ကုရန္တဿံတိုင္ပၠဵ ဂကူပ႙ုမတံြဂး ေသၢာံဂံြဍဳင္မန္(ဝါ)ကံကုသုႝဂကူဇကုဇကုဂံြဖန္ေကတ္မာန္ဂ္ွ နနဲမဲြသာ္ မဒ္ွဂၜံင္အပဲႜဗြဳိင္ ေသှာဝ္ဥပေဒဂ္ွ အာဟံြစိုပ္ကၜဳင္ရ။ ေကင္အာလဝ္တဲု ႏံြကီုရ။ သၸတိုင္ကုႝနနဲေပဲါဗတိုက္ရပ္လြဟ္တဲု ဂစာန္ဆက္အာလြ႘ပရာ ကၜဳင္ဒံဿင္ပၜန္ဂ္ွ ဘာ္ကၜံသှာံျပင္အာရ။ ဗဝ္ဗြဝ္စုတ္လမ်ဳီ၊ ဆီပလက္တဲု၊ ညးဆာန္ဂကူအာဇာနဲတံ လးထၞးလဝ္ကုႝဂၜံင္ မဍာဲ ဗေကတ္ေသွ္ဒံဿင္ရ။ နကုႝစိုတ္ဓါတ္ ဂံင္ပိဂံင္ "ဂံင္ခ်ဳိတ္၊ ဂံင္တဝ္ေစှဟ္၊ ဂံင္ေကတ္ေပဲါအံင္ဇှး" သုီကုႝဆီဇာတိ၊ မာန္ဇာတိ ခတ္တ္ ဒုင္ဗဗတ္ဇုီကပိုက္ကုႝအခက္အခုဲဝါတ္ဂါတ္နာနာတဲု ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ရပ္အလာံမုက္ဒပ္ ဂံါဇက္တိုန္ဒံဿင္ကုႝ တိုင္ပၠဵေတံ အတိုင္ဂၜံင္အာဇာနဲဂ္ွဖိုဟ္ ၾကပ္မသုန္ေစွာ္သှာံဒ္ွရ။ 

အၾကာတရဵပၜန္ဂတးဗၜးၐးဂကူ မဍာဲေကၜဝ္မံင္ကုႝဆီပလက္ဏံ မဲြဒၿမိပ္ ဂံြဆက္ဇက္ကၜဳင္မာန္(ဝါ)ဗီုလုႝသှျဇဟတ္ေဇှာ္ေဇှာ္တံ ကေရပ္ဓရတ္ေသၜက္ေလဝ္၊ ေသၜက္သ႐ုိဟ္အာဟံြမာန္ဂ္ွ ဒဿာနဴဂံြပေတွ္ပဓာန္ေကတ္ျဇဟတ္ဂကူမန္ပု႙မာန္တဲု၊ အခန္အာဂတ ပၜတရဵ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿေလဝ္ ဒးရးဂပ္ဝ္ကုႝအကာဲအရာတံကုီေရာင္ ဟီုမာန္ရ။ နဴဘဝဂကူၾကပ္ေကၜံကၜက္ဂ္ွ ဂံါၐက္အာတဲု၊ ကေမၜာန္မန္ ဂံြစိုပ္ကၜဳင္ကဆံင္လဿဳဟ္(စနဴသှဒးသၸသမၲီကုႝဂကူမန္တဲု၊ တိဍာ္တြဳႝရးမန္ေလဝ္ ဒးခ်ဴဓဇက္ဓမံက္ပတိုန္)ဂ္ွ ဒးမိပ္ျမဟ္သုီညးဖအိုတ္ရ။ ဆဂး နဴဏံမဲြကဆံင္ပၜန္ ဂံြခှံအလုႝအသ႘မန္ ပဲႜတြဳႝရးမန္မာန္ဂ္ွ ညးဆာန္ဂကူမန္တံ၊ ညးညးအဲအဲ ဂပ္ဝ္ကုႝဘိုင္ပေလဝ္၊ ဘိုင္ပေယ်ဝ္၊ ဗဗိုန္ပခိုင္ကေမာန္ပတိုန္ကေမၜာန္မန္ပိုယ္ညံင္ဂံြစိုပ္တရဵ ဗဲြျပဟ္ဟ္ေထက္ေရာင္ သၵးဖတိုက္ဖေအာဝ္ဏာရ။

တှဟ္နဂံြဒ္ွအထံက္အပဲႜဂ္ွ ဂံြတီကၜးကၜဳိဟ္ေကတ္ဝင္ပၜန္ဂတး ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္ပု႙တဲု ဂံြလၛတ္ေကတ္ခန္ေဒၜာံေဗၲာန္ဂမၜဳိင္ မပၲန္ငၛဳဟ္မးဟံြမာန္တံကုီရန္တဲု ဝင္ဒဒ္ွေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ(ဗဲြခေမှာန္)မဲြ ခ်ဴခှံလဝ္ေထက္ညာတ္ရ။ ဟိုတ္ဂ္ွတဲု အတိုင္ကမၼတ႘ ေကင္ကာဗဟုႝ ကုႝတာလ်ဳိင္ပံက္ခှံပတိုန္ ဂေကာံခ်ဴဝင္ေဗာ္မဲြတဲု ဒးသၸလဝ္လြ႘ရ။ ဂေကာံခ်ဴခှံဝင္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဝြံ ပံက္ပတိုန္ လဝ္ ပဲႜေကာံဓ႐ုီ ကမၼတ႘ေရင္ကၜဳင္ေကင္ကာဗဟုႝ(၂/၂၀၀၇)
စဿတ္တဲၛနဴ ၃၀/၅/၀၇ စုႝ ၈/၆/၀၇ ဂ္ွ အတိုင္ဗဲြသဿဝ္ေတံရ။

          ၁။ နာဲထဝ္မန္                     - ဥကၠ႒
          ၂။ နာဲရႆ                        - ဒု-ဥကၠဌ
          ၃။ နာဲေကာရတ္                  - ညးအုပ္ကာ
          ၄။ နာဲလြ႘မန္                       - ဂေကာံ
          ၅။ နာဲညာဏ္ေထာန္             - ဂေကာံ

လၲဴဂေကာံခ်ဴဝင္ေဗာ္ ခ်ဴခှံဗဒ္္ွပတိုန္လဝ္ဂ္ွတဲု ပဲႜကမၼတ႘ေရင္တၜဳင္ေကင္ကာဗဟုႝ(၈/၀၈)စဿတ္တဲၛ-၂၃/၁၁/၀၈ ဂ္ွ ထပ္သၸဒတန္တဲုဒ္ွအာရ။ ၐိုတ္အကာဲအရာကုႝ ပေကာံပေကဝ္တင္နင္ဂမၜဳိင္ ၐိုတ္ဂံြခ်ဴခှံလဝ္ဒ္ွတဲု ဍဳိက္ေပင္မာန္ဟံြေသင္ရ။ ဟိုတ္ဂ္ွတဲု ညးဗ္ွလိက္တံ ဘုိင္ရံင္သ႘ၛမၜာ္တဲု ဘိုင္ဗေပင္ထံက္ထၞးကုႝကသပ္ကုီညိဂ္ွ အာတ္ဏာအ႐ုီအဗင္ကုီရအဵ။       

အခန္(၁)

ဒဒ္ွအႀကာသှာံ ၁၉၅၈ ကုႝ ၁၉၇၀
အၡာနာဲအံင္ေထာန္တံ ကႜဳိက္ပ္ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ သြက္ေသၢာံဂံြဍဳင္မန္အေခါင္မန္ မလုပ္ကၜဳင္လဝ္ေပဲါဗတိုက္ နကုႝလြဟ္ ပြဳိင္စွ္သှာံတဲု ေစွ္စိုတ္ကုႝသၜာဲလြဟ္ကုႝ ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘တဲု လုပ္အာအပဲႜဗြဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒပဲႜအခိင္သှာံ-၁၉၅၈ ဂိတုဂ်ဴလာင္(၁၉)ဂ္ွ ပူဂုႝဟံြေစွ္စုိတ္၊ ဟံြပါဗက္လုပ္တံႏံြရ။

သြက္ဂကူမန္ ေသၢာံဂံြအေခါင္မာန္ဂွ္ နကုႝနဲရပ္လြဟ္တဲုေဟင္ ဒးဆက္ေကၜာန္အာေရာင္ ေစွ္စုိတ္တဲု နာဲယွွဳ႙ေက်န္ (ညးမဒ္ွကမၼတ႘ဗဟုႝမဲြ)ေကုာံ နာဲဓမၼေန(ညးမဒ္ွကမၼတ႘ခ႐ုိင္မဲြ)တံ ေသွ္ၐက္ဒဿံင္ပဲႜဌာန္တိပၜန္ဂတးရ။  အခိင္ဂ္ွမၢး နာဲယွဳ႙ေက်န္ဂ္ွ နကုႝတာလ်ဳိင္ပေရင္ဆက္ေဆာံကုႝမဟာမိတ္ ေဗာ္ကေရင္၊ ေဗာ္ေကာန္မ်ဴေနတ္တံ လပၚဒုႝဗေဂါတဲု ႏံြစိုပ္မံင္ သၠဳတ္ေဒသ ေတံရ။ နာဲဓမၼေနဂ္ွ ႏံြလပၚပြဳိင္ဍဳင္ျဇပ္ဗုေဟင္ရ။ တင္သမၲီ "ပဲႜလိက္ကှပ္ေဗာ္တံခ်ဴလဝ္ တဲၛဒက္ပၲန္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဂ္ွ ဂိတုဂ်ဴလာင္(၂၀)၊ ၁၉၅၈-သှာံရ။ ရန္ကုႝ ပၜန္ဂတးဂံြဆက္ဒ္ွအာ မဲြဒၿမိပ္တဲု စုတ္လဝ္ေရာင္။ နပကတိမၢး နာဲယွဳ႙ေက်န္ ေကုာံ နာဲဓမၼေနတံ ေကာံညးသၠံ၊ ခ်ပ္ညးသၠံ ပဲႜထဝဲါအခိင္ဂ္ွဟံြေသင္ရ။)

ဗီုလုႝဒ္ွဒ္ွ အခိင္ဂ္ွ ညးတံဟံြေဖ်ံအလာံတဲု ေသၢာံဆက္ဂံါ ဇက္ကြာ္ဗက္အာ အတိုင္ဂံၜင္တရဵပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္မာန္ ပၲန္ပတိုန္  ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ မအာဂတမဲြရ။ နာဲဓမၼေန အာတ္ဂံြလဝ္လြဟ္ နဴရဲေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ၐါဇကုိအ္(ကာဗါင္မဲြ၊ ရာင္ေဖဝ္မဲြ)တဲု အာပေကာံကုႝ ရာင္ေဖဝ္(၆)ဇကုိအ္ မဒ္ွလြဟ္ရဲစုႝဒှါကြာန္ ကအ္ပွ္လွ္၊ ဒုႝေထာင္(ပြဳိင္ဍဳင္လွာဒက္ွ)မကႜဳိက္ပ္နာဲမုင္လာတဲု ဒ္ွဂံြလြဟ္(၈)ဇကုိအ္ရ။ စတံဗုီဂ္ွ ခ်႘ဒရာင္ကၜဳင္ပဲႜေဒသဒုႝေထာင္တံရ။ လကၠရဵဏံ၊ နာဲယွဳ႙ေက်န္(ဥကၠ႒)ကေလင္စုိပ္ကၜဳင္တဲု နာဲဓမၼေနဂ္ွ ေကတ္တာလ်ဳိင္နဒဒ္ွ ညးအုပ္ကာဗဟုႝရ။

ပဲႜသှာံ-၁၉၅၉ ဂိတုအဝ္ဂါတ္ နပိေဗာ္(ေဗာ္ကမ္မ်ဴေနတ္ ဍဳင္ဗမာ၊ ေဗာ္ေကေအန္ယူပ႘(ကေရင္)ေကုံာ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတံ စတံပါလုပ္ဒက္ဒပ္ပံင္ေကာံ(မဒညတ)တဲု နေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဂ္ွ မဟာမိတ္ဂမၜဳိင္သၸကၜဳင္သမၲီေထင္ကၜးကၜဳင္ရ။ အၾကာဂ္ွ ဗိုလ္ပအုင္(သၠဳိပ္ဒပ္ေကာံ၊ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္)ေလဝ္ ေကႅင္တိတ္ကၜဳင္တဲု၊ ကႜဳိက္ပ္ခ်႘ဒရာင္ပေရင္တဝ္ေစှဟ္ လပၚပြဳိင္ဍဳင္ ျဇပ္ဗု ဗီုညးကုႝညးတှဟ္ျခာကုီရ။

အၡာကာလေတံဂ္ွမၢး ေဗာ္မန္ခ်႘ဒရာင္မံင္ အပဲႜဗြဳိင္ေသှာဝ္ႏံြရ။ အာ႐ုီလၸာ္ပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္ဏံ ဟြံမြဲဂၜဳိင္ရ။ ရဲႏံြပဲႜဗြဳိင္ပၜန္ဂတး တံေလဝ္ နေဗာ္မဲြ စန္ပေကာံဟံြမာန္ဏီဟံြက ျပႆနာမဲြကႜဳိပ္ကုႝမဲြကႜဳိပ္ေလဝ္ ႏံြဒဿံင္နာနာရ။ ကႜဳိပ္နာဲဂ်က္ကုႝ မှိဟ္လၛဳႝပံင္ကုႝ ရဲနာဲပအုင္တံ မဲြလစုတ္တဲု နဴဂ္ွၿဂိပ္ကၜဳင္ပံင္ကုႝ ရဲေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿမဲြလစုတ္တဲု ေကႅင္ပၚတိတ္ပၜန္။ ႀကဵဂ္ွ ေဍံကုႝေဍံ ပန္ဂစုိတ္ ေထာံနာဲဂ်က္တဲု ေဖ်ဟ္လြဟ္ျပးဟဲအာကုီ၊ ကုနာဲမုင္လာေလဝ္ ရဲနာဲပအုင္တံ ဂစုိတ္ေထာံကုီႏံြရ။

ပဲႜသှာံ-၁၉၆၀-ဂ္ွ နာဲအုင္ေတာန္ ေကင္လုပ္လဝ္ဒပ္ပှာန္ဗဿာတဲု၊ စုိပ္အာဒပ္ကေရင္(KNUP) နဴဂ္ွ ေကၜာံလုပ္စုိပ္ကၜဳင္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ကုႝကႜဳိက္ပ္ဒပ္ပှာန္ရ။ ဆဂး ႀကဵဏံ ဗိုလ္ပအုင္တံ ကၜဳင္ဗတိုက္ပန္ေပွာ္တဲု နာဲအုင္ေတာန္ဂ္ွ ခ်ဳိတ္အာပၜန္ရ။ တဲုဂ္ွ နာဲေဖေတန္ကႜဳိက္ပ္ဒပ္ရ။ အပဲႜသှာံ-၁၉၅၆-ဂ္ွ တိဍာ္အႀကာၐ႘ဝင္ရာဲကုႝၐ႘ဇမိ၊ ဒုႝစုိပ္က်ာ္ပိဂ္ွ ေဗာ္ကေရင္ေကေအန္ယူပ႘ ကုႝေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္တံ တုပ္စိုတ္သၸလဝ္သမၲီ တိဍာ္ပၜန္ဂတးမန္ဂမၜဳိင္ရ။ ဆဂး ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ေဖ်ံလြဟ္/ လုပ္ဗြဳိင္ေသှာဝ္ ဥပေဒတဲု တိဍာ္ပၜန္ဂတးမန္ဂမၜဳိင္ စိုပ္အာသဿဝ္ ပြမထိင္ဒဝ္ေဗာ္ကေရင္(KNUP)အိုတ္ရ။ ဟိုတ္ဂ္ွရ ေဒသဒုႝေထာင္အၾကာၐ႘ၐါ  ကြာန္မန္(၂၄)ကြာန္ဂ္ွ သြက္ပၜန္ဂတးမန္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဂံြတန္တဵအာ ေဗာ္ကေရင္တုပ္စိုတ္ ပအပ္လဝ္ကုႝယာယ႘ဂးရ။ ပဲႜသှာံ ၁၉၆၁-ဂ္ွမၢး  ရဲေဗာ္(ျပည္သူ႕ရဲေဘာ္-သိန္းေဖ)တံ စႏၵက္ကုႝပၚတိတ္တဲု မာံေထာန္တိင္ကုႝ သၢံင္လၛဳႝပၚတိတ္အာရ။ သုီဗၵကုႝ ရဲဒပ္/ေဗာ္ကေရင္ မဟာဒပ္(၆) တံဒပ္(၁)ဗိုလ္ေဇှာ္-(ေအးၿမိဳင္)တဲု ပထုဲပခက္နာနာဂ္ွ ပည႘ကုႝရဲညးတာလ်ဳိင္ မဟာဒပ္ ကေရင္(ယွဳ႙သာင္)ေလဝ္ ဟံြေျပၿပံင္ရ။ ဒ္ွသာ္ဂ္ွတဲု ေကှာတ္တဲမၢး ဗြဳိင္အၾကာၐ႘ၐါေဒသေထာင္ဂ္ွ ဒးပအပ္ကုႝေဗာ္ကေရင္တဲု ရဲေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ နာဲယွဳ႙ေက်န္တံ ဒးတိုန္ဇူမံင္လပၚ ၾကဳင္မျပင္/ၾကဳင္ထဝ္ေတံရ။ အခိင္ဂ္ွ နာဲမန္ဍာံ၊ နာဲဟေကာင္၊ နာဲညဝ္၊ နာဲက်ဝ္သုင္၊ ေထာန္က်႘၊ က်႘အိုင္၊ မိုင္ေလဝ္၊ ေထာန္တိင္၊ ေသံမန္၊ အၥာဂဥဳဲ နာဲငၛဳ႙တအ္ စိုပ္ကၜဳင္ေဗာ္တဲုရ။ အၡာဆဲုအာဂ္ွ ရဲေဗာ္ကေရင္ ကုႝၾသန္႐ုီဗင္(၁၀၀၀၀)ေဒၠဝ္ကီုႏံြရ။
         
ပဲႜသှာံ(၁၉၆၂)မံက္ဂ္ွ ႏံြပဲႜဗဒိုပ္မိျပင္ ေကၜာန္ဒဿံင္ဂူေၾသာံဂ္ွ နာဲေထာန္ျဇဳင္ ဒရိပ္ဏာလြဟ္မသုန္ဇကုိအ္(ကာဗါင္မဲြပါ)ရ။ မဲြလၸာလဂ္ွ နဴေဗာ္ကေရင္သၠဝ္လာေဟ ဟံြေပင္စုိတ္လၲဴအကံက္အေခါန္ လၸာ္ေဒသေရဝ္တဲု ဗလးဒပ္ ကုႝသီဗဒုိပ္မိျပင္တဲု သီုေကတ္ဏာလိက္ပတ္၊ သုီသီေထာံသၛဳ ပရအ္ကုႝရဲကြာန္ႏံြကီုရ။ ႀကဵဂ္ွပၜန္ အယွဳ႙ဂ္ွခ်ဳိတ္ မှိဟ္ေသွ္တံ ေကႅင္ပအပ္လြဟ္ကုႝ ရဲေဗာ္ပၜန္ရ။ ႀကဵဂ္ွပၜန္ အယွဳ႙(ဇာတိကဿာဝက္/နဴဂင္ယ်င္)လုပ္ဒပ္ပဲႜနာဲေဖေတန္တဲု ပၚတိတ္သီုရဲဒပ္လၛဳႝပၜန္ရ။ ေကှာတ္တဲ အကာဲအရာကုႝတဲု ေကႅင္ပအပ္လြဟ္ကုႝရဲေဗာ္ပၜန္ရ။ ေကှာတ္တဲ အကာဲအရာကုႝတဲု ေကႅင္ဆဲုေစွ္အာလၸာ္ေဒသလွာဒကွ္၊ ဒုႝေထာင္ပၜန္ရ။ ဗိုလ္ပအုင္တံဂ္ွ ဗဲြႀကဵဏံ ေကာံပံင္ကုႝ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတဲု ခ်႘ဒရာင္ကၜဳင္ကုီရ။
         
အၾကာဇ႘ဒိုဟ္ခက္ခိုအ္နာနာ ဝါတ္ဂါတ္နာနာဂ္ွ နာဲယွဳ႙ေက်န္တံ ဂစာန္လြ႘အာဒဿံင္ရ၊ မဲြလၸာ္ဂ္ွ အလုႝအသ႘ပှာန္ သီအဝုႝထိင္ဍဳင္ တဲု အကာဲအရာၿပံင္သၜာဲကၜဳင္ဗက္ဂ္ွ ညးမဆာန္ဂကူ ညးတာလ်ဳိင္ ရဲေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ေႀတံတံ ေကႅင္စိုပ္ကၜဳင္သိုက္က္ရ။ ဟိုတ္ဂ္ွတဲု အပဲႜသှာံ-၁၉၆၂-ဂ္ွမၢး ဒက္ခှံပတိုုုန္ ဂေကာံပၜတရဵကဆံင္ခ႐ုိင္(ကမၼတ႘ခ႐ုိင္မတ္မလုီ) ေကုာံ ပြဳိင္ဍဳင္လွာဒက္ွ၊ ျဇပ္ဗု၊ မုဟ္ဍဳင္၊ သုီဒပ္ဒမၜဳက္ပြဳိင္ဍဳင္တံမာန္ ကၲဳႝဒ္ွကၜဳင္ရ။ ဥကၠ႒-ခ႐ုိင္မတ္မလုီဂ္ွ နာဲေကာအ္ဒ္ွတဲု ပဲႜသှာံ-၁၉၆၃-ဂ္ွ စုတိတဲု ကမၼတ႘ခ႐ုိင္ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ေႀတံ နာဲေထန္ စတံဒးတာလ်ဳိင္ ဥကၠ႒-ခ႐ုိင္အဆက္ဂ္ွရ။
         
ပဲႜသှာံ-၁၉၆၃ အလုႝအသ႘ပှာန္ေနေဝန္ ဗေဒံါပန္ေပွာ္ ေကာ္ဘိက္တက္က်ာ ပေရင္ၐုိဟ္လလံအပဲႜဍဳင္ႏံြတဲု၊ ကေရာံဒပ္ပံင္ ေကာံ(မဒညတ)ဂ္ွ နကုႝေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿေလဝ္ မှိဟ္စှးပါလုပ္(၃)တၜ ပဲႜဝုိင္တက္က်ာပဲႜဍဳင္ေဇှာ္လၢဳင္ကုီရ။ ညးစှး(၃)တၜဝြံ ဥကၠ႒နာဲယွဳ႙ေက်န္ ေကုံာ နာဲေထန္၊ နာဲဝါ(နာဲတိတ္ေထာန္)တံရ။ အပဲႜဝိုင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္အလုံဍဳင္မဲြ ယဿဳတဿိမံက္ကၜဳင္တဲု သုီဂကူမန္တံ တီကၜးဂၜဳိင္ကၜဳင္ကီုရ။
         
ပဲႜသှာံ-၁၉၆၄-ဂ္ွ ဗိုလ္ပအုင္ဗၜဳိက္ဍာ္ခ်ဳိတ္အာ ပဲႜၾကဳင္သင္ဂလာ(ဝင္က)ရ။ ေကာန္ရဲဗိုလ္ပအုင္ နာဲဗုႝန႘၊ နာဲအံင္ေက်ာန္တံ ဟံြည႘သဿဟ္ကုႝနာဲဓမၼေနကုီ ဟံြမိက္ဒုင္ေကတ္ေသှာတ္ ဗဟုႝရပ္ဇုက္ကုီတဲု နဗုီအခိုက္ပေဒသရာဇ္ သၸသဇိုင္ လၸာ္ပြဳိင္ဍဳင္ျဇပ္ဗု ခ်႘ဒရာင္ဒံဿင္ ဒ္ွကၜဳင္ရ။ ပဲႜတံသှာံ-၁၉၆၅-ဂ္ွ ညးအုပ္ကာဗဟုႝ နာဲဓမၼေနကႜဳိက္ပ္တဲု  နာဲက်ဝ္အုင္(နဴဒပ္ပအုင္)၊ နာဲမန္ဍာံတံ ပါလုပ္ ပၚတိတ္အာ နဒဒ္ွေဗာ္တှဟ္ျခာမဲြ မဒုင္ယဿဳ-ေဗာ္ဟံင္ျပာ္ညးဍဳင္မန္ရ။ လၸာ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဂ္ွ နာဲယွဳ႙ေက်န္၊ နာဲေထန္၊ နာဲတိတ္ေထာန္သၠဳိပ္ဒပ္ ခ႐ုိင္ဗိုလ္ယွ႙ဳယိုင္၊ နာဲသ႘ဟတံႏံြရ။မဲြလၸာ္ဂ္ွ ဟိုတ္နဴအလုႝအသ႘ပှာန္ေနေဝန္တံ  တဿာတ္ေဗာ္ပေရင္ ဍဳင္မန္ေႀတံကုီ၊ ညးဆာန္ဂကူ ေကုံာ သဿတ္မန္တံ တိတ္ကၜဳင္ဗေပင္ျဇဟတ္ ပဲႜေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ႏံြဂၜဳိင္ကၜဳင္ရ။ ရဲဂေကာံသဿတ္ လၸာ္ကဿာဝက္၊ ဍဳင္ပံင္၊ ခဿဳိင္တအ္ စိုပ္ကၜဳင္ကုႝကႜဳိပ္ေလဝ္ႏံြရ။ (ရဲ-နာဲထဝ္မန္၊ သုႝေညာအ္တအ္ နာဲေတန္လွ၊ နာဲသိင္ဟာန္ တအ္၊ နာဲေမန္ေထာတ္ ပေဏတ္စတံ) ။

ဒ္ွသာ္ဂ္ွတဲု၊ သြက္ေသၢာံသၜဲပေရင္တိဍာ္၊ ပေရင္စႏၵက္ လၸာ္ေဒသတှဟ္ပၜန္ ဖန္ဇန္ကုႝဏာတာလ်ဳိင္ နာဲသိင္ဟာန္(ပါဗူ) ကႜဳိက္ပ္လပၸာ္က်ာ္ျမဟ္ေတအံကုီ၊ နာဲက်ဝ္သုင္ ကႜဳိက္ပ္လၸာ္ေရဝ္သဿဝ္က်ာေတံကုီရ။ ဆဂး ဒးေတာဲကုႝ ရဲေဗာ္ကေရင္ (KNU) တံတဲု ခ်႘ဒရာင္အာေသဲေသဲရ။ အခိင္ဂ္ွ ဗိုလ္ဠဝ္(သၠဳတ္ေရဝ္သၜဳင္က်ာ/ေခါဇာ)တံေလဝ္ ကၜဳင္ေကတ္အဆက္ကုႝ ရဲေဗာ္ဍဳင္မန္ တိဿ လၸာ္ဒုႝေထာင္ႏံြကုီရ။ ဆဂးအၾကာတရဵေကႅင္စဵဂ္ွ နာဲေကာန္ပါတအ္ ပံင္ကုႝဒပ္ကေရင္လၛဳႝတဲု ဓေလတ္ေထာံ ပဲႜလၸာ္ေရဝ္ သဿဝ္က်ာဂွ္ ဇကုဗိုလ္ဠဝ္ခ်ဳိတ္အာ ေကာန္ရဲျပးဇးအာရ။
            
ပဲႜလေဒါဝ္သှာံ-၁၉၆၅-သှာံဂ္ွ ဗဒိုပ္ဗဟုႝၿပံင္စံြ  ပဲႜၾကဳင္ဂှိ(ၾကဳင္ကြ႘)တဲု သြက္ဂီုကၜဳီ နဒပ္ကင္ဗဟုႝပံက္စံြလဝ္ႏံြရ။ သၠဳိပ္ဒပ္ကၜာ တဲဂ္ွ ဒ္ွနာဲက်႘ယွဳ႙၊ ဗြဲႀကဵ နာဲထုင္ဒွ္ရ။ ဂံြတန္တဵစသုင္အာဂ္ွ သီုဒးဗၚဂူ ေကၜာန္ဂူေၾသာံရ။ ပဲႜအခိင္ဂ္ွမၢး ပဋိပကၡအႀကာေဗာ္ၐါဂ္ွ ေလဝ္ ခက္ခုဲဂၜဳိင္ကၜဳင္တဲု စိုပ္အာကဆံင္နပဋိပကၡကုႝလြဟ္ရ။ ပဲႜဒှာဲဗၵာဲကြာန္ေသှှဟ္ေၾသာံဂ္ွ ဂံြပ႐ုိင္ ရဲနာဲလွအိုင္(ေဗာ္ဟံင္ၿပာ္) တံ စုိပ္ဒဿံင္ရဲေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ နာဲေထာန္က်႘ကႜဳိက္ပ္ အာဗိုင္ပန္ဂ္ွ ဒးမင္ကံရဲဇကုကုႝဇကုတဲု နာဲေထာန္က်႘ ျပဟ္လလုဲအာရ။

အပဲႜသှာံ-၁၉၆၆-ဂ္ွ နာဲအိုင္ေက်ာန္တံေကၜာန္သၸပေရင္ဒးစုႝဒစးညးဍဳင္ကြာန္ဂၜဳိင္ကၜဳင္ေလာန္ကုီ သုီဒစုႝဒစးကုႝ ေသှာတ္ဗဟုႝ ရပ္ဇုက္၊ ပၚတိတ္ေရာင္ဒ္ွတဲု ေကှာတ္တဲ နဴခ႐ုိင္မတ္မလုီ၊ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ဒးေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္ ဒးခ်ပ္ဇန္ေကတ္အ႐ုီဗင္ နဴ ကုႝရဲဒပ္ကေရင္ဗိုလ္မူယ်ာ၊ ဒပ္မဟာ-၆ တအ္ ကုႝေကတ္အေရဝ္ရ။  ဟုိတ္ဂ္ွတဲု ဒပ္ကေရင္တံ ဓရိပ္ေထာံရဲကႜဳိပ္ နာဲအိုင္ေက်ာန္တံ ဖအိုတ္(၇)တၜဒးဒုင္ပန္ဂစိုတ္ ဗၵာဲကြာန္ရာဖဝ္ရ။ တဲုပၜန္ ပဲႜမှိဟ္မေသွ္ဇးဂ္ွ နာဲရ႘ကႜဳိက္ပ္တဲု ဆက္ပၚတိတ္အာ ဗုီအခိုက္ပေဒသရာဇ္ခ်႘ဒရာင္ သုီပြမဒစုႝဒစးကုႝ မွာဇန္တံပၜန္ရ။ ဒ္ွသာ္ဂ္ွတဲု ဗုီေကတ္အေရဝ္လၲဴကႜဳိပ္ နာဲအိုင္ေက်ာန္တံကုီ၊ ရဲေဗာ္တံ ဒးခ်ပ္ဇန္ေဖ်ံဗုီကုႝ ရဲေဗာ္ကေရင္တဲု၊ ဒပ္ကေရင္မဟာဒပ္(၆)တံ ပန္ေသၜက္ေထာံ ရဲကႜဳိပ္နာဲရ႘တံ ခ်ဳိတ္မှိဟ္(၂၂)တၜ လၸာ္ကြာန္ေဆာ္ပလုိင္၊ ပြဳိင္ဍဳင္ျဇပ္ဗုရ။ တင္သမၲီ "ကေရင္တံ သီေကတ္ေထာံလြဟ္ဖအိုတ္ရ။ ၿဂိပ္ဗၜးအာ နာဲယ်ဳႝ(ေကာ္) အယ်ဳႝကုတ္ဗတဂဵၜ မဲြေဟင္။)

ပဲႜသှာံဏံ နဴ ဒပ္မဟာ(၆) ကေရင္ပံက္ကြတ္ဆက္ပ႐ုိင္ဇ/ဟ ဗၵာဲက်ာ္ပိတဲု၊ နဴဗဒိုပ္ဗဟုႝ ၾကဳင္ကြ႘ပိတၜကုီ၊ တိုန္လဝ္ နကၜာ အိုတ္ရ။ နဴဂ္ွတဲု စကာကၜဳင္နဲကဲကြတ္ဇ/ဟ-မာန္ကၜဳင္ရ။ (နာဲသုႝေညာအ္၊ နာဲထဝ္မန္၊ နာဲတာန္ေလာန္)။ ပဲႜသှာံ-၁၉၆၇- နာဲဟလာ(ေကာ္)နာဲဟံသာ (သၠဳိပ္ဒပ္ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ေႀတံ)တိတ္ကၜဳင္ပၜန္ဂတးတဲု ကုႝတာလ်ဳိင္ သၠဳိပ္ဒပ္ခ႐ုိင္မတ္မလုီရ။ ပဲႜသှာံဏံ အဓိကုိရ္ၾကဳက္ကုႝဗဿာ ကၲဳႝဒွ္ပဲႜလၢဳင္ေတံရ။ အသိင္အဆက္ဂ္ွမၢး ဆက္စပ္ကုႝ ဒပ္ပံင္ေကာံ(မဒညတ)တဲု ပ႐ုိင္ေပဲါ ဗတိုက္ ရဲပၜန္ဂတးဍဳင္ပု႙ မဒစုႝဒစးကုႝ အလုႝအသ႘ပှာန္ေနေဝန္ဂ္ွ နဴေရဒ႘ယႝု-ပ႘ေကန္၊ ဍဳင္ၾကဳက္ေတံ ကုႝဗလးရမ်ာင္ရ။ အပဲႜဂ္ွ ပ႐ုိင္ေပဲါဗတိုက္ဒပ္ပၜန္ဂတးမန္၊ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿေလဝ္ပါကုီရ။

နာဲေဝန္ယ်ဝ္(ညးကႜဳိက္ပ္ဂေကာံသဿတ္ကဿာဝက္)ဗၜးနဴထံင္ရ၊ ပဲႜပြဳိင္ဍဳင္ေရဝ္သဿဝ္က်ာ ဥကၠ႒နာဲက်ဝ္သုင္၊ ညးအုပ္ကာ နာဲတာန္ေလာန္တအ္ ဒုင္တဲရဲၿဂိပ္ကၜဳင္နဴဒပ္ကေရင္ မှဳံယဿဳနာဲဟရာဲ(ဂကူမန္)တံႏံြရ။ ဆဂး ရဲတံဏံ ပၜံင္လြဟ္ပန္ဂစိုတ္ေထာံ ဥကၠ႒သုီညအုပ္ကာနာဲတာန္ေလာန္တဲု ပၚတိတ္အာတက္ကႜဳိပ္ကုႝနာဲမွာန္(ဒုႝဖာလိန္)ရ။ လၲဴကိစၥဏံ ပဲႜသှာံ-၁၉၆၈ နကုႝ သုီဒပ္ခ႐ုိင္ နာဲဟံသာဍဳိက္ပ္ဒးေစွ္ဗက္ျဂးဂွ္ ေကှာတ္တဲျပးဇးဟဲအာရ။ ဂံြထိင္ဒဝ္အာ ပြဳိင္ဍဳင္ေရဝ္သဿဝ္က်ာမာန္ဂ္ွ နဴခ႐ုိင္ နာဲအုင္ယွိင္၊ နာဲဝါတအ္ ကၜာတဲေစွ္ကၜဳင္၊ ႀကဵပၜန္ နဴဗဟုႝဗေပင္ေဖ်ံကုႝ နာဲထဝ္မန္၊ နာဲေတန္လွတံရ။

ပံင္ေတာဲအုပ္ဓုပ္ကုႝကေရင္ဂ္ွမဲြသှာံတဲု ေဗာ္ကေရင္ေကႅင္ပအပ္ေသၜာဲကုႝ ပြဳိင္ဍဳင္ေရဝ္သဿဝ္က်ာ(ပလုိတ္ဂၜံင္)ကု ေဗာ္ ဍဳင္ေရဝ္ သဿဝ္က်ာ ကု ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ပဲႜသှာံ(၁၉၆၈)ဏံရ။ ပဲႜသှာံဏံဂ္ွ နကုႝခ႐ုိင္မတ္မလုီ ေကၜာန္သၸသဘင္သ႘က႘ၜခ႐ုိင္ အပဲႜဇေရင္ ကြာန္အပၜဳင္ ပထမအလန္ရ။ ဘာသၨဳိင္ကြတ္ပှာန္ေလဝ္ နေလဿင္လဿိဟ္(၁)ပံက္ဘာ ပၲဵအလာံ ကြာန္က်ဳိက္က်၊ ပြဳိင္ဍဳင္လွာဒ ကွ္မာန္ကုီုရ။ ဂအုပ္ဘာဂ္ွ ဥဳေလဝ္တိုင္ေဖ၊ အၥာဘာပှာန္တံဂ္ွ နာဲသုင္က်ဲ၊ နာဲေထာန္သုင္၊ နာဲအံင္နာင္တံရ။ နာဲသၐုတ္၊ ေကာန္ဗၜာဲ(ဒပ္ခရုိင္)တံဂ္ွ ဒးေကတ္အေရဝ္ထေဍင္ပတိတ္နဴေနဝ္၊ ေဒသဍဳင္ပု႙ရ။ နပေရင္ဂတာတိ နာပါန္သာစႏၵက္တဲု၊ သြက္ဗေပင္ျဇဟတ္ပဲႜဗဟုႝဂ္ွ နာဲေကာန္အံက္၊ နာဲေခ်တ္ ေကုာံ သမၻာနာဲေကာန္အံက္ မိတာန္က်႘၊ နာဲသ႘ရ႘တအ္စိုပ္ကၜဳင္ကုီုရ။

ပဲႜသှာံ-၁၉၆၉-မံက္ဂ္ွ နာဲေယွန္နဴေဗာ္ဟံင္ျပာ္ညးဍဳင္မန္ ္သၠဳတ္ပြဳိင္ဍဳင္ျဇပ္ဗုဂ္ွ ပၲိတ္ေစွ္ကၜဳင္သၸသၨဳိင္ လၸာ္ကြာန္တိဿတဿံေကှင္ တက္ကႜဳိပ္ကုႝနာဲပါန္ယွဳ႙တဲု ခ်႘ဒရာင္ဒစုႝဒစးကုႝေဗာ္ပၜန္ရ။ လၲဴဂ္ွ နဴေဗာ္ေလဝ္ဒးစုႝဒှာဘဲအႏၲရာဲ သုီဒးဗက္ျဂးကုီရ။ နကုႝဂေကာံသဿတ္(MYO)နဴပြိဳင္ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္၊ ကြာန္ကၜံသတ္တံ နာဲမိုင္ေတန္၊ နာဲဗညာအံင္၊ နာဲမန္သာင္၊ နာဲသာန္ယ်႘၊ နာဲထဝ္ဥဴ၊ နာဲမန္ထဝ္၊ နာဲအံင္ေထာန္တံစိုပ္ကၜဳင္တဲု ေဖ်ံဒှာဲဗေပင္ျဇဟတ္ပဲႜခ႐ုိင္ရ။ ျဇဟတ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ဒပ္ဒမၜဳက္မန္တံ ခ်႘ဒရာင္ဂၜဳိင္ကၜဳင္ စုႝကုႝဒစြံအာ႐ုီဒ္ွကၜဳင္တဲု ဒပ္သှနဴရးပှာန္အဂှဲ၊ အလုႝအသ႘ပှာန္ေနေဝန္တံ ကႜဳိက္ပ္ဗတိုက္ျဂးကၜဳင္ နပေရင္ ယိုက္ပှာန္ဂမၜဳိင္ရ။ ဟိုတ္ဂ္ွတဲု လၲဴသှကေရပ္ကႜဳိက္ဗတိုက္ဂ္ွ သုီသၠဳိပ္ဒပ္ခ႐ုိင္နာဲဟံသာ ျပဟ္လလုဲအာဟံြက သုီဗဒိုပ္ ခ႐ုိင္မတ္မလုီ မှဳံပဲႜေမဝ္တဗဲုဂ္ွေလဝ္ ဒးဒုင္ဗတိုက္သီဏာရ။

ပဲႜသှာံ-၁၉၇၀ ဂ်ာႏၷဝါရ႘(၂၀)ဂ္ွ သုီဗၵဳိပ္ဗဟုႝ၊ၾကဳင္ကြ႘ ဒးဒုင္ဗတိုက္သ႐ုိဟ္ နကုႝဒပ္ကန္မာန္ေဒါ၊ ရးပှာန္အဂှဲ၊ နပေရင္ယိုက္ ပတုိန္ပှာန္ နဝရတ္(ထၞးမုက္လၸာ္ဂၜံင္ေဇှာ္ၾကဳင္ထဝ္၊ အပၜဳင္မဲြလၸာ္ ဗၜတ္လုပ္ဗတိုက္လၸာ္ဍာန္ဒုႝဗ်ဳရ) ရဲေဗာ္ခ်ဳိတ္ဖအိုတ္(၆)တၜ၊ ကေပါတ္ေဆာံေလင္အာဗဲြမဂၜဳိင္ကုီရ။ ဒ္ွသာ္ဂ္ွတဲု ဗၵဳိပ္ဗဟုႝဂ္ွ ဒးဆဲုၿပံင္အာလၸာ္ ဒှာဲကြာန္တံဒပ္ပိလဿဳဟ္ ကၜာတဲု နဴဂ္ွၿပံင္အာ မကသနဒဒ္ွဗၵဳိပ္တိဿ မုက္ဥဳရ။

ပဲႜဂိတုေမ(၂၅)ဂ္ွ ဒပ္ပံင္ေကာံ(တညလ)မပါလုပ္သုီေဗာ္မန္၊ ကေရင္၊ ဗဿာ၊ ဥဴဏု၊ (ဂဥဳပ္ဝန္ေဇှာ္ေႀတံ)တံ မံက္တိုန္ရ။ ဣဝြံ ဒ္ွပေရင္ဍဳင္ကြာန္၊ ပေရင္ပၜန္ဂတးၿပံင္သၜာဲကၜဳင္မြဲပၛံက္ ဒ္ွအထံက္သြက္ဂံြတဝ္ေစှဟ္ဒစုႝဒးစးကုႝ အလုႝအသ႘ပှာန္ ေဇှာ္ကႝု ျဇဟတ္ရ။ ဟိုတ္ဒွ္သာ္ဂ္ွတဲု ညးမဆာန္ဂကူမန္ဂမၜဳိင္ေလဝ္ အာ႐ုီႏံြကၜဳင္ကုႝပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္ဂၜဳိင္ကၜဳင္ ဗေပင္ျဇဟတ္ပဲႜေဗာ္ ဂၜဳိင္ကၜဳင္ သုီဂံြအ႐ုီအဗင္ၾသန္ကုီ ဒ္ွကၜဳင္ရ။ ႀကဵဗၵဳိပ္ဗဟုႝေလဝ္ ျပံင္ဆဲုအာပဲႜဗၵဳိပ္သာေယ်န္(ၐ႘ခ႘)သုီပံက္ဘာသၨဳိင္ကြတ္ပှာန္ နေလဿင္လဿိဟ္(၂) နကုႝကြးဘာကုႝကၜံတၜရ။
         
လၲဴပၜန္ဂတးမန္ သှဒးစြံအာ႐ုီဂၜဳိင္ ဍဳိက္ဗတိုက္ကၜဳင္ကုီ၊ ဇကုေလဝ္ခ်႘ဒရာင္ကုႝဘဲ ကုဒပ္သှမာန္ဂၜဳိင္ကုီရဒ္ွတဲု နဴစဒက္ပၲန္ေဗာ္ ပဲႜသှာံ-၁၉၇၀-ဂ္ွမၢး သၢံင္ဇကုျပဟ္လလုဲအာဂၜဳိင္အိုတ္ ဒ္ွအာ(၂၆)တၜရ။ တင္သမၲီ "ပဲႜဗဟုႝ၊ ဗဒိုပ္ဗဟုႝ ဟုီအခိင္ေတံဂ္ွ မဲြဒၿမိပ္မၢး ဥကၠ႒ဗဟုႝ ေကုံာ ဂေကာံ႐ုင္တံ ေကုံာ ဒပ္ကင္ဂီုကၜဳီတံႏံြရ။ ညးမဒ္ွကမၼတ႘ဗဟုႝတှဟ္မြဲ နာဲေထန္ဂ္ွ ဒ္ွဥကၠ႒ခ႐ုိင္တဲု ႏံြပဲႜခ႐ုိင္ ေတံရ။ ႀကဵဏံ နဒဒ္ွကမၼတ႘ဗဟုႝမဲြကုီ၊ ညးတအ္သၸလဝ္သမၲီကုႝအၥာညာဏ (ယဿဳခမ႘ညာဏရံသ႘) သြက္ဂံြဆက္ေဆာံ ပဲႜဒပ္ ပံင္ေကာံ(တညလ)ႏြံရ။