လိက္ပေရင္

ဆာန္မန္ဟံသာ



                                                                                                                                   

ဒဒွ္ပေရာ သဿိင္မန္ေကာကုႝေဒံ သမလ၊ ဝိမလတံ သုိင္ခှံပတန္လဝ္ နန္ထဝ္ဍဳင္ဟံသာ အခါသာမယ မၐုိဟ္ႀသဳိဟ္သာယာ ပႜဲဂိတုမာ္မြဲေစြက္ဂွ္ မန္တံစဿတ္သမၱီလဝ္ တၛဲေကာန္ဂကူမန္ ရ။  ပတြဳႝနဴ သၸကၜဳင္စဿတ္သမၱီသာ္ဝြံတုဲ ဂကူပု႙ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္သၻင္ ကှာ တၛဲေကာန္ဂကူ (၆) ဗြဝ္စွ္သှာံ ျပင္အာရ။

သၸဟုိတ္ကုႝဂကူပု႙ ႐ုဲစွ္ပတုိန္လဝ္စရာဲ တၛဲဂကူပု႙ အပႜဲ တၛဲပၲန္လဝ္ဍဳင္ဗၜးၐးမန္၊ ပေရာခှံဗဒွ္လဝ္ အေခါင္သၜးပြးမန္ဂွ္ွ ဗွ္သှာ ခ်ပ္စုိပ္အာဘဝတမၜာမန္တုဲ လဟိင္မံင္ပႜဲစုိတ္အဲ သုီကုႝဟြံစြံအ႐ုီ ကုပေရင္တှဟ္သၟာင္မြဲသာ္ဂွ္ ဒွ္ဓမၼတာရ။ အေဃာအဲမဂၨံခ်ပ္မံင္ဂွ္ ညးမတီညာတ္ဍဳက္ေကဝ္ကုအဲမြဲတၜ စုိပ္ကၜဳင္ဇေရင္အဲ။ နဴဂွ္ အေရဝ္ဆက္စပ္အာ ညးၐါတၜဂြံသၠံ ပု႙တံဟုီစုိပ္အာ ပေရာေကတ္ ဍဳင္မန္၊ ပေရင္ပတန္ဍဳင္မန္တဿိရ။ အၾကာဟုီဂးမံင္ဂွ္ ညးကုီအဲကုီ ေကၜာန္မံင္ရဟာ?။ ညးမှဳံပဿိက္ ပၲန္ဍဳင္မန္တံေလဝ္ ေကၜာန္မံင္ ကုီရဟာ? ရဵသာ္ဝြံ ညးၐါ ဟုီဂးပၚပÌသၛ႘ဂၜိပ္တဵရ။ အပႜဲဝုိင္ဂၨံတက္မံင္က်ာဂွ္ ပဿိက္မိက္ေသၢာံဂြံ အေခါင္သၜးပြးမန္ ဍဳင္ဗၜးၐးမန္မၢး
ဆၐုိတ္ဂၨံတက္မံင္က်ာဂွ္ ဟြံ႐ုံဂပ္။ ''ဒးခ်ပ္၊ ဒးဂၜာဲနဲ၊ ဒးေကၜာန္ေရာင္'' ညးၐါ ဂြံအာတင္တုပ္စုိတ္ ရဵသာ္ဝြံရ။  

အခါညးၐါသၛ႘ဂၜိပ္အာ ပေရင္႐ုန္ဂစာန္ဂကူပု႙ ပႜဲကာလအတိက္ဂွ္ တှဟ္နသၢာံေကႅင္ဂြံ အေခါင္သၜးပြးမန္၊ ဍဳင္ဗၜးၐးမန္တုဲ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ေကင္ယုိက္ေဂၜင္ပၜလဝ္တရဵဂကူဂွ္ ဂြံလၛတ္ေကတ္လဝ္ရ။ ပစၥဳပၸန္ဏံပၜန္ ဂေကာံ၊ ေဗာ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ မပၲံကုႝ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ၊ ဂေကာံဒ႘မဝ္ကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူမန္ စတမ္ဂေကာံမန္နာနာ၊ ညးဍဳင္ကြာန္သဿးဟြံက ခမ႘သင္၊ ညးကုီ သုီအဲ အေဃာမေရင္တၜဳင္ေကၜာန္မံင္ သြက္အေခါင္သၜးပြးမန္ေရာင္ ဂြံဆုႝေကတ္မံင္ရ။  ၐုိန္ဂွ္ေလဝ္ ပု႙တံသုီဖအုိတ္ ေရင္တၜဳင္ ေကၜာန္ၐုိတ္ဒဿံင္ ဍာံဍာံေဇတ္တ္ရဟာ?။ အရာဝြံ ေထက္ကုႝဒးခ်ပ္ဗၥာ။

ေကႅင္ရံင္အာ ဂေကာံမဟာဇန္ပု႙လဿဳဟ္မၢး  ခမ႘သင္၊ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္၊ ဒပ္ပှာန္၊ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ အပႜဲဍဳင္မန္၊ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ အပႜဲဍဳင္မြဲဌာန္သၟာင္ ေကုာံ ညးကုီ သုီအဲ တန္တဵဒဿံင္ ဒွ္အမ္သဝ္ဗြဲမေလာန္ရ။ ကာလညးၐါသၛ႘မၜာ္ ေက်ာဝ္ဗုႝအာ ဂေကာံမှိဟ္ပု႙ဂွ္ ခမ႘သင္ဂကူပု႙ဍိက္တံ ပါလုပ္ဒဿံင္ အခန္အဓိကမြဲဒှÌကုီေရာင္ဂွ္ ျဇက္သၵးဒွ္သံသယဟြံမြဲမြဲသာ္ရ။ ခမ႘သင္မန္ပု႙ဍိက္တံဂွ္ ဒွ္ခမ႘သင္ မေ႐ွ္ေသွ္ထိင္ဒဝ္မင္မြဲ သာသနာဗုဒၶက်ာ္ႀတဲတုဲ မှဳံတဵႀက႘ဇွ္ လၱဴညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ဂွ္ ဒယွ္တွ္ျပာကတ္မံင္။ သၵးဟုီ အေရဝ္ပေရင္ဍဳင္ ကြာန္မၢး ၾသဇဵမှဳံတဵ လၱဴဂကူပု႙ဍိက္တံဂၜဳိင္ေလာန္သန္။ ဆဝြံသဿးဟြံေသင္ သုီမေကတ္ကုႝမံင္တာလ်ဳိင္ ထိင္ဒဝ္ေဇှာ္ပဿဝ္ပတုိန္ လိက္ပတ္မန္တုဲ ဂကူပု႙ဍိက္တံ လ်ဳင္ျဇဳင္သႜဳိက္ သၸတဵအေ႐ွ္အေသွ္ဂွ္ေလဝ္ စဿ႘ညာတ္အာမံင္ေစာန္န္။ လၱဴသဇုိင္ဒဿံင္ဓဝ္ပေတွ္ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ဍိက္တံ မှဳံတဵဒဿံင္သာ္ဏံဂွ္  ေကမ္ဇ်ာပ္ေကတ္ အေခါင္အရာမသဿဟ္ကုႝသင္တုဲ နကုႝခမ႘သင္မန္ပု႙ဍိက္တံ သၵးဂၜာဲဓဝ္သၜးပြး သၵးဗဂုႝလဟုႝပတုိန္ သာသနာဗုဒၶေထက္ေရာင္ဂွ္ ပု႙ဍိက္တံ ညာတ္ေကတ္ ဗြဲမလၢဴတပ္တးရက်ာ္။

ခမ႘သင္မန္ပု႙ဍိက္တံဂွ္ တှဟ္နေသၢာံတိတ္ဗၜးနဴဘဝဒဒုိက္ ဗ်ဳ၊ ယဲ၊ ခ်ဳိတ္ အုိတ္လမ်ဳီတုဲ ၊ ေသၢာံအာစုိပ္ဍဳင္ေဇှာ္နိဗၺါန္ ဌာန္ဒတန္ ၐုိဟ္ႀသဳိဟ္မာန္ ဂိုတ္ဂစာန္ဒဿံင္ရ။ ပေရင္ဂုိတ္ဂစာန္သာ္ဝြံ ဂြံစုိပ္ဒတုဲမာန္ အေခါင္အရာ ဂၜာဲဓဝ္ဗြဲမသၜးပြး၊ ဌာန္ဒတန္ ပဿဝ္ဘာဝနာ ဗၜးဗၜးၐးၐး ဒးႏံြကၜာေရာင္။ အေခါင္အရာသာ္ဝြံ ဟြံမြဲမြဲသာ္ ႐ုန္ဂစာန္ သြက္အာစုိပ္ဍဳင္ေဇှာ္နိဗၺါန္ဂွ္ ဒွ္မာန္ညိဟာ?။  ကာလခမ႘ သင္တံ ပဿဝ္ဘာဝနာ ဂၜာဲဓဝ္သၜးပြးပၜန္ ယဝ္သ စဿ ႐ုဲ ပၜာ ကၜျဗန္ ဇာဒိသုိင္တံ ကၜဳင္ပလာပ္ပထုဲ ကုႝမံင္ဒဒုိက္မၢး ဂြံပဿဝ္ဘာဝနာ ဂၜာဲဓဝ္ သၜးပြးဟုီဂွ္ ဒွ္မာန္ညိဟာ?။ လၱဴပေရင္ကေမၜာန္ ဟြံမြဲကုႝနတဲဏံ ဖန္ဗဒွ္ကုႝရန္တဿံသင္တံ သြက္အာစုိပ္ဍဳင္ေဇှာ္နိဗၺါဂွ္ ဒွ္မာန္ညိ ဟာ?။ ဟုိတ္သာ္ဝြံတုဲ သြက္ေသၢာံပဿဝ္ဘာဝနာ ဂၜာဲဓဝ္သၜးပြးမာန္ ကၜာတဲ နကုႝသင္တံ ဒးဂၜာဲအေခါင္သၜးပြး ဌာန္ဒတန္ဗၜးၐး ေထက္ေရာင္။

သၛ႘ဂၜိပ္အာဗုဒၶဝင္မၢး က်ာ္ႀတဲေဂါတမဂွ္ ဒွ္ပူဂုိလ္ဆာန္ဂကူတုဲ ဂကူသာက်ဝင္ညး ညံင္ဟြံဒးမံင္သဿဝ္ပေရင္အုပ္ဓုပ္ဂကူ သၟာင္ဂွ္ ညးဂစာန္ကၜဳင္ႏံြ။ အခိင္ဍဳင္ပု႙ စုိပ္အာသဿဝ္တဲ အဂၤလိက္ ဗ်ိတိယွဂွ္ ေသၢာံတိတ္ဗၜးနဴဘဝဍိက္မာန္ သင္အာဇာနဲ မပၲံကုႝ ခါင္ဥတၱမ ၊ ဥဴဝိဇာရတံ ႐ုန္ဂစာန္ကၜဳင္ သြက္ဍဳင္ဂြံဗၜးၐးဂွ္ ဝုိတ္ေကၜံလဝ္ဟြံေထက္ဏီ။ ေလာန္ကၜဳင္ျခာဟြံလံ ပႜဲသှာံ-၂၀၀၇- ဂိတု ေသပ္ေတမ္ပါဏံ လၱဴညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ဍိက္တံ ေၾကပ္ျဂတ္ဒဿံင္ကုႝပေရင္စသုင္မံင္စံင္ဂွ္ ခမ႘သင္တံထၞးဆႏၵ လုပ္ကၜဳင္ေပဲါဗၲဳိက္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္ အပႜဲေပဲါဗၲဳိက္အရံင္သာ္ထဝ္ (ေ႐ႊဝါေရာင္ေတာ္လွန္ေရး)ဂွ္ ခမ႘သင္မန္ပု႙ဍိက္တံ ေထက္ကုႝဒးေကတ္ ခန္လၛတ္တုဲ  လၱဴဓဝ္သႜဳိက္မၜဳိက္ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ဍိက္တံ အာတ္မိက္ဒဿံင္ဂွ္ ေထက္ကုႝဒးဘုိင္လုပ္ကုႝေပဲါဗၲဳိက္  သြက္အေခါင္သၜးပြး မန္ အခန္ဒက္ပၲန္ဍဳင္ဗၜးၐးမန္ မြဲမြဲအခန္ကုီေရာင္။

အခါရံင္အာ ဘဝညးဍဳင္ကြာန္မန္ပု႙ပၜန္ အခိင္ဒွ္ဒဿံင္ဘဝဍိက္ ႏံြဒဿံင္သဿဝ္တဲအလုႝအသ႘ပှာန္ဂကူသၟာင္ဂွ္ ညးဒွ္ဒဒုိက္ ေၾကပ္ျဂတ္တဵ ကုႝပေရင္စသုင္ဗုင္ဂှဵဂွ္ဂၜဳိင္။ ညးက်ဳိင္က်ဝ္ စသုင္ဖဲ ဂြံမံင္အာၐုိဟ္ၐုိဟ္ႀသဳိဟ္ႀသဳိဟ္ဂွ္ ေအာန္တဵေလာန္။ ဘဝညးတံဂွ္  ၐုိတ္ဂြံ အခိင္ ဒးဂစာန္ဒဿံင္ကုႝပေရင္ဗုင္ဂှဵတုဲ ေသၢာံခ်ပ္လၸာ္ေကာန္ဇာတ္ ဂြံမံင္ဘာဂွ္ ၐုိန္တိက္လၸံကုီေလဝ္ ဂၨံခ်ပ္ဟြံဂတာပ္။ ေကာန္ဇာတ္ ဒေတာဝ္ေတှာဝ္ညးတံ ဟြံဂြံေဗၱာန္လိက္ပတ္ ေလပ္ကြတ္ေအာန္ခႜင္ ဘဝဍိက္ဂၜိင္ခႜင္ဂွ္ ညးတံဟြံဂြံသၛ႘ဂၜိပ္လဝ္ရ။ သၟာင္နဴဂွ္ အလုႝ ဇကုညးတံ ဒွ္ဒဿံင္ဍိက္ဂကူညးသၟာင္ဂွ္ေလဝ္ ဟြံကၜဳိဟ္ေကတ္လဝ္တုဲ ဂြံ႐ုန္ဂစာန္ သြက္ဂကူေသၢာံဗၜးၐးဂွ္ေလဝ္ ေအာန္တဵဗြဲမ ေလာန္။

ဆဝြံသဿးဟြံေသင္ သုီကုႝညးတံ ဒးဒုင္ဘဲတဿာတ္လဒုႝအေခါင္အရာ ကုအလုႝအသ႘ မ ဆ လ၊ န ဝ တ/န အ ဖ တအ္ အဆက္က္တုဲ သြက္ဘဝညးတံ ဂကူညးတံ ဂြံေဇှာ္ေမာဝ္ရာင္ဆာဲဂွ္ ခ်ပ္ဟြံေလပ္ရ။ ဘဝညးမြဲမြဲကုႝဂကူညးမြဲမြဲဂွ္ ဆက္စပ္ႏွဵရဵဒဿံင္ တုဲ အရာသၜဳင္ပတုိန္ဘဝညးမြဲမြဲဂွ္ သုီဒွ္အရာသၜဳင္ပတုိန္ဘဝဂကူဂွ္ေလဝ္ ညးတံဟြံစဿ႘ညာတ္လဝ္ရ။ ကဆံင္ဂကူသဝ္မၢး ဘဝညးမြဲ သဝ္အာမာန္ကုီေရာင္ဂွ္ ဟြံဂြံဂပၜဳပ္လဝ္ကႜဟ္ညးတံရ။ လၱဴဒဒွ္ဗုီဏံဂွ္ ေထက္ကုႝဒးဆာန္ဍဴ ဒးထၞလဘာ္ ဒးဒေတာဲကဝၚဏာညး တံ ေထက္ဗြဲမေလာန္ေရာင္။ 

ၐုိန္သဇုိင္ဒဿံင္ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙တံ ႏံြဒဿံင္သာ္ဏံကၜာေလဝ္ နကုႝဂကူပေတွ္ေ႐ွ္ေသွ္ ေလဿတ္ဗုဒၶဘာသာမြဲဟုီဂွ္ ပု႙တံ ေထက္ကုႝဒးဒုင္ ဂုိင္ေကတ္ အတုိင္တြံေဍာင္ဓဝ္က်ာ္ႀတဲေထက္ကုီေရာင္ ညာတ္ရ။ အပႜဲတြံေဍာင္ဓဝ္ က်ာ္ႀတဲေဂါတမပၜန္ ''သဘာဝသတ္မြဲမြဲဂွ္ တန္တဵမံင္ကုႝ ကမ္ညးတံရ''။ ကမ္ဟုီပၜန္ ကေမၜာန္ရ။ ဘဝညးတံ ေသၢာံဒုိက္ဂတ္ သုိက္သၜဲဗၜးၐးဂွ္ တန္တဵဒဿံင္ကုႝကေမၜာန္ညး တံရ။ ဒွ္သာ္ဂွ္မၢး ညံင္ဂကူပု႙ ဂြံသၜးပြး၊ ဍဳ င္ဗၜးၐးမန္တဿိ ေသၢာံမံက္တုိန္မာန္ဂွ္ တန္တဵမံင္ကုႝ ပေရင္႐ုန္ဂစာန္ ေကတ္အေခါင္သၜးပြး ကေမၜာန္ဓမံက္ပတုိန္ ဍဳင္ဗၜးၐးဂကူပု႙ဂွ္ သြက္ဒးဒွ္သံသယဟြံမြဲမြဲသာ္ရ။

ပု႙တံ ဒွ္ကၜဳင္မှိဟ္ဗက္ဟြံဂတာပ္ ညံင္ဘဝပု႙ဂြံဂ်ဳိင္တဵ ဗြဲမဂပ္ေဂါဝ္ကုႝအကာဲအရာ သဘာဝပြ႘ပြဴမာန္ ဒး႐ုန္ဂစာန္ေကၜာန္ကေမၜာန္ သြက္ဂ်ဳိင္လမ်ဳီရ။ နနဲသာ္ဂွ္ကုီ  ဒွ္ကၜဳင္ဂကူမြဲမြဲမၢး သြက္ဂကူဂွ္ဂြံဂ်ဳိင္အာ ပႜဲဗြဳိင္ဂၜးကဝ္ မတုပ္ည႘ကုႝဂကူသၟာင္ ဍာ္ဇမၜိင္မာန္ဂွ္ ဒွ္တာလ်ဳိင္  အပႜဲေကာန္ဂကူဂွ္ ဖအုိတ္ရ။ ဒွ္သာ္ဂွ္ေရာင္မၢး တာလ်ဳိင္ညးဍဳင္ကြာန္မန္ပု႙ဂွ္ ဒးထိင္ဒဝ္ အေရဝ္ လိက္ပတ္ဒေတာဝ္ ေတှာဝ္ဂကူပု႙ေရာင္။ဍဳင္ေဇှာ္ေမာဝ္မံင္တုဲတုဲတံဂွ္သြက္ဍဳင္ညးတံဂြံဗက္ဂတာပ္ကုႝ အကာဲအာရာၿပံင္သၜာဲဂၜးကဝ္(Globalization) မာန္ ေကာန္ဍဳင္ညးတံ ကုႝအကံက္ထံက္ပင္အာဍဳင္ညးတံဏီရ။ ေတဿာ္ကုႝအကာဲအရာ ဂကူဗၜးၐး ဍဳင္ေဇှာ္ေမာဝ္မံင္တုဲတုဲတံ ထံက္ပင္မံင္ဂကူ ေကုာံ ဍဳင္ညးတံသာ္ဏံဏီမၢး နကုႝဂကူမန္ပု႙ ၐုိတ္လုႝဒး႐ုန္ဂစာန္ ထံက္ပင္အာပေရင္ခ်႘ဒရာင္ ေကတ္အေခါင္ သၜးပြး ေကုာံ ကေမၜာန္ပၲန္ဍဳင္မန္တဿိေရာဂွ္ ဇဿာပ္ဂကူမန္တံ ဒးဂြံသတိခုိဟ္ကုီရ။ အရာကုႝအကံက္ ထံက္ပင္ဂကူပၜန္ ညးဍဳင္ကြာန္ တံသဿးဟြံက ေကာန္ဂေကာံ ေကာန္ေဗာ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ညးတာလ်ဳိင္ မခ်႘ဒရာင္ဒဿံင္ပေရင္ဂကူအုိတ္သုီ ဒးထံက္ပင္အာကုီေရာင္။ ပု႙ဂွ္ ''ဒွ္ညးမေကၜာန္မံင္ကေမၜာန္ဂကူ ေကတ္မံင္တာလ်ဳိင္ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ သြက္ဂကူရတုဲ အခန္ဒးထံက္ပင္ဂကူဂွ္ ဝတ္တာလ်ဳိင္ ပု႙ဟြံေသင္'' နကုႝလညာတ္သာ္ဏံဂွ္ ဟြံသဿဟ္ကုႝအကာဲအရာ ေရင္တၜဳင္ဒတုဲဖုႝဂကူေဇတ္တ္ရ။ 

နကုႝတင္ရန္တဿံ ကတ္လၛတ္ပညာမြဲမြဲသာ္တုဲ ဂကူမန္တံ စုိပ္အာဍဳင္မြဲဌာန္သၟာင္ဂွ္ ေအာန္မံင္ဏီ။ ဗြဲေတဿင္  ပဲါဓေလတ္ဘဲဒဏ္ ဒးဒုင္ပႜဳႝပႜဳိက္ ကုတၜအဝုႝပှာန္ မဓဇန္ၾကာန္ရပ္လဝ္ဝါဒမဟာဂကူတုဲ နနဲစုိပ္အာဍဳင္သၟာင္ကုီ၊ တှဟ္နဂၜာဲဒှာဲ ေခ်ာဲၐတ္ဍာ္ေကဝ္ ေကၜာန္ကေမၜာန္ဗုင္ဂှဵတုဲ စုိပ္အာဍဳင္သၟာင္ဂၜဳိင္ရ။ အပႜဲဂွ္ ပု႙ညးခ်ဴလိက္ေလဝ္ ပါလုပ္မံင္ကုီရ။ ဂကူပု႙ ညးမစိုပ္အာဍဳင္သၟာင္တံဂွ္ ဒးလသာဲေထာံလဝ္ မိမ ေကာေဒံ ကေလာဝံသ၊ ဒးဒုင္လသာဲေထာံလဝ္ ဗဝုိက္လတက္ကယုိင္ကယ်ဝ္ အခုိက္ကှာ ျပေဝဏ႘ ေယန္သှာင္ဂကူဇကုတုဲ ၐုိန္စသုင္႐ုံဂပ္ ပေရင္ဂုီကၜဳီႏံြညိညကၜာေလဝ္ မိပ္ျမဟ္မံင္ အပႜဲဍဳင္သၟာင္တုဲ ဝုိတ္ကၜဟ္လဝ္ဍဳင္ကြာန္ ဌာန္ဇာတိပု႙ ဟြံေသင္ဏီရ။ ညးလၛဳႝ ဂၜာဲဒဿံင္ဂၜံင္ သြက္ေသၢာံေကႅင္စဵ ဒဿံင္တန္တဵ ဌာန္ဍဳင္မိတိမဇကု ကုီရ။ ညးလၛဳႝပၜန္ဂၜာဲဒဿံင္ဂၜံင္နဲလုႝဂြံပတုဲဖုႝသြက္ဂကူမြဲမြဲဗုီေလဝ္ႏံြရ။

ဍဳင္မြဲဌာန္သၟာင္ ဂကူမန္ မေညာန္စုိပ္အာတံဂွ္ ဒွ္ဍဳင္အုပ္ဓုပ္ပၠင္ရင္ နကုႝဝါဒပှာန္၊ ေသှာဝ္ဥပေဒ တိတ္နဴသဿန္ပါင္ ပၜံင္လြဟ္ ေသနာတ္ ညံင္ရဵဍဳင္ပု႙ဟြံေသင္။ စ႘ေရင္ျပဳေျပင္ဍဳင္ကြာန္ နကုႝေသှာတ္ဒ႘မဝ္ကေရၿဇ႘တုဲ ၐုိဟ္ႀသဳိဟ္သာယာ သၜးပြးတဵေလာန္ သန္။ ေကာန္ဍဳင္ညးတံပၜန္ ေ႐ွ္ေသွ္မင္မြဲ လၲဴေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္လဒမ္(Rule of Low)ဍ ဳင္တုဲ သၜးပြးဟြံမြဲကုႝေသှာတ္ဗၐတ္ေလဝ္ ဟြံမြဲ။ ဂကူမန္ မစုိပ္အာဍဳင္သၟာင္တံဂွ္ ဟုိတ္ဒးကုႝအခိင္ကုႝပေရင္ကေမၜာန္ဂၜဳိင္ ဂြံခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဂကူႏံြေအာန္ကၜာေလဝ္ အပႜဲညး တံ ဟြံဒးေၾကပ္ျဂတ္ကုႝ ပေရင္စသုင္မံင္စံင္ ညံင္ရဵညးဍဳင္ကြာန္ အပႜဲဍဳင္ပု႙တုဲ ယဝ္စုိတ္ဓါတ္ ထံက္ပင္ဂကူႏံြမၢး အကာဲအရာညး တံ ခုိဟ္နဴကုႝညးဍဳင္ကြာန္ အပႜဲဍဳင္ပု႙ဏီရ။ ပုႝတုဲ ထံက္ပင္မာန္ဏီရ။ ယဝ္စုိတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူေဇတ္ေဇတ္၊ ပဿိက္ဆႏၵ ေကတ္ဍဳင္ ဗၜးၐးႏံြမၢး ေဒၢတ္ဗက္နဲ သတာေလန္` ဟုႝခ်႘ေမန္၊ ဟဝ္သုႝရာမုိအ္တံတုဲ ဂၜာဲလၛတ္ကြတ္ပညာပၜန္ဂတး၊ နဲကဲပတန္ဍဳင္တဿိတုဲ ႐ုန္ ဂၥာန္လုပ္ေဲါဗၲဳိက္ သြက္ဗၜးၐးဂကူေလဝ္ အေခါင္အရာကုႝမံင္ရ။ လၱဴသဇုိင္ဒဿံင္ ေသၛာဲျခာမံင္ကုႝဍဳင္မိတိမဂွ္ စြံလဝ္သာမညတုဲ စုိတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူ စုိတ္ဓါတ္ပတုဲဖုႝဂကူေဟင္ ဒွ္အဓိက ပႜဲအရာပၲန္ဍဳင္မန္တဿိေရာင္။

ဂေကာံေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ဗြဲမဂၜဳိင္ဂွ္ နကုႝတင္ရန္တဿံ ေသၢာံထိင္ဒဝ္ ေဇှာ္ပဿဝ္ပတုိန္ အေရဝ္ လိက္ပတ္ ေယန္သှာင္မန္` ေသၢာံဒက္ပၲန္ပေရင္ည႘သာသဿဟ္သဿန္ဂကူမန္၊ ေသၢာံခှံဗဒွ္ပတုိန္အေခါင္သၜးပြး၊ ပၲန္ဍဳင္ဗၜးၐးမန္စတံတံတုဲ ၐုိတ္သဿဟ္အေစာန္ ေကၜာန္ဒဿံင္ရ။ ညးမဒက္ပၲန္ဂေကာံမန္တံဂွ္ ဗြဲမဂၜဳိင္ ကၜဳင္နဴဘဝသဿာဗၛ တုႝကၜအ္တုဲ  ၐုိတ္ညးတံ ပတိတ္ျဇဟတ္ဂွ္ ကေမၜာန္ဟြံဒွ္ ကၜဳင္ေလဝ္ႏံြ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ ဒှာဲလၛဳႝ ၐုိန္တၜပညာ ညးခ်ပ္ဗၥာစင္ျခင္မာန္ႏံြကၜာေလဝ္ အခန္ပူဇဵျဇဟတ္ကေမၜာန္ ျဇဟတ္ၾသန္ ေအာန္တုဲ ၐုိတ္ကေမၜာန္ဒးဒွ္ေထက္ ဟြံဒွ္ကၜဳင္ေလဝ္ ႏံြဗြဲမဂၜဳိင္ရဟုီမၢး ေဗၜတ္မာန္ဟြံေသင္ရ။ ဒှာဲလၛဳႝ ဂြံစႏၵက္အာ ညးဍဳင္ကြာန္ ဓမၼတာဂွ္ စြံလဝ္မြဲအခန္ကၜာ အၾကာညးမေကၜာန္ကေမၜာန္ ဓမံက္ဒဿံင္႐ုပ္ရဵတံ ပတုိန္ဂလာန္ပၚပဲါ ထံက္ထၞးဒှာဲေယာင္ယာ ဟြံမြဲကုႝ ဗုီျပင္ပေလဝ္၊ တုပ္ညံင္ရဵ ဟုီဂ႐ုိဟ္ထၞးဒုဟ္တုဲ ညးလၛဳႝလသာဲေထာံနဴဂေကာံေလဝ္ ႏံြတဵဗြဲမဂၜဳိင္ရ။ သြက္ဂြံေကၜာန္ကေမၜာန္ ဂေကာံ ဂကူ စုိတ္လုီအာေလဝ္ႏံြရ။                       

သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ေကာန္ဂကူ နာဲတကၠေသန္ဂွ္ ရန္ကုႝဖုႝပေရင္ပုိန္ျဒပ္၊ အေခါင္အရာနာနာတုဲ ေဗၢတ္မတ္အုပ္ဓလုီ ဏာ ညးဍဳင္ကြာန္ ဒုႝကႝုဒပ္ပှာန္ဒးသီဏာအဝုႝ အပႜဲသှာံ- ၂၀၀၆-ဂွ္ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ ဟုိတ္ဇကု လီစှာဲေလာန္ကာဲ သဿိက္မိက္ ဂြံဂဿဲါဏာဇဿာပ္အရာတုဲ ဍဳင္မအုပ္ဓုပ္ နကုႝေသှာတ္ဒ႘မဝ္မကေရၿဇ႘မြဲ ပှာန္ဒးသီဏာအဝုႝဂွ္ ၐုိတ္လုႝစရာဲသိကၡာဍဳင္ေသံ ဒးသဝ္ေစွ္ အာ အပႜဲဗြဳိင္ဂၜးကဝ္ဂွ္ ဇဿာပ္ညးလၛတ္အကာဲအရာပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံ ကၜဳိဟ္ေကတ္မံင္ဖအုိတ္ရ။ သာ္ဝြံသဿးဟြံေသင္ဏီ ဟုိတ္ေလာဘေဇှာ္ ေတဿာ္ကုႝဖုႝဇကုတုဲ ဖန္ဗဒွ္ဏာဂၜံင္ဍာန္ သြက္ပှာန္ဂြံသီအဝုႝ လုပ္ဓလုီ ပႜဲအရာပၠင္ရင္ဍဳင္ဂွ္ သဿာခ်႘ဒရာင္ အပႜဲဂေကာံဂကူပု႙တၛဲဏံ ေထက္ကုႝဒးေဝင္ပဲါေရာင္။

ဒးထံက္ထၞးသာဓက လၸာ္ခုိဟ္မြဲမၢး အပႜဲကုႝဍဳင္ၾကဳက္ ျခာဟြံလံ သှာံ-၂၀၀၈- ဂိတုဂ်ာႏၷဝါရ႘ဏံ ကၲဳႝဒွ္ကပ္ လတိုပ္ေစွ္ဂၜဳိင္၊  တုိင္ပဿတ္လုီလာ္၊ ကြ႘စက္ ကြ႘ပဿတ္ ကြာ္တရဵဟြံဂြံ၊ မှိဟ္ဆုိအ္ဗမံင္ ပႜဲဂၜံင္အၾကာဍာန္ ဂၜဳိင္ကုႝလက္ကုိဋ္။ လၱဴပေရင္ဟံင္ျပာ္ဍဳိန္လ်ႏံြဂွ္ ညးအာကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဝန္ေဇှာ္ ေဗာ္ေကာန္မ်ဴေနတ္ အလုႝအသ႘ဍဳင္ ဟုီဂလာန္ဒုင္ဂုဏ္ လၱဴညးဍဳင္ကြာန္ သုီသၸသမၱီ ညးမ႐ုန္ဂစာန္ အပႜဲပေရင္စုႝဒှါဘဲအႏၱရာဲ ဥတုရာသ႘ဏီ။ အလုႝအသ႘ ေဗာ္အာကႜဳိပ္မဂြံလဝ္အဝုႝဍဳင္ပု႙ ေရင္တၜဳင္ဒုင္ဂုဏ္သာ္ဏံဂွ္ ပႜဲလၸံေလဝ္ ဟြံဆုႝဏီရ။

အပႜဲဂေကာံေဗာ္မြဲမြဲဂွ္ ဟုိတ္ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝပူဂုႝ သဇုိင္ဒဿံင္အကာဲအရာ ဆုႝဂဗဟြံတုပ္တံတုဲ လညာတ္တှဟ္ျခာညး သၠံဂွ္ ဒွ္သဘာဝရ။ ၐုိန္ဂွ္ေလဝ္ တင္ရန္တဿံ သၜးဖုႝပူဇဵတုပ္သဿဟ္ႏံြမၢး ပံင္ပေကာံ လညာတ္ဟြံဝါတ္ရ။ လညာတ္တုပ္ ကၜဳင္မၢး ဓမံက္႐ုပ္ရဵကေမၜာန္ေလာဲသြာရ။ ဒွ္ကၜဳင္ဂေကာံတုဲဗက္ဟြံဂတာပ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ညးခ်႘ဒရာင္တံ ပဿိက္ေဇှာ္တဵဗြဲမေလာန္။ ညးအာဂတပၜတရဵတံ စြံေစတနာအး ယ်ဳႝလၢဴတပ္တး သၜးဖုႝမာန္ခႜင္ ညးဘုိင္႐ုီဗင္ ျဇဟတ္မှိဟ္ ျဇဟတ္ၾသန္ ဖန္ကုႝဂၜဳိင္ခႜင္တုဲ ကေမၜာန္ဂေကာံ ကေမၜာန္ဂကူ စုိပ္တရဵျပဟ္ျပဟ္မာန္ေရာင္။ 

ပႜဲဂကူမြဲမြဲ တှဟ္နဂြံစုႝဒှါဂကူ ဍဳင္ညးတံ၊ ဂြံလုပ္ေပဲၞဗၲဳိက္ဗၜးၐးဂကူ ဍဳင္ညးတံတုဲ ဗြဲမဂၜဳိင္ဒက္ပၲန္လဝ္ ဒပ္ပှာန္ဂကူညးတံအုိတ္ရ။ အပႜဲဍဳင္ပု႙ သြက္ဂြံဗတုိက္ထေဍင္ေထာံ ရဲသမၜဲတိ ဗ်ိတိယွတုဲ ဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးဂကူ(BIA)၊လက္ကရဵဏံ ဖိတ္ေသတ္ဂ်ပါန္ ပႜဳႝပႜဳႝက္ သၸမာန္ကုႝ ညးဍဳင္ကြာန္ပၜန္ ဂြံစုႝဒှါမာန္ ဒပ္ပှာန္စုႝဒှါဂကူ(BNA)ကင္ပံက္ကၜဳင္လဝ္ႏံြရ။ နနဲသာ္ဂွ္ကုီ ဍဳင္ပု႙ဂြံဗၜးၐးတုဲ သြက္ဂြံစုႝဒှါ အေခါင္အရာဂကူ ေကုာံ သြက္လုပ္ေပဲါဗၲဳိက္ဗၜးၐးဂကူတုဲ ဒပ္ပှာန္ဂကူမန္ပု႙ မံက္ကၜဳင္ေရာင္ဟုီမၢး ဒးရးသန္ေကြံရ။

ၐတ္ကှာတ္ကုႝဒပ္ပှာန္ ဍဳင္ဇုိင္ဝုတ္ဒုိဟ္ပု႙မၢး ဟုိတ္အလုႝအသ႘ညးအုပ္ဍဳင္ လုပ္ပထုဲကၜဳင္ဇဿာပ္ဒှာဲတုဲ ဒပ္ပှာန္ေသံ ဒးသီဏာအဝုႝ မြဲလစုတ္ကၜာေလဝ္ ပြဳိင္မြဲသှာံျပင္ဂွ္ ေကၜာန္ဗဒွ္ကုႝေပဲါ႐ုဲမာဲတုဲ ညးဂြံဇှးတံ ပၲန္အလုႝအသ႘ အုပ္ဓုပ္မံင္ဍဳင္ေသံရ။ ဟြံတုပ္ကုႝ ဒပ္ပှာန္ဍဳင္ပု႙လးလးရ။ ဒပ္ပှာန္ဍဳင္ပု႙ဂွ္ ကရဵစး ကၜဟ္ပဲါေထာံရန္တဿံ စုႝဒှါဂကူ ဍဳင္တုဲ စြံစုိတ္ညံင္ဒပ္ပှာန္ဇကု ဒပ္ပှာန္ဂေကာံဇကု တုဲ အပႜဲသှာံ-၁၉၈၈-ဂွ္ ပန္ဂစုိတ္ေထာံညးဍဳင္ကြာန္ ဂၜဳိင္ကုႝလၛီရ။ ဍဳင္သၟာင္ဂမၜဳိင္ကေရပ္ဓရတ္ ကုႝျဒဟတ္ဓ႐ုိဟ္ ေဒံါဟြံဂြံတုဲ သှာံ-၁၉၉၀-ဂွ္ ေကၜာန္ကုႝေပဲါ႐ုဲမာဲကၜာေလဝ္ ဟြံေသၜာဲကုႝအဝုႝ ကုညးဇှးမာဲ အတုိင္ဆႏၵညးဍဳင္ကြာန္ရ။ အခါခမ႘သင္ ပတုိန္ထၞး လညာတ္ အေၾကပ္အျဂတ္ညးဍဳင္ကြာန္ အပႜဲေပဲါဗၲဳိက္ အရံင္သာ္ထဝ္ဂွ္(ေ႐ႊဝါေရာင္ေတာ္လွန္ေရး)ဂွ္ သုီပန္ဂစုိတ္ ဂပၜဳပ္ထံင္ နဲနာနာသာ္ပၜန္ရ။ အဲေဇှာ္အုိတ္ ဇှးအုိတ္ ဗုီဒးစုိတ္ ေကၜာန္ဂြံမံင္ဖအုိတ္ စြံစုိတ္သာ္ဝြံတုဲ ဟုီကေရဲကညာင္ဒဿံင္ ကဿိန္ဍဳင္ညံင္ ဟြံပၚထကး၊ ပေရင္ည႘သာသဿဟ္သဿန္ ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္ ညံင္ဟြံပၚထကးတုဲ ပၲန္မံင္အဝုႝပှာန္ ညံင္ဂြံသၸမာန္ကုႝ ညးဍဳင္ကြာန္ ဍာ္ဇမၜိင္ဂွ္ မိင္ဒးကႅင္ဝါတ္ေကြံရ။ ဒးဟုီအေရဝ္ပလးမၢး ဟြံသၸသမၱီကုႝ ဆႏၵညးဍဳင္ကြာန္တံလးလးရ။

အပႜဲဍဳင္ၾကဳက္ အေဃာဒွ္ကပ္ ဥတုရာသ႘ျခာဟြံလံဏံဂွ္္ အလန္ကုိပ္ကၜာ ေကာန္ပှာန္ဍဳင္ညးတံ ဗှတ္ၐုိတ္(၅)ကုိဋ္ ဘုိင္ေရင္တၜဳင္ ကုႝအ႐ုီအဗင္ ကုညးဍဳင္ကြာန္တုဲ လကၠရဵဏံ ထပ္ေပင္စုတ္ေကာန္ပှာန္ ကရပ္မြဲျပေကာဋိကုိဋ္ေရာင္ ဂြံမိင္ေကတ္ပ႐ုိင္ရ။      ဒွ္သာ္ဂွ္မၢး ဒပ္ပှာန္ဂကူမန္တံဂွ္ သၵးဒွ္ ဒပ္ပှာန္သာ္လုႝေရာ ေတဿာ္ေကတ္မာန္ရ။ ယဝ္ဒွ္အာ ညံင္ရဵဒပ္ပှာန္ န အ ဖ ဘပလ ႀကဳီၾက သၸမာန္ကုႝ ညးဍဳင္ကြာန္အတုိင္ဗြဲလဿဳဟ္မၢး နဲဓမံက္႐ုပ္ရဵ ဒေစင္ေဗၜင္အာကုႝတင္ရန္တဿံ စုႝဒှါဂကူ လုပ္ေပဲါဗတုိက္ ဗၜးၐးဂကူတုဲ ဒပ္ပှာန္ဂကူမန္ေလဝ္ ေကတ္အေခါင္သၜးပြးမန္ ပၲန္ဍဳင္ဗၜးၐးမန္ မာန္ဟြံေသင္ရ။ ပြသာ္ဏံ ဇဿာန္ေကာန္ပှာန္မန္တံ ဒးေဝင္ပဲါ ေထက္ေရာင္။ ဒပ္ပှာန္ဂကူမန္ဂွ္ ဒးဒွ္ဒပ္ပှာန္ေကၜာံကႜဍဳက္ေကဝ္ ဆာန္ကဿိန္ေရင္သၠံ ကုညးဍဳင္ကြာန္၊ ခမ႘သင္၊ တၜပညာမန္ ေရာင္။ ဒးဒွ္ဒပ္ပှာန္စုႝဒှါ ပတုဲဖုႝ ညးဍဳင္ကြာန္ေရာင္။ ဒးဒွ္ဒပ္ပှာန္ ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝျဇဟတ္အထံက္အပင္ အထံက္ဂလာန္ နဴညးကြာန္ေရာင္။ ဒးဒွ္ဒပ္ပှာန္ စုႝဒှါျဇပ္ရတ္ညးဍဳင္ကြာန္ရာင္။ ဒးဒွ္ဒပ္ပှာန္ မံက္တိတ္ကၜဳင္နဴညးဍဳင္ကြာန္မန္ေရာင္။ ဒးကုႝ ပညာကုညးဍဳင္ကြာန္ ဒးေကတ္ပညာနဴညးဍဳင္ကြာန္ေရာင္။ အခါဂွ္မၢးေဟင္ ဒွ္ဒပ္ပှာန္စုႝဒှါဂကူမန္၊ ဒွ္ဒပ္ပှာန္ပၲန္ဍဳင္မန္တဿိ ေရာင္။       

အတုိင္ညးကုႝအဲ သ႘ကၜ႘ဒဿံင္ ပေရာေကတ္အေခါင္သၜးပြးမန္၊ ပေရင္ပၲန္ဍဳင္ဗၜးၐးဂွ္ နအလုႝဇကုပု႙ညးၐါေလဝ္ ဒးသၛ႘ဂၜိပ္အာ လစြံ စုိတ္ပု႙ ကေမၜာန္ပု႙ ပကတိဏံေထက္ေရာင္။ ေသၢာံပေလဝ္ပတုိန္ ကေမၜာန္ပၜန္ နကုႝပု႙ညးၐါ ဒးထံက္ထၞး ေသာင္ကလး တင္ဍဳိန္ လ်ေယာင္ယာ ဗုီျပင္ပေလဝ္တုဲ သုီဒးစြံစုိတ္ သဟာဲ သၢံင္ သၜးဖုႝ သၜးအေခါင္ သၸစဿတ္သမၱီညးသၠံေရာင္။ ဂြံပေလဝ္ညးသၠံမာန္ ညးကုႝအဲ ဒးေကၜာန္ကေမၜာန္ တပ္တပ္တးတး ေစတနာသၜးဖုႝ ဒးႏံြေရာင္။ ယဝ္ဟြံမြဲသာ္ဂွ္မၢး ကေမၜာန္ကုႝလဟုီပု႙ ဟြံတုပ္သဿဟ္ ေရင္သၠံတုဲ ပု႙တံေလဝ္ ကြာ္တရဵဍာ္ဇမၜိင္မြဲစြံ ဂြံမာန္ဟြံေသင္ရ။ သာ္ဝြံသဿးဟြံေသင္ဏီ အၾကာပု႙ညးၐါ 'လညာတ္ သၸအၥာ ဒွ္ကြး၊ ပၚျခာကဆံင္၊ ညးမြဲၿပဲ ညးမြဲယုတ္၊  ညးမြဲကၜဳိဟ္ ညးမြဲၾကအ္' တံဂွ္ ကၜဟ္ပဲါေထာံတုဲ ဒှဲါပု႙ခံင္ ဒှဲါပု႙ေစာန္ဂွ္ ဂစာန္ေကၜာန္ ပံင္ပေကာံအာျဇဟတ္ကေမၜာန္မာန္မၢးေဟင္ ပေရင္ကေမၜာန္ပု႙ အံင္ဇှးစုိပ္ဒတုဲေရာင္။

သဿိက္မိက္ေသၢာံဂြံဍဳင္မန္ ဗၜးၐးေဇတ္တ္မၢး ဂကူမန္သုီဖအုိတ္ ဒးဗၵဗၵာဲ ပတုဲဖုႝဂတးဂတုန္ interdepence ေရာင္။ ဒးေကၜာန္ ေဇတ္တ္၊ ဒးသၸအာဇာနဲေဇတ္ေဇတ္၊ ဒးသၸတၜပညာေဇတ္တ္၊ ဒးသၸတၜေစတနာေဇတ္တ္၊ ဒးသၸကႜဳိပ္သကုိပ္ေဇတ္တ္၊ ဒးေကတ္ဍဳင္မန္ေဇတ္တ္ေရာင္။ ပြမေပၲာံတၜပညာ၊ ေပၲာံကႜဳိပ္သကုိပ္၊ ေပၲာံ အာဇာနဲ၊ ေပၲာံတၜေစတနာ၊ ေပၲာံေကၜာန္ဒဿံင္တံဂွ္ ဒွ္ပြဂြံဍဳင္မန္ေပၲာံေဟင္။ ဟုိတ္ဒွ္သာ္ဂွ္တုဲ ညးရန္တဿံ ေကတ္အေခါင္သၜးပြးမန္ ပၲန္ဍဳင္ဗၜးၐးမန္ ခမ႘သင္၊ ဂေကာံ ေဗာ္၊ ဒပ္ပှာန္ ညးဍဳင္ကြာန္ပု႙ ညးကုီသုီအဲ ပု႙တံဖအုိတ္ လၱဴဝတ္တာလ်ဳိင္ဂကူပု႙ မအပ္ျပာပ္ကုႝတံဂွ္ မြဲဒေလင္ မြဲဣဝုႝ ယုႝေဂၜင္ဏာ ည႘ည႘သာ သာ စုႝကုႝအာစုိပ&