ဂလာန္မန္လၲဴဝြံ မဒွ္တြဟ္ေကာန္မန္မြဲမှဳံယဿဳမာံမန္ဆဆႝုမြဲ (လဿဳဟ္ ညးတံသၸဒတဵဒဿံင္ ပႜဲဍဳင္အဝ္ေၾထလ်ာ)။ ဂလာန္မၢး “ခမ႘သင္ဂၜဳိင္ ေတွ္ ဂကူၿဇဳိင္ေဏာင္”ဝြံ ဒွ္ဂလာန္ေဝါဟာရမန္ ေဇတ္တ္မြဲရ။ ပိုဒ္မၢး “ခမ႘သင္ဂၜဳိင္”ဂွ္ ဂလာန္ဂွ္ ဟိုတ္နဴဒွ္ေဝါဟာရမန္ တုဲ ခမ႘သင္မန္ဂမၜဳိင္ ေရာင္ မကံက္အဓိပၸါယ္ရ။ ပိုဒ္မၢး “ၿဇဳိင္” မှဳံပႜဲဂလာန္”ဂကူၿဇဳိင္”ဂွ္ ေကၜံ၊ ကၜက္၊ ေအာန္၊ လီုလာ္ သာ္ဝြံ ကံက္အဓိပၸါယ္တုဲ ဂကူၿဇဳိင္ဟီုဂွ္ ဂကူေကၜံ၊ ဂကူကၜက္၊ ဂကူေအာန္ေစွ္၊ ဂကူလီုလာ္အာေရာင္ မိက္ဂြံသၢးရ။ ပဿိက္ညးေတံဟီုမၢး ဟိုတ္နဴခမ႘သင္မန္တံတုဲ ဂကူမန္္တံ ေကၜံအာ၊ ကၜက္အာ၊ ေအာန္ေစွ္အာ၊ လီုလာ္အာရ။

ဂလာန္ဗှတ္အကၡရ္ဒၥိတ္မဝြံ မှဳံကႝုအဓိပၸါယ္ၿဇဳိဟ္နက္ေလာန္သန္၊ လဟီုညးေတံဗှတ္မြဲပါင္ဓဝ္ ထိၿမိခႜ႘လ်တ္ဒးကု ခမ႘သင္မန္ အလုံအိုႆီု၊ ခမ႘သင္မန္အတိက္ေတံကီု၊ ခမ႘သင္မန္ပစၥဳပၸန္ လဿဳဟ္ဝြံကီု၊ ခမ႘သင္မန္အနာဂတ္ဂတ ေတံကီု ဗြဲမသကၠဳအပိုင္ အျခာကာလ ေဍံမေဆင္စပ္အာရ။ ခမ႘သင္မန္အတိက္ေတံ တှဟ္နဖႝုဒတုဲျမေမာဝ္ဂကူမန္ လဝ္စြံသာ္ဝြံတုဲ ညးတံမင္မြဲကၜဳင္ ဂကူမန္၊ လိက္ပတ္မန္၊ အေရဝ္မန္၊ အခိုက္ကှာမန္ေလဿတ္အဆက္က္ဂွ္ ဒွ္အာ လၛဳသဿး မသကၠဳဖႝုေဟင္ရ။ က်ာ္ေဇှာ္အၥာေစြာံဂြိင္ ေဖက္လိက္ပတ္မန္ ေကၜံဗဒန္အာတုဲ အၾကာပ႐ိုက္ ဘဲမဂၜဳိင္ကႝုသာ္ ဂၥါန္ဂိုတ္ခ်ဴပေကာံလိက္ျပကိုဟ္သၜပတ္မန္ မဂၜဳိင္ကႝုကှပ္ဂွ္ မုေလဝ္ဟြံဒွ္ဒတုဲ ဖႝုသြက္ေကာန္မန္တံရသြံ၊ မုဟိုတ္ေရာ “ခမ႘သင္ဂၜဳိင္ေတွ္ ဂကူၿဇဳိင္ေဏာင္” ပႜဲလဟီုညးေတံ မဟီုဂးလဝ္သာ္ဝြံဂွ္ စ႘ေစာတ္မၢး က်ာ္ေဇှာ္အၥာေစြာံေလဝ္ မလုပ္လဿိဟ္ပႜဲခမ႘သင္ဂမၜဳိင္ကီုရ။ ကေလာန္မဂၥါန္ဂိုတ္ေကၜာန္လဝ္နကႝုဆီပလက္လမ်ဳီညးဂွ္ ညိဓဝ္ဟြံဒွ္ဒတုဲဖႝု သြက္ညးေကာန္ မန္တံရ မိက္ဂး။ သၟာင္နဴက်ာ္ေဇှာ္အၥာေစြာံတုဲ ခမ႘သင္မန္မဂၜဳိင္ကႝုလဿဳဟ္ဇကု ဂၥါန္မင္မြဲကၜဳင္ လဝ္ဂကူ၊ လိက္ပတ္၊ အေရဝ္၊ အခိုက္ကှာေလဿတ္အဆက္က္ ဒႝုကႝုလဿဳဟ္ဏံရ။ ဣဂွ္ေလဝ္ ဟြံဒွ္ဒတုဲဖႝုမန္တံရ။ ဟိုတ္နဴခမ႘သင္ တံ မင္မြဲကၜဳင္လဝ္ဂွ္ရ ဂကူမန္တံေကၜံအာ၊ ကၜက္အာ၊ ေအာန္ေစွ္အာ၊ လီုလာ္အာဗှတ္မဂၜဳိင္၊ ခမ႘သင္မန္တံ လၸမင္မြဲယဝ္သဒွ္ ဂကူမန္တံ ေဇှာ္ေမာဝ္တဵတက္တိုန္အာဗှတ္ၐိုတ္လႝုေရာဟြံတီ။

ပႜဲလဿိဟ္ဂကူမန္ မှဳံဗှတ္-၃၀-ကိုဋ္ဂွ္ ခမ႘သင္မန္တံမှဳံဗှတ္မသုန္လၛီဇကုျပင္င္ညိကီု၊ ဒဿါနဴခမ႘သင္မန္ဗှတ္ မသန္လၛီ ဇကုျပင္င္ဏံညိ ဓဝ္ ဂကူၿဇဳိင္ေဏာင္ ညးေတံမဟီုေျမာ္ဂလာန္ ဏာသာ္ဝြံ အဲအမ္သဝ္ေလဝ္အမ္သဝ္တဵရ။ ေသၛာံစိုတ္ေလဝ္ဒွ္တဵရ။ ပႜဲလဿိဟ္ေကာန္မန္-၃၀-ကိုဋ္ဂွ္ ခမ႘သင္မန္ဗှတ္မသုန္လှီဇကုဏံရ ဟိုတ္နဴလြ႘ၐံင္ပၲိတ္ေကာန္ ဗြဲႀကဵစဵဗြဲဂတဟြံဂြံတုဲ ေကာန္မန္တံ ေကၜးအာ၊ ကၜက္အာ၊ ေအာန္အာ၊ လီုလာ္အာဒဿံင္သိုက္က္ဏီဂွ္ အဲဒွ္ေသၛာံစိုတ္ ေကြံသန္။

ပႜဲပစၥဳပၸန္လဿဳဟ္ဏံပၜန္ ခမ႘သင္မန္ဟြံ႐ုဲေဇှာ္ပဿတ္ ဂြိင္ေဖက္ေကာန္ဂကူဇကု ဗၜဳိက္တှီအာ ပႜဲပ႐ိုက္ဘဲသမၛိတ္ ညးမြဲသၟာင္တုဲ ဂၥါန္မင္မြဲ တဵဂကူဇကု နပြမကတ္ေဗၲာန္ကႝုလိက္ပတ္မန္ ပႜဲဥတုကႛင္ ဇဿာပ္ပ္ကြာန္ဌာန္ေဒသညးကႝုညး ဂွ္ေလဝ္ ဒတုဲဖႝုသြက္မန္တံသီုဟြံဒွ္ ကၜဳင္တုဲ ဂကူၿဇဳိင္ကၜဳင္ဒဿံင္ပၜန္ရ။ ဟိုတ္ဒွ္သာ္ဂွ္ရ ကေလာန္ခမ႘သင္မန္တံ အလုံအိုႆီု မပၲံကႝုပြမကတ္ေဗၲာန္ကႝုလိက္ပတ္မန္တံဂွ္ ေဒံါေကၜံအိုတ္ညိ။ နကႝုဘဝခမ႘သင္ မုလၸေကၜာန္ သြက္မန္ဂွ္ ဂကူမန္သာေစွ္ ခိုဟ္တိုန္ေရာင္။ ဣဝြံ ပဿိက္ျပဝံက္ညးေတံရ။ ညးေတံဟီုဂွ္ ကြတ္ပညာသင္ကႝုဘဝသင္ဂွ္ သၸစှးမန္  ပႜဲကုလသမဂၢ နကႝု(Diplomat)ဟြံဂပ္ေဂါဝ္။ ကြတ္ပညာကႝုဘဝခမ႘သင္မန္ ဗှတ္မသုန္လၛီတံဂွ္ လဝ္ကႝုဒွ္သာ္ဂွ္ကၜာရ၊ ကြတ္ပညာဂတာပ္ေခတ္ကႝုဘဝေကာန္မန္မှဳံလဿိဟ္-၂၉၉၅၀၀၀-တံဂွ္ ကႝုဂြံဒွ္ညးစှးမန္ ပႜဲကုလသမဂၢညိကၜာရ၊ သာ္ဂွ္ယဝ္သဒွ္မၢး ခမ႘သင္မန္ဗှတ္မသုလၛီဇကုတံ အႝုဇိုတ္အိုဟ္တဿဳိဟ္တဵဗြဲမေလာန္။

ညးေတံဆက္ဟီုဏာပၜန္ဂွ္ ခမ႘သင္ဂၜဳိင္ေတွ္ ဗၜာဲေအာန္ ဝုတ္ဂၜဳိင္၊ ဝုတ္ဂၜဳိင္ေတွ္ ဂကူညးတှဟ္ဂြံဏာရဂး။ ဗၜာဲမန္ ဗှတ္ၐါပိတၜပႜဲကြာန္ တံဂွ္တံဂွ္ ပေကၜံပယ်င္တုဲ ဝုတ္တံ ဂၜာဲႀတဳံဟြံဂြံဂွ္ ဒဿာနဴဗၜာဲဂွ္ဒွ္အာခမ႘ဟာ၊ ဗၜာဲမေသွ္ဒဿံင္ ပႜဲကြာန္ မှဳံတဵဗဝ္သအဝ္တံဂွ္ မုသၸဒဿံင္ေရာ။ ခမ႘သင္တံ ညးတံသၸဒတဵပႜဲဘာ မံင္ပႜဲကြာန္ ညးကတ္လိက္မန္ ေဗၲာန္ပရိယတၲိမန္ ဗၜာဲပႜဲကြာန္တံေလဝ္ စပ္ကႝုဂယိုင္လမ်ဳီတုဲ အာေကၜာာန္စဌာန္ေဒသသၟာင္အိုတ္တုဲ ဝုတ္တံမေသွ္ဒဿံင္ ပႜဲကြာန္ဂွ္ ဂၜာဲႀတဳံဟြံဂြံတုဲ ေဍံေကတ္စဂကူညးသၟာင္ဂွ္ ဒွ္ဒုဟ္ခမ႘သင္ဟာ။

ကာကိစၥခမ႘နာနာသာ္တံဂွ္ ေတဿာ္ကႝုပေရင္ဍဳင္ကြာန္(Politically)ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ (Economically)ပေရင္မှိဟ္ (Socially)မၢး ေဍံဟြံဒွ္အထံက္အပင္သြက္ဂကူဂၜဳိင္င္ရဂး။ သာ္ဂွ္ယဝ္သဒွ္ ကာကိစၥခမ႘သင္အလုံအိုႆီုလၸပတုဲ၊ ဇူတဵအာၐိုဟ္ဟ္ႀသဳိဟ္ဟ္ညိဂွ္ ညးေတံမိက္ဂး။ ကာကိစၥခမ႘သင္တံ မပၲံကႝုပြမတြံဓရ္၊ ပြမေဖႜာတ္မၛဳႝ၊ ပြမဗွ္ပဌာန္၊ ပြမကႝုဒါယကာတံပဿဝ္ဓရ္၊ တၛဲသ႘မၢးဒါယကာတံ ေကာံကၜဳင္ပႜဲဘာတံဂွ္တံဂွ္ သြက္ဂကူမန္တံမၢး၊ (Socially) ဒွ္ဓဝ္ည႘သာညးသၠံ ညးမြဲေကုာံညးမြဲ ေသၢာံဆႝုညာတ္ေရင္သၠံ ေသၢာံ ေကၜာံကႜညးသၠံ ပႜဲအခိင္မဆႝုဂဗ ညးသၠံမြဲလစုတ္ ဂွ္(Politically)သြက္ဂြံခ်ပ္စင္ျခင္ပေရင္ကြာန္ပေရင္ဍဳင္၊ (Economically) ပေရင္ ကူသာန္သြံရာန္တှဟ္ဟ္သာ္တံဂွ္ မုေရာ။ ယဝ္ေတဿာ္ကႝုပေရင္သာသနာမၢး မုမြဲေလဝ္ ဟြံဒးေကၜာန္ပတုဲရ။

အတုိင္မင္ဗၜာဲမန္ဆဆႝုမဟီုလဝ္ဂွ္ သၵးေဒၢတ္ဗက္မၢး ဒှဲါဘာမန္၊ ဒှဲါခမ႘သင္မန္မှဳံဒဿံင္ပႜဲဌာန္ေဒသဍဳင္သၟာင္ မပၲံကႝု ဍဳင္အဝ္သေၾထ လ်ာ၊ ခါဏာဒါ၊ အေမရိကာန္၊ ယူေရာပ္ေတံ သၵးသီ႐ုပ္ေကၜံဝိုင္တုဲ ခမ႘သင္တံဂွ္ ရာံတိတ္တုဲ ေကတ္ၿဗဵ၊ ဘာတံဂွ္ ႐ိုဟ္ေထာံတုဲ ေကၜာန္ခှံဗဒွ္ေထာံသၛိဌာန္ဒဿံင္ခ႐ွ္၊ သာ္ဂွ္ေရာင္ ဒွ္အထံက္အပင္ေကာန္မန္တံတုဲ ေကာန္မန္တံမှဳံပႜဲဍဳင္တံဂွ္တံဂွ္ ဗြဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ကီု၊ ဗြဲပေရင္ပိုန္ျဒပ္ကီု၊ ဗြဲပေရင္မှိဟ္ကီု၊ ဗြဲပေရင္ပညာဂတာပ္ ေခတ္ကီု ေသၜဟ္ေဇှာ္ေမာဝ္တဵတက္။ လဿိဟ္ေကာန္မန္တံေလဝ္ ဂၜဳိင္တိုန္ကၜဳင္ရ။ ဘာမန္၊ ခမ႘သင္မန္ပႜဲဍဳင္မန္ေတံ ေလဝ္ ညံင္လအာဍဳင္သၟာင္ဂွ္ကုီ ေဒၢတ္ဗက္ကီုတုဲ ဂကူမန္ပ႙ုတံ ေသၜဟ္ေဇှာ္ ေမာဝ္တဵတက္တိုန္ရ။ ဂတဂွ္ ဗှတ္စွ္သှာံ ၐါေစွာ္သှာံပၜန္မၢး သာ္လႝုကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ကုဂကူမန္တံေရာဂွ္ ဟြံတီရေလဝ္။ ကေလာန္ခမ႘သင္တံ ခမ႘သင္ ဟြံေကၜာန္ဂွ္ ဒဿံင္ဂြံဟာ။ နကႝုနဲဗ်တၲိမဍဳိဟ္ေကက္စ႘ကၜးမြဲဂွ္ ရပ္စပ္တုဲ သြက္ဂကူေလဝ္ဒွ္၊ သြက္သာသနာေလဝ္ဒွ္ဂွ္ ကႝုညးတံေကၜာန္အာမၢး ဟြံခိုဟ္ဟာ။ သာ္ဂွ္ဟြံေသင္မၢး ေကၜာန္စမ္ရံင္မြဲတဲ၊ ေသၢာံဆႝုဘဲတဲဗမာအယုတ္တံဂွ္ ဗ်တၲိမြဲဟြံမြဲတုဲ ေကၜာန္ကေမၜာန္ဆလံေလဝ္ ေဍံဟြံအံင္ဇှးဂွ္ စြံလဝ္သမၲီပႜဲဂျမာင္ညာဏ္ေကၜင္ကႜဟ္ေတံညိ။

ကႜဳိပ္လိက္မင္ဗၜာဲမန္ဆဆႝုမြဲမခုတ္လဝ္ယဿဳ”ေတာ္အးမွ ဒွ္ပရဲ”ဂွ္ ခါကေလင္စ႘ေစာတ္ေလဿင္ဂလာန္လဟီုညးေတံမၢး ဒွ္ဒဿံင္ “ေတာ္အး ဒးသတ္တဲ” ။