အေခါင္အရာဂြံဆုႝဂဗကုႝညးဍဳင္ကြာန္မန္တုဲ ဂြံအေခါင္ဟုီတြံဓဝ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေကုာံ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေကာန္ ဂကူမန္ ျပာျပာကတ္တ္ဟုီဂွ္ သြက္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ပု႙ဂွ္ ဒွ္အရာကလိဂြံေလာဲသြာမြဲဟြံေသင္၊ သှာံဏံ ၾကပ္ကုႝေပဲါ႐ုဲမာဲ ၾကဵနဴပတိုန္စရင္တုဲေဟင္ ကလိဂြံအေခါင္အရာေတဿင္ဝြံရ။ အေခါင္အရာေတဿင္ဝြံ ညံင္ဂြံတုပ္ သဿဟ္ကုႝဂဥဳဲသြဳင္အိန္ မဗလးကုႝယဲနာနာမသကာတ္ျမဟ္ မတြံဂး ယဲဍိက္ပၜက္ဂွ္ ဂပ္ဝ္ဒးစကာအာဇိပ္ပ္ဂၜိပ္ပ္ရ။ အေခါင္အရာဝြံ ေဍံေထက္တန္ ေထက္ၾကဳိက္ကုႝငၛဳဟ္မး ဂၜဳိင္နဴကုႝ ဂြံဇှးေကတ္မာဲ ပႜဲေပဲါ႐ုဲမာဲဂတေတံဏီရ။ ပြမဇှးမာဲ ေကုာံ က်မာဲဂွ္ ဒွ္ေလဿင္ဓမၼတာမြဲ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေကာန္ဂကူမန္ရ။ အမာတ္မန္အဆက္ဆက္မဇှး မာဲတံ သုီဒးထံင္အိုတ္ဏီရဟြံေသင္ဟာ။ ကြန္ယံင္ေရဝ္ဂွ္ ယဝ္ရတီေကတ္ အတိုင္မလိက္ ‘ယံင္ေရဝ္’  ဓဝ္တုဲ၊ ဟြံဂတးေကၜံမလိက္ေဍံ “ယာရံင္”မဂး ထဝ္ႏံြပႜဲကတိုင္မတုိပ္လဝ္တအ္ဂွ္ ပု႙ကလိဂြံမာန္ဟြံေသင္ရ။ တုပ္သာ္ဂွ္ရ ယဝ္ပု႙သၸအဓိကကုႝေပဲါ႐ုဲမာဲေဟင္ ဟြံေသင္ကုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္မဂး အရာပု႙မရန္တံဿလဝ္ ဍဳင္မန္မဍဳိက္ေပင္ ကုႝအဝုႝဂွ္ ကလိဂြံမာန္ဟြံေသင္။ ဝါဒပဝ္လျဇ႘ဂြံပတုဲဖုႝေကာန္ဂကူဍာ္ဇမၜိင္ ယဝ္ရဟမြဲပႜဲေဗာ္မန္တိဿဝြံမၢး ၐိုန္ရဇှးမာဲဒှာဲဗြဲမဂၜဳိင္ကုီေလဝ္ ဂုန္ဖုႝေတဿင္တဿဟ္မဒွ္ဂုန္ဖုႝေဇတ္တ္ ကလိဂြံဟြံမာန္ရ။

ရံင္ကုႝျဇဟတ္ညးတအ္ နဴစရင္ ေကာန္ဂေကာံညးတအ္ မကၜဳင္နဴပြဳိင္ဍဳင္နာနာဂွ္မၢး ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တိဿ ေကာ္ ေဗာ္အလုံရးမညဂွ္ တှဟ္နဂြံဇှးေကတ္ေပဲါျပဳိင္ပကာန္မာဲ ပႜဲဍဳင္မန္သှာံဏံဂွ္ ျဇဳိင္ေလာန္သန္၊ နဴေဗာ္ဒ႘မဝ္ ကေရျဇ႘ေကာန္ဂကူမန္ ပႜဲသှာံ၁၉၉၀ ဇှးမသုန္ဒှာဲဂွ္ ေဗာ္တိဿဝြံ ဇှးဗှတ္ဂၜဳိင္နဴဂွ္ဟြံမာန္စဿတ္ဨကႏၲေရာင္။   အခိင္ကာ လမကလိဂြံအေခါင္အရာခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဝြံဂွ္ နဴမဒးဟုီတြံပေရင္ေပဲါ႐ုဲမာဲ ဗုီလုႝ သာ္လုႝဂြံစုတ္မာဲဂွ္ ဂပ္ဝ္ဒး ဟုီတြံပေရင္ေကာန္ဂကူ ေဍံမဒွ္သဇိုင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဂွ္ေရာင္။ လညာတ္ဒုင္ဂိုင္ေကတ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေကာန္ဂကူ ညံင္ဂြံခိုင္ဗုိန္ဇဿံအာပႜဲေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ ဒးဟုီတြံအာေရာင္။ လညာတ္ဒုင္ဂိုင္ဂွ္ေဟင္ ကုႝကၜဳင္ဒဿံင္ သြဟ္ေပဲါ႐ုဲမာဲဂြံက်ဂြံဇှးေရာင္။

ၾကဵနဴေဗာ္ဒ႘မဝ္ကေရျဇ႘ ေကာန္ဂကူမန္ ဒးဒုင္ပလုီေကၜံတုဲဂွ္ ပေရင္စန္ဒက္ညးတအ္ ဟြံဂြံေကၜာန္ျပာျပာ ကတ္တ္တုဲ ပႜဲအခိင္ကာ လဒးရး ညံင္ရဵကလအ္ပူဇဵညးေဇှာ္ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္တံဂွ္ေဟင္ ဂြံေကာံကေလာံညး သကံ၊ ဟိုတ္ဂွ္တုဲ ပႜဲကာလလဿဳဟ္ မလံလကၜဳင္ပြဳိင္ၐါေစွ္ာသှာံဂွ္ ေဗာ္တိဿဝြံ ကလိဂြံအေခါင္အရာဟုီတြံစန္ဒက္ျပာ ျပာကတ္တ္ဂွ္တုဲ ကာလညး တံေစွ္ပေရင္စန္ဒက္ဟုီတြံဓဝ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ေကာန္ဂကူမန္တံ ညံင္စိုတ္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္မန္ စိုတ္မမိက္ ေကၜာန္ပေရင္ဂကူမန္ဂြံကတုႝဒွ္ကၜဳင္ဂွ္ ဂပ္ဝ္ဒးဟုီတြံရ။ ကာလဟုီတြံဂွ္ေလဝ္ ညံင္ဂြံသီဗေၐါဝ္ဂၜမ္စိုတ္ ေကာန္ဂကူ မန္တံမာန္ဂွ္ ေဝါဟာရမလိက္ကုီ လညာတ္ကုီ ညံင္ဂြံဇုီလုပ္လဒပ္ဒဿံင္ ပႜဲေကာန္တံဿေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္ ဒး႐ုဲစွ္လဝ္ကုီေရာင္။ နကုႝအလုႝဇကုဒုင္ဂိုင္ေကတ္ဟြံျဇဳိဟ္နက္ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေကာန္ဂကူဂွ္တဲု ကာလေစွ္ပေရင္စန္ဒက္ဆုႝဂဗကုႝေကာန္ဂကူမန္ ေကုာံ ညးမစုတ္မာဲကုႝဇကုတံဂွ္ေလဝ္ ဗုီဒွ္ကုႝဒွ္ဟုီတြံဏာမၢး ဒွ္လေလင္ရ။

ရံင္ကုႝစရင္ညးတအ္ ပႜဲစဿတ္တၛဲဂ်ဴလာဲ ၁၀ လၾကဵအိုတ္ မခ်ဴလဝ္ပႜဲဝိပ္သာ္ကဵဝဵ စဿတ္တၛဲဂ်ဳင္လာဲ ၂၃၊ ၂၀၁၀ဂွ္မဂး ပႜဲပြဳိင္ဍဳင္ေရဝ္ကုႝတကအ္ခဿိဳင္ဂွ္ရ ျဇဟတ္ေဇှာ္ႏံြအ ၾကာမသုန္ကၜံဂွ္တုဲ ယာံဇှးမာဲယဝ္သဒွ္ဂွ္ ပႜဲဒှာဲတံဝြံေဟင္ဇှးမာန္၊ ဆဂး ပႜဲတကအ္ခဿိဳင္ဂွ္ေကင္က်လဝ္တုဲတုဲေရာင္။ မြဲသာ္ပၜန္ဂွ္ စပ္ကုႝပေရင္စန္ဒက္မာဲတုဲ နကုႝဥကၠဌေဗာ္တိဿ နာဲဇှဴမန္ဂွ္တုန္ ပေရင္စန္ဒက္မာဲညးတအ္ ဂြံခ်႘ဒရာင္ဂွ္ ဗြဲမဗၜးၐးဟဿဲ၊ ပႜဲဒှာဲသၛိမဒးရးဂွ္ရ ဒးေကၜာန္ဗဒွ္ေပဲါေကာံဓ႐ုီ၊ ဒးအာတ္အေခါင္ဇေရင္ကမၼေယွန္ပြဳိင္ဍဳင္ လအ္ပြဳိင္မြဲ သတၲဟ၊ ဟြံေဒၢတ္ဗက္ေစဝ္ေပှာန္ ဟြံကလင္အမိင္မဂး ေဗာ္ညးဒးဒုင္ပလုီေကၜံမာန္ေရာင္။ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ ဒးဒုင္ပိုင္ကှာတ္လဝ္သာ္ဝြံဂွ္ ဒွ္ဟိုတ္အဓိကမြဲသြက္ဂြံက်ေပဲါ ႐ုဲမာဲဂတေတံဒွ္မာန္ရ။ ေဗာ္လုပ္ျပဳိင္ပကာန္ကုႝညးတအ္ မမှဳံသဿဝ္တဲအလုႝအသ႘တအ္ဂွ္ သုီကလိဂြံၾသန္ထံက္ပင္ နဴအလုႝအသ႘ကုီ သုီကလိဂြံလဝ္အေခါင္ခ်႘ဒရာင္ က႐ိုက္စိုတ္ဂွ္တုဲ ေဗာ္မန္ပု႙ဂြံဇှးဂွ္သာဝါတ္ဂါတ္ဂၜဳိင္အာရ။ မြဲသာ္ပၜန္ဂွ္ ပေရင္ကုႝျဇဟတ္နဴေကာန္ဂကူမန္တအ္ဂွ္ေလဝ္ ဗှတ္ဗၐတ္ဟြံေဇှာ္ ဥပမာညံင္ရဵေဗာ္ဒမရ။ မြဲသာ္ပၜန္ဂွ္ ေကာန္ဂကူမန္ တိတ္နဴဍဳင္ကြာန္တုဲ အာေကၜာန္စ ဒံဿင္ပႜဲဍဳင္ဇိုင္ဝုတ္ဒိုဟ္ ေကုာံ ဍဳင္သအာင္တအ္ဂွ္ေလဝ္ လဿိဟ္ဂှန္ဂၜဳိင္ကုႝကိုတ္မှဳံဂွ္တုဲ လဿိဟ္မမာဲဂြံစုတ္ကုႝေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ တှဟ္နဂြံဇှးမာဲဂွ္ ျဇဟတ္ေအာန္ဒဿံင္ ဗြဲမဂၜဳိင္ေရာင္။

“ေဗာ္ဒ႘မဝ္ကေရျဇ႘ေကာန္ဂကူမန္ပ႙ုဂွ္ ေဖ်ံလဝ္သဂုတ္သြာတ္ ဟြံဒစုႝဒစးကုႝေဗာ္အလုံလုံရးမန္ မံင္ကၜဳင္တိဿဂွ္ပုဟ္၊ ဟြံကုႝအ႐ုီအဗင္ပုဟ္  ၐိုန္ရဟြံကုႝအ႐ုီအဗင္ကုီေလဝ္ ကေမၜာန္တုပ္ဂွ္ ပံင္ေကၜာန္အာတုဲ ကေမၜာန္ဟြံတုပ္ဂွ္  ဗုီညး ညးေကၜာန္အာတုဲ ဆက္ပည႘အာညးသကအ္ေရာင္၊ ဆဂး ဂၜံင္တရဵဗၜးၐးဂကူ ကံကုသုႝမန္ မန္ဂြံဖန္က္ေကတ္တ္ မာန္ဂွ္ တိုင္ပကဵႏံြမြဲဂၜံင္တုပ္ပ္ေရာင္” ဂလာန္ပၚပဲါသာ္ဝြံ ညးမဒွ္ဖက္ေဆာညးအုပ္ကာ ေဗာ္ဒ႘မဝ္က ေရျဇ႘ေကာန္ဂ ကူမန္ ဒံက္တာဟံင္ဍဳင္ ဟုီသဂးဏာလဝ္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ပႜဲပ႐ိုင္မန္ဌာန္ပ႐ိုင္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္ရ။ နကုႝေဗာ္ညး မင္ရံင္ေက်ာဝ္ဒဿံင္ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ေဗာ္တိဿဂွ္ေရာင္ဂွ္ေလဝ္ ဟုီရ။ ရံင္ကုႝဂလာန္ညးဟုီဝြံမဂး လညာတ္အၾကာ ေဗာ္ေၾတံကုႝေဗာ္တိဿဂွ္ ေကၜဟ္ ေဗၜင္ဒဿံင္ညးသကအ္ၐိုတ္ဒးရးႏံြဂွ္တဲု အကာဲအရာဝြံ ေဍံစ႘ပ်းဒဿံင္ ေဍံထၞးဒဿံင္နိမိတ္ ဒွ္ဟိုတ္နဴပြဳိင္ဍဳင္လၛဳႝစရင္ေကာန္ဂေကာံတုိန္စိုပ္ေအာန္တုဲ ပြဳိင္ဍဳင္လၛဳႝစရင္ေကာန္ဂေကာံတိုန္ စိုပ္ဂၜဳိင္ရ။ ဟိုတ္နဴ ဒွ္ဒဿံင္ဗုီျပင္ၐါေဗာ္(လုပ္႐ုဲမာဲဟြံလုပ္႐ုဲမာဲ)ဂွ္တုဲ ရဲခ်႘ဒရာင္ေၾတံေၾတံတအ္ စိုတ္ခႜပ္ကေဝန္အာဒွ္ဂြံရ။ တၜဳင္လအာဝြံ ေဍံလးပတဝ္ဏာဒဿံင္ကုႝဂၜံင္တရဵလညာတ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ဂြံဒကးျပး ပႜဲအဓာန္ဂတေတံဂွ္တုဲ ညးဍဳင္ကြာန္ တအ္ စိုတ္ဂြံအိုတ္ကုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ကုီရ။

ပႜဲေဗာ္တိဿဝြံ ကႜဳိပ္သကိုပ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ အိုတ္ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ေ႐ွ္ေသွ္ကုႝကႜဳိပ္မာန္ ညံင္ရဵနာဲထဝ္ေသာန္ ေကာ္ နာဲေထာန္တိင္ ေကုာံ နာဲငၛဳ႙တိင္ မဒွ္ဥကၠဌ ေကုာံ ဒုတိယဥကၠဌေဗာ္ေၾတံဂွ္ ဟဿဲသက္က္ဏီရ။ ဟိုတ္ဂွ္တုဲ ကာလညးတံေစွ္ပေရင္စန္ဒက္ဂွ္ ဒးဒုင္သဿာန္ကုႝညးမပါလုပ္တိုန္စိုပ္တအ္ စပ္ကုႝပေရင္ဒုင္ဂိုင္ေကတ္ညးတအ္ ပႜဲေကာန္ဂကူရ။   အလံင္အမာတ္တိဿတအ္ဂွ္ ဂလိုင္လုႝဂံင္ဒစုႝဒစးကုႝအလုႝအသ႘ပှာန္ေရာ ယဝ္အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာ ဓရတ္ကၜဳင္မဂး ညးတအ္ဂံင္ဒစုႝဒစးဟာ၊ ညးစှးတအ္ဂွ္ ဒွ္ညးစှးဂကူမန္ဍာံဍာံရဟာ ဂလာန္ေစဒနာသာ္ဝြံ ညးမတိုန္စိုပ္တအ္ ဟုီထံက္ထၞးအိုတ္ရ။ ပႜဲလတူကႜဳိပ္သကိုပ္တိဿတအ္ဂွ္ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ပေတွ္ေစွ္စိုတ္ ေပင္င္ဟဿဲ ယဝ္သဒွ္ ေပဲါ႐ုဲမာဲဂတဏံ မုၾကက္ဒွ္အာမာန္ေရာ။ ညးစှးတိဿတအ္ ဝင္အတိက္ေကင္ေကၜာန္ကၜဳင္ လဝ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ နဒဒွ္အခန္အဓိကေအာန္ကုီ၊ ေကင္ဒွ္ကၜဳင္လဝ္ညးဒုင္ကာအလုႝအသ႘ပှာန္ အယုက္ေပင္မ ဒိုအ္ဇူလဝ္အိုတ္ကုီဂွ္တုဲ ဂြံဂံင္ဒစုႝဒစးကုႝအလုႝအသ႘ေပင္င္တုဲ ဒတူလိုင္လပၚေကာန္ဂကူမန္မာန္ဟုီဂွ္ ဟြံေလာဲ သြာေကြံေကြံရ။

အခိင္ကာလညးစှးေကာန္ဂကူမန္ မပါလုပ္သုီနာဲသိုက္ မဒွ္ဒုဥကၠဌ ဂှန္ၐါဂွ္ မဗိုက္လဝ္ကယ်ဳိင္မန္တုဲ မတိုန္သ ဘင္သ႘ကၜ႘ေကာန္ဂကူ နဴကုႝနအဖမကႜဳိက္ပ္ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္လဝ္ဂွ္ မုညးတအ္ဂံင္ဟုီပတိုန္ထၞးစပ္ကုႝအ ေခါင္အ ရာေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ေရာ။ အယာံမာတ္ညးစှးေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဗှတ္ပန္မသုန္တၜတအ္ေဟင္ ဂံင္ေကာ္ဆဵဟုီဂးပ ေရင္ဍဳင္ ကြာန္စပ္ကုႝဒတူလိုင္ ေကာန္ ဂကူမန္ ေကုာံ ေကာန္ဍဳင္အရင္ ပႜဲသဘင္သ႘ကၜ႘ေအန္သ႘ိနအဖဂွ္ရ။ ညံင္ ရဵပႜဲေဗာ္မန္တိဿဂွ္ကုီ ပႜဲေဗာ္ေကာန္ဍဳင္အရင္တအ္ဂွ္ေလဝ္ ကႜဳိပ္သကိုပ္တအ္ဂွ္ ကၜဳင္နဴဘဝယိုက္ေဂၜင္တာ လ်ဳိင္အလုႝအသ႘အိုတ္ရ။ ပႜဲေဗာ္ကေရင္ဂွ္ ဥကၠဌဂွ္ သဝ္ေထာန္အံင္ေမ်အ္မဒွ္တုဲ ညးဂွ္ေကင္ဒွ္လဝ္သကိုပ္ ပှာန္ဍာ္ ကဆံင္သ ကိုပ္ဗုႝေဇှာ္ကုီ ညးအုပ္ကာ သဝ္ေသဝါဂွ္ ေကင္ဒွ္လဝ္သကိုပ္ဗုိလ္ေဇှာ္ဒပ္ဗၜာဲသဿိင္ကုီေရာင္ဂွ္ ပႜွဲပ႐ိုင္ဨရာဝတ႘ စဿတ္တၛဲ အဝ္ဂါတ္မသုန္ဂွ္ ခ်ဴဗဿံက္ထၞးလဝ္ရ။  ေပဲါ႐ုဲမာဲ အလန္ဏံဂွ္ ဒွ္ေပဲါ႐ုဲမာဲ နအဖ ကုႝ ညးဒုင္ကာနအဖေၾတံ မျပဳိင္ပကာန္မြဲရဟာ။

ပႜဲညးစှးဂကူမန္ ပႜဲေဗာ္မန္တိဿတအ္ဂွ္ ဟိုတ္နဴဒစုႝဒစးကုႝတင္သဂုတ္သြာတ္သဘင္သ႘ကၜ႘ေကာန္ဂကူမန္ နဴေဗာ္ ဍဳင္မန္တိဿ မကႜဳိက္ပ္ဒုင္လ်ဳိင္ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္အဆက္ဆက္ဂွ္တုဲ ေကၜာန္သၸဒဿံင္ဂွ္တုဲ ေကာန္ဂကူမန္မစိုပ္ဍဳင္ပလိုတ္ မခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ပဲႜအိုဝ္အာမ္သ႘သ႘တအ္လၛဳႝ ဟြံေပင္စိုတ္တဿာဂလိုင္ႏံြဂွ္တုဲ ဟုီ္ပၚပဲါသကာတ္သကာတ္ ျမဟ္ဟ္ႏံြကုီရ။ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တိဿတအ္ဂွ္ ေကင္တိုန္စိုပ္လဝ္သဘင္ကၜ႘ေဇှာ္ေကာန္ဂကူဂွ္ ေလဝ္ ဟြံမြဲေကြံေကြံကုီရ။ နကုႝညးတအ္ ဂြံကၜဳိဟ္ေကတ္တင္သဂုတ္သြာတ္နဴသဘင္သ႘ကၜ႘ေဇှာ္မ ေဖ်ံလဝ္ ဖအိုတ္ဂွ္ေလဝ္ ဒွ္မာန္ဖအိုတ္ဟြံေသင္ရ။ ၐိုန္ဒွ္မာန္ကုီ ဂြံဒုင္စသိုင္ပႜဲဂၜမ္စိုတ္ေပင္င္ ဒွ္ဟြံမာန္ဒွ္ေလပ္ရ။ ညးတအ္ဒွ္သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေဇတ္တ္မၢး မုဟိုတ္ညးတအ္ဟြံတိုန္စိုပ္သ႘ကၜ႘ ကတိုင္ကတိုင္ကမွ္ကမွ္ဂွ္ေရာ။ ဒဿာနဴဟြံေကာ္ဘိက္နိမန္ညးတအ္တုဲညးတအ္ဟြံတိုန္စိုပ္ဟာ။ အခိင္ဂွ္ဒဿာနဴဒွ္ဒဿံင္ညးစှးနအဖတုဲ ဟြံဂံင္တိုန္ သဘင္သ႘က႘ၜေကာန္ဂကူတုဲ တိုန္သဘင္သ႘ကၜ႘နအဖသဿးဟာ။ ဟြံေသင္သာ္ဂွ္ ညးတအ္ကၜဳိဟ္ဒဿံင္ဖိုဟ္ဟြံေဒၢတ္ ဗက္ တင္သဂုတ္သြာတ္သဘင္သ႘ကၜ႘ေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ဟာ။ ဗုီညးညးလးပဝ္လျဇ႘မဂး တင္သဂုတ္သြာတ္ နဴသဘင္သ႘ကၜ႘ေကာန္ဂကူမန္မေဖံ်ကၜဳင္လဝ္တအ္ဂွ္ တုပ္သဿဟ္ကုႝဖ႘ေကၜံဍာ္ကုီဂွ္တုဲ ပေရင္ဒတူလိုင္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္ေကာန္ဂကူမန္ မြဲဂေကာံမြဲစြံ သြက္ဂြံဇက္အာဇေရင္ဍဳင္မန္ဂွ္ေလဝ္ အာစိုပ္လေလင္ေဟင္ရ။ အတိုင္ ဂြံဆုႝဒဿံင္လဿဳဟ္ဂွ္မဂး ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေလဝ္ ဗုီညးညးလးဗ်ဴဟာ၊ ပေရင္ပှာန္ေလဝ္ ဗုီညးညးလးဗ်ဴဟာဂွ္တုဲ ပြမေကၜာန္ဗဒွ္သဘင္သ႘ကၜ႘ေဇှာ္ ေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ မုဂုန္ဖုႝေဇှာ္ေဇှာ္ဟြံမြဲမြဲသာ္၊ အိုတ္ေကှာတ္ ဂၜံင္ညးညးကြာ္ရ။  သဿတ္မန္ေတှာဝ္ဒေတာဝ္တိဿ မေကၜာန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒုင္သဇိုင္ကုႝပေရင္ဒတူလိုင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ေကုာံ ပေရင္ပှာန္မန္ မယႈက္ထုဲတၞန္ေတၞာဲဂွ္တုဲ စိုတ္အိုတ္မမိက္ပဲါေကၜံနဴဗြဳိင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေလဝ္ဒွ္မာန္ကုီရ။

အတိုင္နာဲသိုက္ ေသာင္ကလးလဝ္ဂွ္မဂး “ေဗာ္အလုံရးမန္ဏံ မံက္ကၜဳင္တိဿဂွ္ မိမညးဍဳင္ကြာန္မန္ပု႙ေလဝ္ ဂြံစုတ္မာဲကုႝေဗာ္မန္ပု႙၊ ေဗာ္မန္ပု႙ ယဝ္ရဇှးမာဲ ကိစၥပေရင္လိက္ပတ္မန္ပု႙ေလဝ္ ဂြံအေခါင္ဗေတာန္ဗၜးဗၜးၐး ၐးေဏာဝ္”။  ဂလာန္ဝြံ ဂြံဆုႝေကတ္ပႜဲဌာန္ပ႐ိုင္ဗၜးၐးမန္မခ်ဴလဝ္ဂွ္တုဲ၊ ဒဒွ္ရေအာန္ကုႝယုတၲိဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ ဂလာန္ဝြံ ေဍံဗဿံက္ထၞးဒဿံင္ ပေရင္ဒတူလိုင္ညးတအ္ စပ္ကုႝအာတ္မိက္အေခါင္အရာလိက္ပတ္ ေကုာံ ေယန္သှာင္ ေဍံမဟြံေသင္ကုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကုီရ။ ဘာေကာန္ဂကူမန္ နဴေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ မကႜဳိက္ပ္ေကၜာန္ဗဒွ္ကၜဳင္ဂွ္ အလုႝအ သ႘ပှာန္ဗဿာတအ္ ေဖက္ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ေလပ္အာလိက္မန္တုဲ ဗက္ဓရတ္ကၜဳင္ နကုႝနဲကဲနာနာသာ္ရ။ နကုႝအလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာေလဝ္ ပဝ္လျဇ႘ဂြံကုႝအေခါင္ကုေကာန္ဂကူမန္ တအ္ဂြံဗေတာန္လိက္ပတ္မန္ ဂြံလ ဟုႝပတိုန္လိက္ပတ္မန္ဟဿဲကၜဳင္ ပႜဲသဇိုင္ေသှာဝ္ဥပေဒတိဿဝြံဂွ္ေလဝ္ ခ်ဴဓဇက္လဝ္ဟုီဗဿံက္လဝ္မုဟဿဲကုီရ။
 
ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဂွ္ သြက္ဂြံအာတ္အေခါင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္မြဲဓဝ္ဟြံေသင္၊ သုီဒးအာတ္အေခါင္အရာအလုႝ
ဇကုအုပ္ဓုပ္ပိုင္ျပ႘ မေကာ္ခဵဂး နဘာသာေအန္ဂလိက္ Self-determination ကုီရ။ အေခါင္အရာဝြံ အလုႝအ သ႘ပှာန္ဗဿာတံ အဆက္ဆက္ ကဿာတ္လဒုႝကၜဳင္လဝ္ဂွ္တုဲ ယဝ္ညးတအ္ဒးေလ်ာဝ္ဗက္မဂး အယာံမတ္အ ေခါင္အရာလိက္ပတ္ကုႝေယန္သှာင္ေဟင္မကုႝကၜဳင္လဝ္ရ။ ဗြဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္မဂး ညးတံပကၜဳင္ဒဿံင္စှး ေကာန္ဂ ကူမန္ ေကုာံ ေကာန္ဂကူႏံြပႜဲတိဗလးတအ္ နဴကုႝေခတ္ခ်ဳက္လိက္ကသုက္ေပန္လံင္ေတံရ။ ယဝ္ရတ႐ိုပ္ စိုတ္ကုႝအေခါင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္ဓဝ္မဂး ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဟြံဍဳိက္ေပင္ကုႝအဂၤလက္သန္ ေဗာ္ပ ေရင္ဍဳင္ကြာန္မြဲ မဂပ္ဝ္ေထက္ကုႝဒးႏံြကုီ ဂြံသၸအာစှးေကာန္ဂကူမန္ကုီရ။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဒးသၸအဓိ ကကုႝေကင္ကာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂၜဳိင္ဂွ္ ဒွ္ဓမၼတာမြဲရ။ စပ္ကုႝအေခါင္အရာလိက္ပတ္ေယန္သှာင္မဂး ဂေကာံလိက္ ပတ္ေယန္သှာင္မန္တံ ေကၜာန္ေကတ္တ္မာန္ရ။ အခိင္ကာလေဗာ္ဒမခ်႘ဒရာင္ဂြံဗၜးဗၜးၐးၐးေတံဂွ္ ပႜဲသြာင္ပ ေရင္ဍဳင္ကြာန္မဂး သုီဒွ္မှိဟ္အာဂတပၜတရဵေကာန္ဍဳင္အရင္ဏီရ။ ဂြံအာဍဳိပ္ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂွ္ စရာဲပေရင္ဍဳင္ ကြာန္ ေကုာံ ဝွ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဒးဍဳိက္ေပင္ကုီရ။ ကႜဳိပ္သကိုပ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တိဿတအ္ဝြံ ၐိုန္ရအယုက္ညး တအ္ေဇှာ္ဒဿံင္ကုီေလဝ္ ကၜာေတံညးတံဟြံဂြံခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဒဿာနဴညးတံေကၜာန္ဒဿံင္ကေမၜာန္အလုႝအ သ႘နအဖ နကုႝတာလ်ဳိင္ကဆံင္သၜဳင္င္မြဲတုဲ ကာလညးတအ္ဒိုအ္ဇူဂွ္ရ လုပ္ေကၜာန္္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ရ။ ၐိုန္ဂွ္ ကုီေလဝ္ ဒဿာနဴညးတံဒုင္ဒဒိုက္ေကင္ေကၜာန္ကၜဳင္လဝ္ပေရင္ဂကူ ႏံြကၜဳင္ဂွ္တုဲ ေကာန္ဂကူမန္တံ ကုႝကႜဳိပ္ကုႝညး တံမာန္ဗြဲမဒးရးကုီရ။ ယဝ္ရပဝ္လျဇ႘ညးတံ ပတုဲဖုႝကုေကာန္ဂကူမန္မာန္မဂး စိုပ္မြဲတၛဲ ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ သၸေ႐ွ္ ေသွ္ရဵဂဵကုညးတံမာန္ေပင္င္ေရာင္။

ပစၥဳပၸန္ဝြံ ေဗာ္ဒမေလဝ္ ႏံြဒဿံင္ဖိုဟ္ဟြံလုီလာ္အာဏီ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ သၸစဿတ္သမၲီဒဿံင္ဖိုဟ္ ကုႝဒဿံင္ကႜဳိပ္ဖိုဟ္၊ ေဗာ္တိဿဝြံေလဝ္ မံက္တိုန္ကၜဳင္ပၜန္၊ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ေၾတံတအ္ဂွ္ ၐိုန္ရေကာန္ဂကူမန္တအ္ ကုႝကႜဳိပ္မာန္ကုီေလဝ္ ဒဿာနဴအလုႝအသ႘ ကေရပ္ဓရတ္လဝ္ဂွ္တုဲ ပလုီလဝ္ဂွ္တုဲ ဟြံဂံင္ခ်႘ဒရာင္ေကြံေကြံ၊ ေဗာ္တိဿဝြံ ၐိုန္ရေကာန္ဂ ကူမန္တအ္ ကုႝကႜဳိပ္ဟြံမာန္ေကြံေကြံဏီကုီေလဝ္ ဒဿာနဴအလုႝအသ႘ကုႝလဝ္အေခါင္အရာခ်႘ဒရာင္ဗှတ္ဒးရးဂ္ွ္တုဲ ဂြံအေခါင္လုက္စုက္ကုႝမွာဇန္ေကာန္ဂကူမန္တံရ။ တုဲပၜန္ ပႜဲအရာ႐ုဲစွ္ညးတာလ်ဳိင္ဂွ္ ညးတံဒုင္လဝ္သဇိုင္ကုႝနဴ အဆံင္ကြာန္စိုပ္ပြဳိင္တိုက္ နဴပြဳိင္တိုက္စိုပ္ပြဳိင္ဍဳင္ဂွ္တုဲ ေသှာတ္႐ုဲစွ္ပႜဲေဗာ္တိဿဝြံ ဒွ္ေသှာတ္ခိုဟ္မြဲကုီရ။ ပႜဲေကာန္ ဂကူပု႙ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဒွ္အာၐါေဗာ္ဂွ္တုဲ ကႜဳိပ္သကိုပ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ေလဝ္ ဒွ္အာၐါေျစက္ကုီရ။ လစြံစိုတ္သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တအ္ဂွ္ လဂူတပ္တးတုဲ ယဝ္ညးတံပံင္ဗစပ္ညးသကံဂြံမၢး ျဇဟတ္ပေရင္ဍဳင္ ကြာန္မန္ ခိုဟ္တိုန္ ေဇှာ္တုိန္ၐိုန္ဟုီမာန္ကုီေလဝ္ ယဝ္ညးတအ္ ဗဂပ္ညးသကအ္ဟြံဂြံမဂး လညာတ္ေကၜဟ္ညး သကံမၢး ဒွ္လေလင္ေကာန္ဂကူမန္တံရ။ ဆဂး ေဍံဒွ္မာန္မြဲသာ္ဂွ္ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္တိဿ မလုပ္ကုႝေသှာဝ္ဝြံ ညးတံသၸေ႐ွ္ေသွ္ရဵဂဵ ကုကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ဒမေၾတံ ညံင္ရဵနာဲထဝ္ေသာန္ ေကုာံ နာဲငၛဳ႙တိင္မာန္ ဍဳိက္က္ေပင္င္ မာန္ေရာင္ေထင္။ ယဝ္ဒွ္သာ္ဂွ္မဂး ဒွ္လက္သန္ခိုဟ္ သြက္ဂကူပု႙မာန္ေရာင္။

အတိုင္နာဲမန္ရာဇာနဴေဗာ္တိဿ ေသာင္ကလးလဝ္ ကာလညးဒးဒုင္သဿာန္ ပႜဲတရဵစန္ဒက္မာဲညးဂွ္တုန္ ( ဌာန္ပ႐ိုင္ဗၜး ၐးမန္)၊ “ေဗာ္ဒ႘မဝ္က ေရျဇ႘ေကာန္ဂကူမန္ပ႙ု ဒးဒတူလိုင္ ဂၜံင္တရဵေပဲါ႐ုဲမာဲ သှာံ၁၉၉၀ေတံရ၊ ေပဲါ႐ုဲမာဲ၁၉ ၉၀တုဲကၜဳင္ေတံဂွ္ အလုႝအသ႘သၸဒတန္မၢး ဂြံဒုင္စသိုင္၊ ကလိဂြံအေခါင္ကုီရ၊ ဆဂး အလုႝအသ႘ဂြံသၸဒတန္ဂွ္ အေခါင္ ေအာန္ဒဿံင္ညိ၊ ဆဂးဂွ္ ေပဲါ႐ုဲမာဲ ၂၀၁၀ဏံ အလုႝအသ႘သၸဒတန္ ေကၜာန္တပ္ပ္တးတး ဒွ္ဂၜံင္ခိုဟ္ေတွ္ ေဗာ္အလုံရး မန္ေလဝ္ ဂြံအေခါင္မာန္ကုီတုဲ ဂၜံင္တရဵၐါဏံ ဂၜံင္လုႝဂြံဂြံရ အေခါင္မံက္တိုန္ေတွ္ ဒးဒွ္ဒတုဲဖုႝသြက္ညး ဍဳင္ကြာန္ ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ဗြဲ စဿတ္ေရာင္”။ လညာတ္ညးဝြံ ဒွ္လညာတ္မံင္ေလၵါဝ္အၾကာၐါေဗာ္ဂွ္တုဲ ေဗာ္မန္ၐါဂွ္ ေဗာ္လုႝဂြံအဝုႝဂြံအဝုႝ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္မန္တံ ပဿိက္ဟြံေဇှာ္ရ။ ဆဂး ေဍံဒွ္ကၜဳင္ၐါေဗာ္မၢး ေကာန္ေဗာ္တံဂွ္ ဒးကလင္ဂလာန္ကႜုဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ညးတအ္ဂွ္တုဲ ေဗာ္ညးခိုဟ္ ကႜဳိပ္သကိုပ္ညးခိုဟ္ဒွ္ကၜဳင္မာန္ရ။

ဟိုတ္နဴေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဒွ္အာၐါေဗာ္ဂွ္တုဲ ပေရင္ကုႝကႜဳိပ္ကုေဗာ္ေတံေဗာ္ဏံ ေဍံဒွ္ကၜဳင္မာန္၊ ဆဂး ကာလဒးတက္က်ာကုႝဂၜးတိ ပႜဲအရာသၸစှးကုႝဂကူမန္ဂွ္ ဗုီလုႝဂြံဗစာရဏာေကၜာန္သၸအာဂွ္ေရာ။ ကၜာေတံ ကႜဳိပ္သ ကိုပ္ဒမတအ္မြဲဓဝ္ ဆုႝဂဗကုႝဂၜးတိတုဲ ကုႝဒဿံင္သဂုတ္သြာတ္ဂွ္ ဂတဏံ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္တိဿဝြံဂမၜဳိင္ေလဝ္ ဒးဆုႝကုီ ေရာင္မဂး သာ္လုႝညးတအ္ကုႝအာသဂုတ္သြာတ္ဂွ္ေရာ။