙တအ္ဂွ္ရ၊ စပ္ကုႝလက္ကွ်န္ ပၚျခာလဝ္တအ္တုဲ တၜပညာစပ္ကုႝပေရင္စုိတ္ "ဖ႐ုိက္" (Freud) ခုတ္ကုႝယဿဳ ဝါဒေစာဲလာံ ဆာန္ေလာန္ဇကုဇကုေလာန္ ဏာေသတ္ဆာတ္ (Narcissim) ရ၊ တင္ပၚျခာသဿတ္ဝြံတအ္ေဟင္ ပု႙သုင္ေစာဲနကုႝ သာင္လကွ်န္ပု႙ (Core of our Identity) မာန္ရ၊ တင္မပၚျခာ အၾကာေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္တအ္ဂွ္ ေကၜံတှီအာသဿဝ္ လ႘ဗါင္ (Live's) ကုမၸတ႘ပၲိတ္ဗြိဳက္လတက္)၊ သဿဝ္မက္ဒဝ္ဏာ (MeDonald's ကုမၸတ႘ပၲိတ္စှစ)၊ သဿဝ္အာင္ဗ႘အာမ္ (IBM ကုမၸဏ႘ ပၲိတ္ကေပါတ္ ေကာန္ပ်ဴတာ) ေဏာင္ သာ္ဝြံ ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္တအ္ ေထင္ေကတ္လဝ္အုိတ္ရ၊ ဗြဲစဿတ္ကာလဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္ဂွ္ သာ္ဝြံဟြံေသင္ မှိဟ္ဗြဲမဂၜိဳင္ ရပ္ေကမ္လဝ္ တင္မပၚျခာေဇှာ္ေဇှာ္ တအ္အုိတ္ရ၊ ပႜဲဍဳင္ ယူဂုႝဆလာဗ႘ယ်ာ (Yogoslavia) ေပင္ဒဿံင္ ကုႝေကာန္ဥေရာပ ယွဳက္က္ထုဲထုဲ ေတဿင္င္တှဟ္ဟ္တအ္ရ၊ ညးတအ္ဂွ္ ဒ႘ဒဿံင္က႘ြစက္ မာစ႘ဒ႘ (Mercedes) ပုိင္ၿပ႘လဝ္သၛိဌာန္ သြက္ဂြံဇူဒုိပ္ မှဳံကုႝဗုီျပင္ ေဇြတ္ဇါလာန္ (Swiss Style) အုိတ္ရ၊ ရံင္႐ုပ္သာ္လၸာ္မၛးတုဲ ပၚတိတ္ညးတအ္ ဟြံေလာဲသြာဂၜိဳက္ဂၜာဲ
ရံင္အာ လၸာ္အပႜဲမၢး ညးတအ္ဂွ္ လၛဳႝဂွ္ဒွ္ဒဿံင္ ခ႐ုႝ (Croats)၊ လၛဳႝဂွ္ ဒွ္ဒဿံင္သာပ္(Serbs)၊ လၛဳႝဂွ္ ဒွ္မံင္ မူသေလန္ ဗုႝဇန႘ယာန္ (Bosnian Muslisms)၊ ဂြံဆုႝေကတ္မာန္ရ၊ ပေရင္ကေမၜာန္ ဂတာပ္ေခတ္ဂွ္ ပလုိဟ္ေဖ်ံေထာံ အေစာဲအလာံ၊ ပလဟ္ေဖ်ံေထာံ ဓရ္သစၥေဇှာ္ အပႜဲပု႙ဟြံမာန္ဂွ္ ဒဒွ္ဍဳင္ယူဂုႝသလာဗ႘ယ်ာ (Yugslavia) ထၞးမံင္ရ။

မှိဟ္မၵးဒုင္ပႜဳႝပႜိဳက္ ေကာန္ဂကူမဒးဒုင္ပႜဳႝပႜိဳက္တအ္ ဟြံကလိဂြံ အေခါင္အဝုႝစုႝဒှာကုႝဇကုညးတအ္ဟုီမၢး စုိတ္ဓါတ္ပေရင္ဂုီကၜဳီ စုိတ္ဓါတ္ဒက္ဂေကာံ၊ စုိတ္ဒက္အေဝါင္အဝံင္ဂွ္ ႏြံဒဿံင္ဂွ္ရ၊ ဟုိတ္ႏူပေရင္ဂၜးတိ ၿပံင္သၜာဲကၜဳင္ ပု႙ၾကပ္ကၜဳင္ လုပ္စုက္ကၜဳင္ဂွ္ ဍာံဒဿံင္ရ၊ ဟိုတ္ၾကပ္ကၜဳင္ လုပ္စုက္ကၜဳင္ဂွ္ရ ပု႙မဒးထိင္ဒက္ေယန္သှာင္၊ ဝင္၊ ဘာသာ၊ အေရဝ္ပု႙ ဟြံတုပ္သဿဟ္ပၚျခာတအ္ မဒွ္ရ၊ ယဝ္ရ ထိင္ဒက္ဟြံမာန္မၢး လုီလာ္ေသၜာဝ္ေစွ္အာ ႏူဘဝမှိဟ္ေဏာင္ဂွ္ ခ်ဳိတ္ပၜဳိတ္ဒဿံင္ရ၊ ပႜဲသကၠရာဇ္ ၁၉၈၉ ကာလေကာန္ဂကူ ပံင္ေကာံႏူေဒသ ဗဝ္လေတတ္ (Boltic)၊ ေကာန္ဂကူပုႝ္လာန္ (Poles)၊ ေကာန္ဂကူခ်က္ (Czechs) တအ္ ဂြံအေခါင္ဗၜးၐး ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူဂမိၜဳင္တအ္ (Cosnopoutans) ႏူကုႝစုိတ္ဓါတ္ မှဳံကုႝဓရ္မဍာံျပ တက္ကၜဳင္တဲ ကုႝကၜဳင္ျဇဟတ္ရ၊ ကိစၥဝြံဂွ္ ပေရင္တဝ္ေစှဟ္ ပၜန္ဂတး စပ္ဝါဒေကာန္ဂကူတအ္မဒွ္ရ၊ ကိစၥဝြံ စပ္ကုႝရန္တဿအ္အေခါင္ဗၜးၐး၊ စပ္ကုႝရန္တဿအ္ အေခါင္ ဒ႘မဝ္ကေရၿဇ႘တုဲ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ဟုိတ္ႏူပေရင္ကေခ်ာ္ကလုိက္ကဿဳႝ ေကာန္ဂကူအေမရိကာန္ ပႜဲသကၠရာဇ္ ၁၇၇၆ ေကုာံ ပေရင္ကေခ်ာ္ကလုိက္ကဿဳႝ ေကာန္ဂကူျပင္ေသတ္ ပႜဲသကၠရာဇ္ ၁၇၈၉ မဒွ္ရ။

ပႜဲဝါဒေကာန္ဂကူ တင္ေဗၜတ္ဒဿံင္ဂွ္ ဟုိတ္ႏူဆႏၵပဿိက္မိက္ဒွ္ တၜသၛိပႜဲသၛိဌာန္ဇကုဟြံေသင္ ဟိုတ္ႏူပဿိက္ ဟြံမိက္မံင္ ႏွဵႏွဵရဵရဵကုႝ ညးတှဟ္သၟာင္ ပႜဲသၛိဇကု ေကနာ္ဂကူဍာံမၢး တြဳႝရးဍဳင္မပုိင္ၿပ႘မြဲ မဒးႏြံ၊ ဟုိတ္ႏူတင္ဝြံတအ္မဒွ္ရ၊ ဂကူမဒးသၟးဇၛး ဂကူႏွဵရဵဟြံဂြံ တင္ဝြံတအ္ဂွ္ တင္ေဗၜတ္ဒဿံင္မဒွ္ရ၊ ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံေကာန္ဂကူ (Cosnopoutans) ဒွ္ဒွ္ ညးမှဳံကုႝဝါဒေကာန္ဂကူဒွ္ဒွ္ သုီညးဖအုိတ္ ဂကူႏွဵရဵဒဿံင္ ပႜဲဆီသဿဝ္စှာံဇကုပု႙ရ၊ အပါေဇှာ္တအ္၊ အပါေဇှာက္ပု႙တအ္ တက္္ဝုိင္ တိတ္ကၜဳင္လဝ္ မြဲစြံအုိတ္ရ၊
ဗြဲမဍာံျပ မဒးဟုီမၢး လၲဴဂၜးတိဏအ္ ေကာန္ဂကူသၟးဇၛး၊ ေကာန္ဆီဟြံႏွဵရဵဂွ္ ဟြံမြဲရ၊ ယဝ္ရပု႙ ပံင္ကုႝညးဂကူႏွဵရဵ တုပ္တဵညံင္ရဵ ပု႙ဟြံမာန္ဟုီမၢး ကမ္ကုသုိလ္သာ္လုႝ ဆုႝဂဗမာန္ဂွ္ ဒဒွ္ဍဳင္ယူဂုႝသလာဗ႘ယ်ာ (Yugoslavia) ထၞးမံင္သက္သ႘ရ။

ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံ ေကာန္ဂကူတအ္ ဒဒွ္ဟုီဒဿံင္ကုႝ ညးမှဳံကုႝဝါဒေကာန္ဂကူတအ္ တုပ္တဵဒဿံင္ကုႝတကုိဟ္ကေလာ္ဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ ဒးေဒါအ္ေထာံေထက္ရ၊ ညးမှဳံဝါဒေကာန္ဂကူ (Nationalist) တအ္ဂွ္ေလဝ္ ေထက္ကုႝဒးပေလဝ္ေထာံ ဓရ္အေစာဲအလာံ မၵးႏြံကုႝတြဳႝရး ဍဳင္မပုိင္ၿပ႘ဂွ္ရ၊ တြႝဳရးဍဳင္မဒးဒုင္ပတဝ္ဒဿံင္ မုက္ကုႝရမ်ာင္ ေကာ္ေဆာ (Chauange) ညးမပၚတိတ္တအ္ဂွ္ မဒးပၚ ကုႝအဝုႝေထက္ရ၊ ယဝ္ရ ဖန္ဖက္သာ္ဝြံမၢး ေကာန္ဂကူတအ္ေလဝ္ ဟြံပၚတိတ္၊ ေကာန္ဂကူတအ္ ေလဝ္ ဟြံထိင္ဒက္ေယန္သှာင္၊ ဘာသာ၊ အေရဝ္ညးတအ္မာန္ ေဒသမဒးဒုင္ပတဝ္ဒဿံင္ မုက္ကုႝရမ်ာင္ေကာ္ေဆာ ညးမှဳံကုႝ ဝါဒေကာန္ဂကူ (ညံင္ရဵေကာန္ဂကူ ကာတ္ Cicurdist) တန္တဵဒဿံင္ ပႜဲေဒသတူရ႘က႘ (Turkey)၊ အ႘ေရာတ္ (Iraq)၊ အ႘ရာန္ (Iran)၊ ၿဇ႘ရ႘ယ်ာ (Syria) တအ္တန္တဵဒဿံင္ ပႜဲပယ်ဳႝ သြက္ဟြံဂြံပၚတိတ္ဂွ္ မဒးဂၜိဳက္ဂၜာဲနဲကဲ ဗုီျပင္အုပ္ဓုပ္ ဖန္ဖက္ ဇကုညး ညးကုႝညးေထက္ရ။

ညးမှဳံကုႝဝါဒပံင္ေကာံေကာန္ဂကူတအ္ကုီ၊ ညးမှဳံကုႝဝါဒေကာန္ဂကူတအ္ကုီ၊ ပိုင္ၿပ႘ကုႝအနာဂတ္ရ၊ ညးမှဳံကုႝပေရင္ကေမၜာန္ ပေလဝ္ပေလတ္လဝ္ ပှာန္သြက္တိဍာ္ ညးတအ္သႜိဳက္ဆာန္ ညးမှဳံကုႝပေရင္ကေမၜာန္ပေလဝ္ပေလတ္လဝ္ သြက္ဂြံေကတ္
ခန္လၛတ္ ႏူေဒသဒှာဲဝဲါ ညးတအ္ဟြံေကင္စုိပ္မြဲေလွ္ ညးတအ္မဍိဳက္ေပင္ကုႝတင္ၐါတအ္ဂွ္ေဟင္ ပုိင္ၿပ႘လဝ္အနာဂတ္ မဒွ္ရ။

သဝ္ဝန္နဲသုႝ

လိက္ပေရင္ဝြံ "The State of Belonging " အၥာေကှဟ္ "Michael Ignatieff" ခ်ဴလဝ္ပႜဲမဂၢေျဇန္ "Time" (၂၇၊၂၊ ၈၅) အၥာေကှဟ္ဂွ္ တဿဳဲပႜဲ "St. Antony's Couege, Oxford" မဒွ္တုဲ ခ်ဴလဝ္လိက္ "Blood and Belongines ေကုာံ Journets  into
the New Nationlism ေလဝ္မဒွ္ရ။