ညးပၲဳိန္ထၞး----- ဒံက္တာဗညာအံင္ေမာ
နိဒါန္

ေသှာဝ္ဥပေဒသဇုိင္ဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံသမၼတမ်ာန္မာ ဒွ္ကၜဳင္ဒတန္ပႜဲသကၠရာဇ္ ၂၀၀၈ ဂိတုေမေတံရ ဟုိတ္ႏူ အလုႝအသ႘ပှာန္နယက (ႏုိင္ငံေတာ္ေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ ဖြံၿဖဳိးေရးေကာင္စီ)
(၁) တံင္ဓဇက္ေကတ္အတုိင္ပဿိင္စုိတ္
(၂) ပဒတန္နကုႝဆႏၵမာဲဒုင္ယဿဳဆႏၵမာဲညးဍဳင္ကြာန္တဲု ဖန္က္ကၜဳင္အတုိင္ပဿိက္စုိတ္ ညးတံတဲုဒွ္ကၜဳင္ဒတန္ဂွ္ ကၜးတဿးဒဿံင္ရ။ ပြမကလိုက္ကဿဳႝဒစာံပန္မ (၈-၈-၁၉၈၈) တဲု လအ္(၂၀) သှာံမွ ေသှာဝ္တဿိဏံဂွ္ ဒတန္ကၜဳင္ရ။ ပႜဲသကၠရာဇ္ (၂၀၁၀) ဏံ သြက္ဂြံ ဗဿံက္ရုပ္ရဵ သြက္ဂြံစကာေသှာဝ္ဏံ မဒွ္ရ။

ေတာ္ေကဿာ္ႏူသှာံ (၁၉၈၈) ေတံမၢးလအ္ (၂၂) သှာံရ။ သြက္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ပ႙ုမၢးဒွ္ေသှာဝ္ ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ (constitution) မရႏုက္ကုႝ (၃) မဒွ္ရ။ ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ မရႏုက္ကုႝ (၁) ဂွ္ ခှံဗဒွ္ပႜဲ (၁၉၄၇) တဲု စပၲံစကာကၜဳင္ ႏူကႝု (၁၉၄၈) ပႜဲကုႝကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဗၜးၐးတိတ္ႏူတဲ အကၤလိက္တဲုဂွ္ စုိပ္ဒုႝကုႝသှာံ (၁၉၆၂)ရ။ ေသှာဝ္ဥပေဒ
ဂွ္ ဒုင္လဝ္ယဿဳေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံကုီေလဝ္ ဟြံေဇတ္တဲုေကာန္ဍဳင္အရင္မၛးႏူဂကူဗဿာတံ ဂမၜဳိင္ဟြံေပင္ စုိတ္ ျပႆနာကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ရ။ ပႜဲအခိင္(၁၀) သှာံဂွ္ ေဗာ္ကိင္ကာမန္ ေဗာ္မန္ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ တိတ္ၿဂဳိပ္ရပ္လြဟ္ပၜန္ဂတး ကၜဳင္ရ။ ပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒပႜဲဍဳင္ဂွ္ ဂေကာံ လိက္ပတ္ေယန္သှာင္မန္ မှဳံယဿဳဂေကာံ ေဗာ္သြးမန္အလုံရးမည ဥကၠဌေဗာ္မန္ ေကာန္ဍဳင္အရင္အစာေဇှာ္မန္ဖဝ္ေဇ်ွာ ေကုာံ ေကာန္ေဗာ္မေသွ္မံင္ပႜဲဍဳင္ဥကၠဌေဗာ္ကိင္ကာမန္ အစာေဇှာ္နာဲလွမိုင္ ေကုာံေကာန္ေဗာ္မေသွ္ဇးမံင္ပႜဲဍဳင္တံ ခ်႘ဒရုိင္ကၜဳင္မံင္ရ။ အတုိင္ေသှာဝ္အုပ္ဓုပ္ကဿိဳန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဂွ္မၢး ဒွ္ေသှာတ္ ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေဗာ္ဂမၜဳိင္ကုီေလဝ္ ပြမကၜတ္မာဲ ပြမလီမာဲ ပြမဘပဠ ပြမဍဳႝဍဳိက္ညးရုဲမာဲ ညးစုတ္မာဲတံႏြံကၜဳင္ကုီေလဝ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္  ပေရင္ဂကူမန္ ပေရင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္မန္ ေတာတက္တုိန္ကၜဳင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။

ပႜဲသှာံ (၁၉၅၈) ဂွ္ ေဗာ္ပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္မန္ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ သၜာဲဂတးလြဟ္ေကုာံဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ သာ္ဝြံေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္ တဲုေဖ်ံလြဟ္ကုအလုႝအသ႘ဥဴႏုတဲု လုပ္ၿပဳိင္ပၠာန္ပႜဲေသှာတ္ပါလ႘မာန္ ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ရ။ ပႜဲေပဲါရုဲမာဲသှာံ (၁၉၆၀) ဥကၠဌ ေဗပၜတရဵဍဳင္မန္နာဲအံင္ေထာန္ ဥကၠဌ ေဗာ္မန္ေကာန္ဍဳင္အေရင္မန္အစာေဇှာ္ဖဝ္ေဇ်ွာ အစာဖႝုစိင္တံဂြံဒုင္ရုဲနဒဒွ္ညးစှး ကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူ (ကၜတ္ထဝ္လၲဴ)ရ။ နာဲအံင္ေထာန္ဒွ္ကၜဳင္ဝန္ေဇှာ္ပႜဲအကလုႝအသ႘ဥဴႏုဂြံတာလ်ဳိင္ ဌာနပေရင္အရာ
ေကာန္ဂကူမန္( မြန္ေရးရာဌာန) ေကုာံဌာနပေရင္မှိဟ္ေကုာံပေရင္ဟံင္ျပာ္ (လူမႈဝန္ထမ္းႏွင့္ ကယ္ဆယ္ေရးဌာန) ရ။

ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ပႜဲသဿဝ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ပါလ႘မာန္ စုိပ္တရဵကဆံင္သၜဳင္ အသိင္ခုိဟ္တုိန္ရ။ ေဗာ္ေကာန္ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္
ဂမၜဳိင္မၛးႏူဂကူဗဿာတံ ေကာံဓရုီပႜဲဍဳင္တံင္ဂ်႘ မဒွ္ဍဳင္ေဇှာ္တြဳႝရးဍဳင္ေသံတဲုေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္အာတ္မိက္ကၜဳင္ ဍဳင္ပံင္ေကာံ
ကဆံင္ ေဝွက္ဒရာ (fedral union) မှဳံကုႝအေခါင္ပၚတိတ္ရ။

သၠဳိပ္ဂအုပ္ဗုႝေနေဝန္ ပကႜဳိပ္သီအဝုႝပႜဲသှာံ (၁၉၆၂) ဂိတုမာတ္(ခ်္) တၛဲ(၂) ဂွ္တဲု ေသှာဝ္အုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံသှာံ
(၁၉၄၇) ဂွ္ လမ်ဳီအုိတ္အာရ။ ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ မရႏုက္ကုႝ (၂)ခှံဗဒွ္တဲု စကာကၜဳင္ပႜဲသှာံ (၁၉၇၄) ေတံရ။ တြဳႝရးဍဳင္မန္မံက္ကၜဳင္နကုႝေသှာဝ္ဏံရ။ ေကတ္အခိင္ (၁၂) သှာံဒက္ပၲန္ေဗာ္ေျဇာေယွဝ္ေဠတ္ဗဿာ (ျမန္မာ့ဆုိရွယ္ လစ္လမ္းစဥ္ပါတီ) ရ။ ေသှာဝ္ဝြံဒွ္ ေသှာတ္ဍဳင္ပံင္ေကာံဟြံေသင္ ဒွ္ေသှာတ္မြဲ ေဗာ္ဓဝ္မြဲဍဳင္ဓဝ္တဲု နဲကုႝမာဲ ဒုင္ရုဲမာဲေလဝ္ ဟြံေစွ္ဗဗြဲဓဝ္ရ။

ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံဂမၜဳိင္ ဒးဒုင္ကဿာတ္လဒုႝရ။ ဥကၠဌေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္နာဲအံင္ေထာန္ေကုာံကႜဳိပ္သၠဳိပ္တံ ဒးဒုင္ရပ္ထိင္
ဒဝ္လဝ္ပႜဲထံင္ရ။ စပၲံႏူသှာံ(၁၉ ၆၂) တဲု သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံခ်႘ဒရာင္ဗုီေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံ ေကၜာန္ဒဿံင္စပ္ကုႝပေရင္
ဍဳင္ကြာန္ဟြံဂြံရ။ ဂေကာံကြးဘာ တကၠသုိလ္ ဂေကာံညးဍဳင္ကြာန္တံ ေကၜာန္ဒဿံင္စပ္ကုႝပေရင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္မန္ တၛေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္အလုႝအသ႘ ညးတာလ်ဳိင္အလုႝအသ႘ ညးမဒွ္ဂကူမန္တံကုႝအရုီအဗင္ထၞးလာၻ္ကုီရ။ လၸာ္ပၜန္ဂတး ရပ္လြဟ္ပၜန္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိဥကၠဌ နာဲယႈိေက်န္ မပကႜဳိပ္ဂွ္ေဇှာဝ္ေမာဝ္ ေတာတက္တုိန္ရ။ သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ႏူေဗာ္ပၜတရဵ
ဍဳင္မန္တဿိ လၛဳႝကုႝကသပ္ ကုႝအရုီအဗင္ကုဂေကာံလိက္ပတ္ေယန္သှာင္မန္တံ ဂေကာံေကၜာန္တၛဲေကာန္ဂကူမန္တံရ။ စပၲံႏူ
(၁၉၆၂) စုႝကုႝ (၁၉၈၈) ပႜဲပြဳိင္ (၂၄) သှာံဂွ္ အလုႝအသ႘ရုပ္လဝ္အေခါင္ေဗၲာန္လိက္မန္ ပႜဲဘာေဗၲာန္လိက္ အေခါင္ဗလး ရမ်ာင္ရုိဟ္တၛဲႏူရုင္ဗလးရမ်ာင္အေခါင္ပြမခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တံ ကုီေလဝ္ လိက္ပတ္ေယန္သှာင္မန္ ေတာတက္ တိုန္ စုိတ္ဓါတ္ဆီဇာတိဂကူမန္သၜဳင္တုိန္ တြဳႝးရးဍဳင္မန္ႏြံဆယဿဳဂွ္ မံက္ဂတဝ္ကၜဳင္ရ။ ႏူကုႝကၧံင္ဂကူမန္ ဟြံဂြံဒုင္ပစဿတ္သမၲီ ဗြဲမတှဟ္ျခာမြဲဂွ္ စိုပ္ကၜဳင္ကၧံင္အလုႝအသ႘ဒးပစဿတ္သမၲီဂကူမန္နဒဒွ္ ဂကူတှဟ္ျခာႏူဂကူဗဿာ နကုႝတြဳႝရးဍဳင္မန္ဂွ္ရ။

ယဿဳေကုာံစရာဲဂကူမန္ မံက္ဂတဝ္ဂၜဳိင္ကၜဳင္ရ။ ေပဲါရုဲမာဲသှာံ (၁၉၉၀) လကၠရဵကလိုက္ကဿဳႝ (၁၉၈၈) ဂွ္ အလုႝအသ႘ပှာန္ ပံက္ ကုႝအေခါင္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ေဗာ္ဂမၜဳိင္ရ။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံ ဗြဲမဂၜဳိင္စန္ဒက္ညးဍဳင္ကြာန္ ၿပဳိင္ရုဲမာဲ နနဲမာဲဓလုက္ရ။ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ အစာေဇှာ္ နာဲေထာန္သိင္ အစာေဇှာ္နာဲငၛ႙သိင္ အစာေဇှာ္နာဲသိင္မံင္ အစာေဇှာ္နာဲဖႝုစိင္ အစာေဇှာ္နာဲေခန္မံင္တံ ထၞးပ်းဂၜံင္တရဵကုသဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တဿိတံတဲု လုပ္ၿပဳိင္ပၠာန္ပႜဲေပဲါရုဲမာဲရ။ ဂြံကၜဳင္အမာတ္ (၅) တၜရ။

အလုႝအသ႘ပှာန္ဟြံပအပ္အဝႝုကုေဗာ္ဒုင္ရုဲလဝ္မာဲသဿးဟြံကေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဗြဲမဂၜဳိင္ပါလုပ္ သုီေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ဂကူ မန္ဒးဒုင္ပလုီရ။ ကႜႜဳိပ္သၠဳိပ္ေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ဂကူမန္တံ ဒးဒုင္ရပ္ေဖ်ံထံင္ရ။ မြဲအဆက္ဓဝ္ဂွ္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ ေဒံါမံင္ ပန္ေပွာ္တဲု ပေရင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္ ဘာမန္ ဥတုကညင္ သၻင္တၛဲေကာန္ဂကူမန္တံ သၜဲလးဂၜဳိင္တုိန္တဲု ဒွ္ကၜဳင္အထံက္ ပတ္ေယန္သှာင္ ဘာမန္ဥတုကညင္ သၻင္တၛဲေကာန္ဂကူမန္တံ သၜဲလးဂၜဳိင္တုိန္တဲု ဒွ္ကၜဳင္အထံက္အပင္ဂကူမန္ရ။

ပႜဲေခတ္ဏံစပ္ကုႝပေရင္ပိုန္ျဒပ္မၢး ဂကူမန္သဿးဟြံကဂကူေကာန္ဍဳင္အေရင္တှဟ္ေလဝ္ ကၜတ္တိတ္ေကၜာန္စဍဳင္မၛး ေသံ မေလဝ္ယွာ သကၤာပူတံရ၊ ဂကူေကာန္ဍဳင္အေရင္ႏူေသၛာဲေသၛာဲ ၿပံင္ကၜဳင္ေကၜာန္စပႜူဲေဒသမန္ဂၜဳိင္တုိန္ရ။ စပၲံႏူေကှာတ္သှာံ (၂၀၀၈) ဏံတဲု ဟုိတ္ႏူပေရင္ပိုန္ျဒပ္ဂၜး တိတသိုက္ေစွ္တဲု သဿာကေမၜာန္ဂကူမန္ ေကုာံေကာန္ဍဳင္အေရင္ဂမၜဳိင္တံ ဒးက ေလင္စဵစိုပ္ကၜဳင္ဗြဲ မဂၜဳိင္ေရာင္ဂွ္ ဆိင္ဆေကတ္ဂြံရ။

သရုပ္ရံင္ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ဂကူမန္ပႜဲအတိက္
ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ဂကူမန္ပႜဲအတိတ္ေတံကုႝကၜဳင္ဂုဏ္ဖုႝ လၲဴဂကူမန္ဗြဲမဂၜဳိင္ဂြံကၜဳင္သတ္ပဿဝ္ဇဝ္ပၠဵဗြဲမဂၜဳိင္ရ။ မုညးတံေကၜာန္ကၜဳင္ေရာ သရုပ္ရံင္မၢး
(၁) လိက္ပတ္ ေယန္သှာင္ သာသနာ
(၂) ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဒစုႝဒစးအလုႝအသ႘ ပႜဲဗြဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ
(၃) ရပ္လြဟ္ပၜန္ဂတးဒစုႝဒစးအလုႝအသ႘ နကုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ရပ္လြဟ္၊

ပြမပၚပဲါ စဿ႘စဿတ္ေကဿာ္ေတာ္ရံင္ လၲဴေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ (၂၀၀၈)
(၁) ဒပ္ပှာန္သြက္ဂြံပါလုပ္ပႜဲပေရင္အာကႜဳိပ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကဿိန္ဍဳင္ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (ပုဒ္မ) (၆) (စ) ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၄) ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၇)(ခ) ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၇၆)(ဂ)(ဃ)။ ပႜဲကုႝရုဲစွ္သမၼတပိုဒ္ေသှာဝ္ (၆၀) ဂွ္မၢး ရုဲစွ္ဒုသမၼတ(၃) တၜဂွ္ေအာန္အုိတ္ ႏူဒပ္ပှာန္ပါလုပ္မြဲတၜေရာင္။ ေသွ္ (၂) တၜဂွ္ ပူဂိုဟ္ပှာန္ရာံတိတ္ဒွ္မာန္ရ။ ႏူဒု သမၼတ (၃) တၜဂွ္ ရုဲစွ္သမၼတမြဲတၜပၜန္ဂွ္ ဨကႏၲဒးဒွ္ရႏူဒပ္ပှာန္ပၜန္ေရာင္ဂွ္ ဟုီမာန္ရ။ ဟြံဒွ္ေလဝ္ ညံင္ဂြံဒွ္ ပည႘ပညပ္ဖန္က္ညံင္ဂြံဒွ္ဂွ္ ဒွ္မာန္ေရာင္။

ပႜဲပါလ႘မာန္ပၜန္ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၇၄)(က) ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၀၉) မၢး ပႜဲကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြာန္ (ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္) ဂွ္မှိဟ္စှးႏူပှာန္ပါလုပ္ (၂၅)% ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၇၄.ခ) ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၄၁) ဂွ္မၢးပႜဲကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူ (အမ်ဳိးသား လႊတ္ေတာ္) ဂွ္မှိဟ္စှးဒပ္ပှာန္ပါလုပ္ (၁၅)% ရ။ ပႜဲကၜတ္ထဝ္ ရးေဒသေဇှာ္ (တုိင္းေဒသႀကီး) ေကုာံတြဳႝရး (ျပည္နယ္) တံေလဝ္မှိဟ္စှးႏူဒပ္ပှာန္ပါလုပ္ (၂၅)%ရ။ ပႜဲဂေကာံဍဳိက္ပ္အုပ္ဓုပ္ (ဦးစည္းအဖြဲ႔) ရးႏြံအေခါင္အုပ္ဓုပ္ (ကုိယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ ခြင့္ရတုိင္း ကုိယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသ) ေလဝ္မှိဟ္စှးဒပ္ပှာန္ပါလုပ္ (၂၅)%ရ။

(၂) ဒပ္ပှာန္ပႜဲအလုႝအသ႘ကဆံင္ကဆံင္
(က) အလုႝအသ႘ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ (ျပည္ေထာင္စုအစုိးရအဖြဲ႔) အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၉၉) (က)သမၼတဝြံဒွ္ ေဇှာ္အုိတ္ရ။
အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၃၂) မၢးသြက္ဂြံကုႝတာလ်ဳိင္ဝန္ေဇှာ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဂွ္ ပူဂုိလ္ႏူကၜတ္ထဝ္ကုႝဒွ္ ႏူမၛးကုႝဒွ္နကုႝ သမၼတ ရဲုစွ္တဲု ကၜတ္ထဝ္ (၂) ဂွ္ဒးပသမၲီရ။ အခန္ဏံႏူဒပ္ပှာန္ဟြံေသင္မၢး ပူဂိုဟ္ပှာန္ေဒံါဇူတံပါလုပ္မာန္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၃၂) (ခ) (၂) မၢးဝန္ေဇှာ္ဌာနအရာပယ်ဳႝ (နယ္စပ္ေရးရာဌာန) တံဂွ္ဒပ္ပှာန္ဒးစုတ္ကုႝတိုက္ရိုက္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၃၂)(ခ)(၃) ပံက္လဝ္ဂၜံင္သြက္သမၼတဂြံကုႝတာလ်ဳိင္ဝန္ေဇှာ္ႏူပူဂိုလ္ဒပ္ပှာန္တံရ။ ရံင္တင္တံဂွ္မၢး ပႜဲအလုႝအသ႘ ကဿိန္ ဍဳင္ပံင္ေကာံဂွ္ သမၼတဒွ္ပူဂုႝႏူဒပ္ပှာန္ဟြံေသင္မၢး ပူဂုႝေဒံါဇူလဝ္ႏူပှာန္တဲုဝန္ေဇှာ္မပါလုပ္ပႜဲအလုႝအသ႘တံ ဒွ္ပူဂုႝႏူဒပ္ပှာန္ ပူဂုႝေဒံါဇူရာံတိတ္လဝ္ႏူပှာန္တံ ပါလုပ္ၐိုတ္လုႝမာန္ဂွ္ ဆိင္ဆေကတ္ဂြံရ။

(ခ) အလုႝအသ႘တြဳႝရးဍဳင္ေကာန္ဂကူေကုာံရးေဒသေဇှာ္ (ျပည္နယ္ႏွင့္တိုင္းေဒသႀကီး) အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၆၁) (ခ)(၁)(၂)(ဂ)ဂွ္ပူဂႝုႏူကုႝကၜတ္ထဝ္တြဳႝရးဍဳင္ေကာန္ဂကူေကုာံရးေဒသေဇှာ္တံဂွ္ သမၼတရုဲစွ္ေကတ္တဲုကၜတ္ထဝ္တံဂွ္ ပကုႝသမၲီမၢးဒွ္ သၠဳိပ္ဝန္ေဇှာ္တံဝြံ သြက္ဂြံဒွ္ပူဂုႝႏူဒပ္ပှာန္ဟြံေသင္မၢးပူဂုႝပှန္ရာံတိတ္ဂွ္ အေခါင္အရာႏြံဂၜဳိင္ေရာင္ဂွ္ ဆိင္ဆ ေကတ္ဂြံရ။ ပႜဲကုႝသၠဳိပ္ဝန္ေဇှာ္ရဲုစွ္ ဝန္ေဇှာ္သြက္တြဳႝရးဍဳင္ေကာန္ဂကူ (ဝါ) ရးေဒသေဇှာ္တံဂွ္ အတုိင္(၂၆၂)(က)(၂)မၢး ႏူဒပ္ပှာန္ပါလုပ္ (၁) တၜဟြံေသင္မၢး (၂) တၜမာန္ရ။

(ဂ) အလုႝအသ႘ရးႏြံအေခါင္အုပ္ဓုပ္ (ကုိယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရတုိင္း) ေကုာံေဒသႏြံအေခါင္အုပ္ဓုပ္ (ကုိယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ ခြင့္ရေဒသ) တံအတိုင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၇၆)(ဂ)ဂေကာံဍဳိက္ပ္ (ဦးစီအဖြဲ႔) ႏြံ(၁၀) တၜ (အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၇၆) (ဃ)(၁)(၂)ႏူဒပ္ပှာန္မှိဟ္စှးဂမၜဳိင္ ပါလုပ္မံင္ဏီ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၇၆)(စ်)မၢး ပႜဲဂေကာံမှိဟ္ဍဳိက္ပ္ဂွ္ လဿိဟ္(၄) ဂအုံ(၁)ဂအုံဂွ္ ႏူဒပ္ပှာန္ဗေပင္ကုႝတာလ်ဳိင္မာန္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၇)(ခ)မၢး ပႜဲပေရင္အုပ္ဓုပ္ ကဆံင္ခရုိင္ ေလဝ္စပ္ကုႝပေရင္စုႝဒှာ ပေရင္ဂုီကၜဳီတဲု ႏူဒပ္ပှာန္ပါလုပ္မာန္ရ၊ မၛးႏူဂွ္အေခါင္ဒပ္ပှာန္မဒွ္ဗြဲေတဿင္ႏြံဂၜဳိင္ကုႝဒှာဲဏီရ။

(၃) ကဆံင္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ႏြံဗုီလုႝေရာ
အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၆) (ဃ)(င)ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၇) တံမၢး ကဿိန္ဍဳင္ဂြံ စကာ ဒေဂတ္ဗက္ေသှာတ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ မဒွ္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္(၃၈)(က)(ခ)မၢး အေခါင္ကႝုမာဲ အေခါင္ဒုင္ရုဲမာဲ ႏြံဍဳိက္က္ေပင္ေပင္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃၅၄) (ခ) နနဲၐိုဟ္ဟ္ႀသဳိဟ္ဟ္ ေကာံထၞးဆႏၵဂြံရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃၉၁)(ဃ)ဂွ္မၢး ကုႝမာဲနကုႝနဲဓလုက္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္
(၃၉၅) မၢး ဇဿာပ္ေကာန္ဍဳင္ကြာန္ (citizen ႏုိင္ငံသား) ဒုင္ရုဲမာဲ သြက္ကၜတ္ထဝ္မြဲမြဲမာန္ရ။

(၄) ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္
အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၄၀၄)(၄၀၅)ဂွ္ ဍဳိက္ေပင္မၢး ဒးပၲဳိန္သြက္ဂြံ ဒုင္ပစဿတ္သမၲီ (မွတ္ပုံတင္) ရ။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံဝြံ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၄၀၆)(က)(ခ) အေခါင္စိုန္ဒက္ ဗြဲမသၜးပြးႏြံ လုပ္ၿပဳိင္ပၠာန္ ပႜဲေပဲါရုဲမာဲႏြံရ။ ဆၢးအတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၄၀၇)(၄၀၈)တံမၢး ဒးဒုင္လုီမာန္ရ။

ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံဝြံ ရံင္ကုႝေသှာဝ္အုပ္ဓုပ္ကဿဳိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံမၢး သြက္ဂြံၿပဳိင္ရုဲ ပႜဲကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူ (အမ်ဳိးသား လႊတ္ေတာ္) မႏြံလဿိဟ္ (၇၅)% ပႜဲကၜတ္ထဝ္တြဳႝရး ဍဳင္ (ျပည္နယ္) ေကုာံကၜတ္ထဝ္ ရးေဒသေဇှာ္ (တုိင္းေဒသႀကီး) မှဳံလဿိဟ္(၇၅)%

ပႜဲကုႝေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံဂမၜဳိင္ဂွ္ ေအာန္အုိတ္မြဲေဗာ္ ဒွ္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ အလုႝအသ႘ပှာန္ဝ႘စလဝ္တဲု ဂြံအေခါင္နာနာ ဂၜဳိင္ႏူေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တှဟ္သာင္ေရာင္။ ယဝ္ရရန္တဿအ္ဂြံပလုီမာဲေဗာ္တှဟ္သာင္မၢး ထပ္ဗဿံက္ပၲဳိန္ထပ္ဝ႘စ ေဗာ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တဿိတှဟ္ သာင္မာန္မံင္ဏီရ။ ဒွ္ေဗာ္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲမၢး အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၆၁)(ခ)(ဂ) အတုိင္ပိုဒ္
ေသှာဝ္ (၂၆၂) (က)(၄)(င)(ဆ)(၂) တံဂွ္ ႏြံအေခါင္ေရာင္။

တင္ေတဿင္ ပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒသဇုိင္ဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ (၂၀၀၈)ဏံ
(က) ဟြံစြံလဝ္ ဟြံစဿတ္သမၲီလဝ္ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပံက္အလုႝအသ႘ ေကုာံေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဒစုႝဒစးအလုႝအသ႘ (အတိုက္အခံပါတီ opposition party)။ ကၠဂြံေလဝ္ ဒွ္တင္ကှဟ္ေဇှာ္မြဲတင္ရ။
(ခ) ဒပ္ပှာန္ေကတ္လဝ္ဒှာဲထိင္အဝႝု ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပေရင္အုပ္ဓုပ္တဲု ဒွ္သြက္ဂြံဆက္အာမ်ဳီတၜအဝႝုဒပ္ပှာန္ရ။
(ဂ) ေသှာဝ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ႏြံပႜဲဗြဳိင္(ဝါ)ႏြံသဿဝ္တဲ ပႜဲသေကံတဲ ဒပ္ပှာန္တၜအဝႝုရ။
(ဃ) တိဍာ္ႏြံပႜဲကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဏအ္ ညိညဓဝ္ေလဝ္ဟြံကုႝအေခါင္ ပၚတိတ္ (ပိုဒ္ေသှာဝ္ ၁၀) ပေရင္အေခါင္ပၚတိတ္ (cessation) ညိဓဝ္ေလဝ္ဟုီဟြံေထက္ရ။

(၅) အေခါင္ေကာန္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ ႏြံဗုီလုႝေရာ၊
အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃) မၢး ဒုင္ေကတ္လဝ္ ဒဒွ္ကဿိန္ဍဳင္ ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္(၈) ဒုင္ေကတ္လဝ္ ေသှာဝ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံရ။ ဆၢးအတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၀) မၢး တိဍာ္ပါလုပ္ပႜဲကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဏအ္ ညိဓဝ္ေလဝ္ဆလအ္
ေလဝ္ အေခါင္ပၚတိတ္ဟြံမြဲ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၅) ေကာန္ဂကူမှဳံ လဿိဟ္မှိဟ္ၐိုတ္ေထတ္ႀကဳိက္ ပႜဲတြဳႝရးဍဳင္ပႜဲရးေဒသ
ေဇှာ္ (တုိင္းေဒသႀကီး) ပႜဲရးမှဳံအေခါင္အုပ္ဓုပ္ ပႜဲေဒသမှဳံအေခါင္အုပ္ဓုပ္တံ သြက္ဂြံခှံဥပေဒ အေခါင္ရုဲ ပၲဳိန္မှိဟ္စှးႏြံ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၇)(ဂ)ဂွ္မၢး ပႜဲေသှာဝ္မဗဿံက္လဝ္ ပႜဲပိုဒ္ေသှာဝ္(၁၅)ေတံ ေကာန္ဂကူလဿိဟ္မှဳံအတုိင္ေသှာဝ္ (၂၂) မၢး ကဿိန္ဍဳင္ဝြံ (က) အေရဝ္၊ လိက္ပတ္၊ ပညာသုခုမ ေယန္သှာင္ေကာန္ဂကူတံ ဂြံေတာတက္ေဖါအ္ၿဗ႘ဂွ္ ဒးရုီဗင္ေရာင္။ (၂၂)(ခ) ကဿိန္ဍဳင္ဝြံ ဒးကုႝအရုီအဗင္ သြက္ေကာန္ဍဳင္အရင္တံမြဲကုႝမြဲ ပြမည႘သဿဟ္ေကာံကေလါအ္ ပြမဆာန္ကဿိန္ ေရွ္ေသွ္ေရင္သၠအ္ ေကုာံပြမရုီဗင္ေရင္သၠအ္ ေသၢာံကတုႝဒွ္ေတာတက္တုိန္ဂွ္ ဒးကုႝအရုီအဗင္ေရာင္။ (၂၂)(ဂ)ဂွ္ ကဿိန္ဍဳင္ သြက္ဂြံကုႝအရုီအဗင္ ပေရင္ေဖါအ္ၿဗ႘ ကုေကာန္ဍဳင္အေရင္ မှဳံပေရင္ေဖါအ္ၿဗ႘မေအာန္တံေရာင္။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၂၇)
မၢး ကဿိန္ဍဳင္ဒးကုႝအရုီအဗင္ သြက္ေယန္သှာင္ေကာန္ဂကူ ဂြံေဖါအ္ၿဗ႘ ေတာတက္ခုိင္ကၜဳိက္ ေကုာံဂြံမင္မြဲထိင္ဒဝ္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၈၈) မၢး တြဳႝရးႏြံအေခါင္ သြက္ဂြံခံှေသှာဝ္ စပ္ကုႝပေရင္လိက္ပတ္ေယန္သှာင္ႏြံရ။

ပႜဲမူသဇုိင္ကဿိန္ဍဳင္ဂွ္ အေခါင္ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ မႏြံမံင္ မဗဿံက္လဝ္တံဂွ္ ဍဳိက္က္ေပင္င္ ဂြံစိုပ္ပႜဲတဲေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ ဂကူမန္တံ ဒးဂုိတ္ဒစါန္ေရာင္။ နနဲေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္အာကႜဳိပ္မွ စိုပ္တရဵေရာင္။

အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၁၅)(ဂ)ေသၢာံဂၜဳိက္ဂၜဲါစဿ႘စဿတ္လၛတ္ ပေရင္ေကာန္ဂကူ ေကုာံပေရင္ဗြဲမဂၜဳိင္ဂွ္ ပံက္ကမၼတ႘ကၜတ္ ထဝ္မာန္ရ။ ပႜဲကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြာန္ (ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္) ပႜဲပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၄၇)(ဂ) ပႜဲကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူေလဝ္ ဗုီပႜဲကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြာန္ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၁၅)(ဂ)ဂွ္ကုီရ။ ယဝ္ရညးစှးဂကူမန္ဟြံပါလုပ္ပႜဲကၜတ္ထဝ္(၂) ဂွ္မၢး ဟြံဟုတ္ေဒက္သြက္ဂကူမန္ဟာ။ မှိဟ္စှးတံပၜန္ ဟြံဒွ္ႏူေဗာ္ဂကူမန္မၢး စိုပ္တရဵ ဟြံစိုပ္တရဵဂွ္ ေတာ္ဂြံရ။ အတုိင္ ပိုဒ္ ေသှာဝ္(၁၆၁)(က) သြက္ကၜတ္ထဝ္တြဳႝရးဍဳင္ (ျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္)  သြက္ကၜတ္ထဝ္ရးေဒသေဇှာ္(တုိင္းေဒသႀကီး လႊတ္ေတာ္) တံမြဲပြဳိင္ဍဳင္မၢး ဒးရဲုပၲဳိန္ကုႝမှိဟ္စှး(၂)တၜရ။

ႏူကုႝဂကူမန္ ႏူကုႝေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ လုပ္ဒုင္ရဲုမှိဟ္စှးကၜတ္ထဝ္ဍဳင္ပံင္ေကာံ(၂) သာ္ဂွ္တဲု ပႜဲတြဳႝရးဍဳင္မန္ ပႜဲတြဳႝရး ဍဳင္ကေရင္ ပႜဲရးေဒသေဇှာ္တနင္ႀသ႘ပႜဲရးေဒသေဇှာ္ဗေဂါတံဂွ္ေလဝ္ ဒုင္ရဲုမှိဟ္စှးသြက္ကၜတ္ထဝ္တံဂွ္တဲု ဂကူမန္ပါလုပ္ ပႜဲကၜတ္ထဝ္တံဂွ္မၢး ၐိုတ္လုႝႏြံဂုဏ္ဖုႝေရာ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၁၆၁)(ခ)(ဂ) နဒဒွ္မှိဟ္စှးေကာန္ဂကူမန္ ပႜဲတြဳႝရး ဍဳင္ ကေရင္(၁) တၜပႜဲရးေဒသေဇှာ္တနင္ႀသ႘ (၁)တၜ ပႜဲရးေဒသေဇှာ္ဗေဂါ(၁)တၜ ပႜဲရးေဒသေဇှာ္လၢဳင္(၁)တၜ ယဝ္ေစွ္ဗုီမၢး
ပႜဲရးဖာသ႘ (ဝါ) ေဒသေဇှာ္ဨရာဝတ႘ (ဧရာဝတီတုိင္းေဒသႀကီး) ေတံ နဒဒွ္မှိဟ္စှးေကာန္ဂကူမန္ ဗဿါ(၁)တၜ ယဝ္ခါ အေခါင္မံက္ကၜဳင္မၢး ခုိဟ္ဗြဲမေလာန္ရ။ မှိဟ္စှးတံဂြံဒွ္ ႏူေဗာ္မန္ေထက္ရ။

ပႜဲအေခါင္ေကာန္ဍဳင္(ႏုိင္ငံသား) အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃၅၄) (ဃ) (၃၆၅)(ဂ)မၢး အေခါင္ဂြံေကၜာန္ ပေရင္လိက္ပတ္ ေယန္သှာင္ အခိုက္ကှာ တံႏြံေပင္င္ရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃၈၇) မၢးစိုတ္ဓါတ္ ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ (ျပည္ေထာင္စုစိတ္ဓါတ္) ဂြံခုိင္ ဂြံဆာန္ကဿိန္ညးသၠအ္ဂွ္ေကာန္ဍဳင္(citizen) တံ တာလ်ဳိင္ႏြံရ။ အတုိင္ပိုဒ္ေသှာဝ္ (၃၉၀) မၢး ဇဿာပ္ေကာန္ဍဳင္တံ ဒးရုီဗင္ကဿိန္ဍဳင္ပႜဲအရာမထိင္ဒက္ မင္မြဲ အာဲကဿာဲေယန္သှာင္ေကာန္ဂကူ (အမ်ဳိးသားယဥ္ေက်းမႈအေမြအႏွစ္) ေရာင္။ညးမပတုိန္ထၞး------ဒံက္တာ ဗညာအံင္ေမာ

တၛဲယးမၢး အဆက္လိခ္ဏံ ေသွ္မံင္ဏီဂွ္ ဆက္ပတုိန္ထၞးကုႝပၜန္ေရာင္