တၛဲဟံသာဝတ႘လုီမရနဳက္ကုႝ ၂၅၃သှာံ ၾကဵနဴက်ဍဳင္ လၾကဵအိုတ္ ပႜဲသကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၁၁၉၊ သကၠရာဇ္ခေရတ္ ၁၇၅၇ဂွ္ ဂေကာံမန္အလုံလိုက္တံ ေကၜာန္ဗဒွ္ဏာ ကတိုင္ကတိုင္ကမွ္ကမွ္ရ။ လိက္လေလာင္ၾတးေလဝ္ ပံင္ေကာံလဝ္ဍဳင္နာနာတုဲ လေလာင္ပတိတ္ဏာလဝ္ ညံင္ရဵတၛဲေကာန္ဂကူကုီရ။

ပႜဲပြဳိင္ၐိုတ္စွ္သှာံဏံ တၛဲပၜန္ဂတးကုီ တၛဲစဿတ္သမၲီဟံသာဝတ႘လုီကုီ ဂကူမန္တံ ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္ညံင္ ရဵတၛဲေကာန္ဂကူမာန္ကၜဳင္ရ။ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္သာ္ဝြံ ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္မာန္ဂွ္ ဟိုတ္နဴတင္သဂုတ္သြာတ္မကၜဳင္နဴသဘင္သ႘ကၜ႘ေဇှာ္ ေကာန္ဂကူမန္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ မကႜဳိက္ပ္ေကၜာန္ဗဒွ္ဂွ္ေရာင္။

ပႜဲကုႝမန္နိတ္ဂွ္ ဗွ္ရံင္အဆက္ဆက္မၢး ဂြံတီ ဂြံဆုႝေကတ္ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ မေဆင္စပ္ကုႝတၛဲဟံသာဝတ႘လုီဂမၜဳိင္ နဴေဒသနာနာဂွ္တုဲ၊ ဂေကာံမန္ပဒတဵပႜဲမြဲဒျမိပ္ပယ်ဳႝ ေကုာံ ဍဳင္ေသံတံဂွ္ ၐိုန္ရေကၜာန္ဗဒွ္တၛဲေမမသုန္ဂွ္ကုီေလဝ္ မန္စိုပ္ဍဳင္ပလိုတ္တံ ဒးမင္စုႝကုႝတၛဲဇူကေမၜာန္ဂွ္တုဲ ပႜဲပြဳိင္မြဲတၛဲဓဝ္ေကၜာန္ဟြံမာန္အိုတ္ရ။

ဂေကာံမန္ ဝွတ္ဝိင္ ရးေအန္ဒ႘ယ်ာဏာ ကဿိန္ဍဳင္အေမရိကာန္တံ ေကၜာန္ဗဒွ္သဘင္ကှာဗွ္ဗှဳဟ္တၛဲဟံသာဝတ႘လုီ ေပင္ ၂၅၃သှာံ ပႜဲဘာလက်ာ္မန္ ပႜဲတၛဲဝြံတုဲ ညံင္ေကာန္ဂကူမန္ညးေဇှာ္ေဇှာ္တံဂြံတီကၜဳိဟ္ဂွ္ ညးတံ သၸအဓိကဟုီတြံဗတ္မန္တုဲ ညံင္သဿတ္ေကာန္ငၛာ္ မဟြံေလပ္မန္တံ ဂြံကၜဳိဟ္ဂွ္ ဟုီတြံနဘာသာေအန္ဂလိက္ရ။

ဗုီဂကူဗဿာ သဿိင္ဗဿာအံင္ေဇယ် မကႜဳိက္ပ္ဂစိုတ္ကမၜက္ဂကူမန္ စုႝကုႝေကာန္ငၛာ္ပႜဲေၿခင္ဟြံေသွ္ဂွ္ တၜဂုန္အစာရာဝိကေထရ္ ဟုီတြံေသာင္ကလး နဘာသာေအန္ဂလိက္ နကုႝရန္တဿံ သြက္သဿတ္မန္ ေကုာံ ေကာန္ငၛာ္မန္တံ ဂြံကၜဳိဟ္ရ။ ေကာန္္ငၛာ္တံဂွ္ ဂလာန္မန္ အေရဝ္မန္ျဇဳိဟ္ဟ္နက္က္ ဟုီဟြံမာန္ ဟြံကၜဳိဟ္ေကတ္ရ။

ဂကူမန္ မဒွ္ဇုဇဗဵလပု႙ဂမၜဳိင္ကၜာေတံ ဗုီညးကုႝညး ဒးဒုင္ျပဳိက္ဂစိုတ္လဝ္ကုႝဗဿာဂွ္တဲု ဒဒွ္ဥပၸတိဏံ ညံင္ဟြံဂြံဝိုတ္စဂွ္ေလဝ္ ညးလ်ဳိင္သဘင္ကှာနာဲမဂၢါမန္ မဒွ္ညးအုပ္ကာဂေကာံဂွ္ဟုီရ။ ေကာန္ဂကူမန္ မတိုန္စိုပ္သဘင္ကှာလဿိဟ္ေအာန္ဂွ္ ညးဟြံဂြံကုႝစိုတ္ရ။

 ေကာန္ဂကူမန္တံ ဒးကတုႝေကၜာန္ပေရင္ဂကူ ဂၜဳိင္င္ေထက္ေရာင္ဂွ္ ညးမိက္ဂြံဟုီရ။ ဂကူမန္တံ ဒှာဲလုႝစိုပ္ပ္ညးတှဟ္ဆာန္လဿဳိန္၊ မုဟိုတ္ေရာဟုီေတွ္ စိုပ္ေသံဒွ္ေသံ စိုပ္အေမရိကာန္ဒွ္အေမရိကာန္ရ။  ဂလာန္လဟုီညးဝြံ ေဍံကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ဟိုတ္နဴဒးေသာင္ကလးကုႝေကာန္ငၛာ္တံ နဘာသာေအန္ဂလိက္ပၜန္ဂွ္ရ။

ၐိုန္ရကဿဳဲေတဿင္အေမရိကာန္ဟဿဲကုီေလဝ္ အစ႘အဇန္ညးတံ မိသဇင္ထဝ္ မဒွ္ညးအုပ္ကာဂေကာံမိှဟ္ျဗဵ ဒးဗွ္လိက္လေလာင္ၾတး နဘာသာေအန္ဂလိက္ကုီဂွ္ ရန္တဿံကုႝေကာန္ငၛာ္မန္ မဟြံကၜဳိဟ္အေရဝ္မန္တံရ။

နိတ္ၾသဲကုႝလိက္က်ာ္ေဇှာ္အစာတၜအေစြံာတုဲ နာဲဆာန္နာဲ ဒုဥကၠဌ ဂေကာံဂွ္ဟုီေသာင္ကလးဏာ အတိုင္ဗြဲသဿဝ္ဝြံရ။

ခမ႘သင္မန္ဗှတ္ပိလၛီဇကု သဿိင္ဗဿာ ေကုာံ တဝ္ခြါညးဂမၜဳိင္၊ ညးဒုင္ကာသဿိင္ဂမၜဳိင္ ကၜဟ္ဟပၜဳပ္ဏာ ပႜဲဇေရင္စိင္တုဲ ဗုီစိင္လုိန္ဂစိုတ္ကုီ၊ ဗုီဗဿာတံ ဂစိုတ္ဂကူမန္ စုႝဆီဒွ္ဍာ္ ညံင္ရဵဍာ္ကဿာဆီ(ေသြးေဆးကန္) မမှဳံအၾကာဒိုဟ္ဨသာန္က်ာ္လဂုင္ကုီ ဗုီဂကူဗဿာတံ ဂစိုတ္ကမၜက္လက်ာ္ စုႝကုႝဂအုံသၛာခမ႘သင္မန္တံ ဒွ္ဒုႝ( သဃၤန္းကြ်န္း) ကုီ ဗုီဂကူဗဿာတံ ဂစိုတ္ကမၜက္ဂကူမန္ နကုႝဗုီျပင္စံင္ယဇ္ကုီတံဂွ္ ဟုီေသာင္ဏာဗြဲၾတးရ။

သြက္ဍဳင္မန္ဂြံဗၜးၐး ဂြံတိတ္ဗၜးနဴဘဲပှာန္ဗဿာတံဂွ္ ေကာန္ဂကူမန္ မတန္တဵပႜဲရးအေမရိကာန္တံ ဂပ္ဝ္ေထက္ကုႝဒး႐ုီဗင္ ကုေဗာ္မလုပ္ဒဿံင္ေပဲါဗတိုက္သြက္ဗၜးၐးဂကူမန္ေရာင္ဂွ္ေလဝ္ ညးအုပ္ကာဂွ္ ဟုီရ။

ဒဒွ္ဥပၸတိဂကူမန္ ဒးဒုင္ျပဳိ္က္စိုတ္ စံင္ယဇ္ဂွ္ ညးတံပေတာံဏာလဝ္ကုႝ ဂကူဂ်ဴတံ ဒးဒုင္ဂစိုတ္ကမၜက္ကုႝနာျဇ႘ဂ်ာမန႘ ပဲႜေခတ္ကာလပှာန္ဂၜးတိအလန္ဒုတိယရ။

သဘင္ကှာေကၜာန္ဗဒွ္သာ္ဝြံဂွ္ ရန္တံဿကုႝ ဂတဏံ ညံင္ဒဒွ္ဗုီဏံဟြံဂြံဆက္ကတုႝဒွ္ ပႜဲေခတ္ပု႙ဂွ္ရ။
ရန္တဿံမိက္္ဂြံကေလင္ဂတးပလန္ကုႝဂကူဗဿာတံဟြံေသင္ဂွ္ တၜဂုန္ဂွ္ဟုီဏာဂလာန္ၾသဝါဒရ။

ဂေကာံကုလသမဂၢ ေကၜာန္ဗဒွ္သဘင္ကှာတၛဲစဿတ္သမၲီဂကူဂ်ဴတံ ဒးဒုင္ဂစိုတ္ကမၜက္ကုႝေဟတၲဠာဂွ္ ရံင္ေကတ္မၢး ပု႙ေကၜာန္ဗဒွ္သဘင္ကှာဝြံဂွ္ေလဝ္ မိက္ဂြံကုႝသတိဆဝ္ပၛဳဟ္ ညံင္ဒဒွ္ဗုီဏံဟြံဂြံဆက္ကတုႝဒွ္ေရာင္ဂွ္ တၜဂုန္အစာရာဝိကဂွ္ ဟုီေသာင္ကလးရ။

ေခတ္ကာလပှာန္လဿဳဟ္အုပ္ဓုပ္ပကင္ရင္ဍဳင္ဂွ္ ဟုိတ္နဴဂစိုတ္ေလံက်ာ္ဂမၜဳိင္ ပႜဲသှာံ ၂၀၀၇ အခိင္ထၞးဆႏၵကုီဂွ္တုဲ တာန္ယႈ႙ဂွ္တုပ္သဿဟ္ဒဿံင္ကုႝနာဲအံင္ေဇယ်ကုီေရာင္ဂွ္ တၜဂုန္အစာဂွ္ မိက္ဂြံဟုီပတုပ္ပေတာံဏာရ။

သဘင္ကှာတၛဲဟံသာဝတ႘လုီဝြံ ဂေကာံမန္ မစိုပ္ကဿိန္ဍဳင္အေမရိကာန္ ပႜဲရးအိုဝ္ဟာဲအိုဝ္တံကုီ ရးနယူယံက္တံကုီ ေကၜာန္ဗဒွ္ဗုီညးကုႝညးအိုတ္ရ။

ဂေကာံမန္အလုံလိုက္မြဲ ပံင္ေကာံတုဲ ပတိတ္လဝ္လိက္လေလာင္ၾတး ပႜဲစဿတ္တၛဲေမမသုန္ မဒွ္တၛဲဟံသာဝတ႘အာစိုပ္လုီလာ္ဂွ္ရ။ ဆဂး ရဲစိုပ္ဍဳင္ပလိုတ္တအ္ဂွ္ ဒဿာနဴခက္ခုဲကုႝတၛဲဒးေကၜာန္ကေမၜာန္ မဟြံေသင္ကုႝတၛဲေဒါံဇူ(သၛိသဝ္ အဒိုတ္)ဂွ္တုဲ ဒးပဆုဲလဝ္စဿတ္တၛဲရ။

ဥကၠဌ နာဲေကာန္ယကၡကုီ ညးတာလ်ဳိင္ကမၼတ႘ဗဟုႝလၛဳႝတံကုီ ဟုီဏာဂွ္ ဂတဏံ ညံင္ဂြံဘိုင္ေရင္တၜဳင္ထံက္ပင္ ပေရင္ဗၜးၐးဂကူမန္ရ။ မန္ဒဵ မဒဵစိုပ္ဍဳင္မၛးတံ ညံင္ဂြံဘိုင္႐ုီဗင္ ကုညးမလုပ္ဒဿံင္ေပဲါဗတိုက္ဗၜးၐးဂကူမန္ဂွ္ ညးတံ ဟုီဆဝ္ပၛဳဟ္ဏာအိုတ္ရ။

ေကာန္ဂေကာံတံဂွ္ ဟိုတ္နဴညးလၛဳႝေကင္ဒွ္လဝ္ေကာန္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ေကုာံ ပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္မန္တှဟ္ဟ္တံဂွ္တုဲ ပႜဲအရာလုပ္ေပဲါဗတိုက္ရပ္လြဟ္ တဝ္ေစှဟ္ကုႝသှသၾတဳ ကဝ္လဝ္န႘ဗဿာဂွ္ ညးတံစိုတ္ထတ္ဒဿံင္အိုတ္ရ။
အခိင္ကာလသကိုပ္ဗုိုလ္ေဇှာ္ပါန္ေညာအ္ ပၚတိတ္နဴေဗာ္ ပန္ကုႝဗဿာဂွ္ေလဝ္ ညးတံေကင္ထံင္ပင္ လဝ္နကုႝျဇဟတ္ေဇှာ္ေဇှာ္ႏံြကုီရ။