ေဗာ္ဂကူမန္ မှဳံကုႝဝါဒဂၜံင္တရဵ မိတ္သဟာဲ (ဝါ) ဝါဒမံင္အၾကာ (Liberalism) ဝြံ ဒွ္သြက္ဂြံေကၜာန္အာ  ပေရင္ဂကူ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဗြဲမကိတ္ညီကုႝေသှာဝ္ဥပေဒ ဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံပ႙ုရ။

ရံင္ဝင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္မၢး ေဗာ္ေကာန္ဍဳင္အရင္ေကုာံေဗာ္ကိင္ကာမန္တံ ခ်႘ဒရာင္- နနဲဒစုႝဒစးသှဝ္ေသှာဝ္ဥပေဒရ။ ဂၜံင္တရဵဝြံ ဒွ္ဂၜံင္တရဵ ပထမ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ရ။ ဟုိတ္ႏူအလုႝအသ႘ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံရပ္လဝ္ ဝါဒမဟာဗဿာတဲု ဍဳႝဍဳိက္ ကၜဳင္နကုႝနဲကဲ သၠာတ္တ္ျမဟ္ဟ္တဲု ႏူကုႝသှာံ ၁၉၄၈ ဂၜံင္တရဵ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ရပ္လြဟ္မံက္ကၜဳင္ရ။

ဂၜံင္တရဵဝြံဒွ္ဂၜံင္တရဵ ဒုတိယ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ရ။ ပႜဲသှာံ ၁၉၅၈ ေတံ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ပေတွ္အလုႝအသ႘ ဥဴႏူတဲု
သၜဲါဂတး လြဟ္ေကုာံ ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘တဲု ေဖ်ံလြဟ္တဲု ခ်႘ဒရာင္ ပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒရ။ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ကေလင္အာ ဂၜံင္တရဵ ပထမေလဝ္ဟုီဂြံရ။ ဂၜံင္တရဵ ဒုတိယဂွ္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိဆက္ေကတ္တဲု ခ်႘ဒရာင္ကၜဳင္ရ။ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ ေဒံါပန္ေပွာ္ ကုအလုႝအသ႘ႏူသှာံ ၁၉၉၅ ကုီေလဝ္ ဒဒွ္ဟြံဗုိန္ခုိင္ဂွ္ ခါတ္ဂြံအကဲါရ။ ဟုိတ္ႏူအေခါင္ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပႜဲဍဳင္ပႜဲကြာန္ ဟြံမြဲကုီ ဟုိတ္ႏူအေခါင္ေသာင္ကလး ျပႆနာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကု အလုႝအသ႘ဟြံမြဲကုီမဒွ္ရ။ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ေဖ်ံလြဟ္တဲု ခ်ီဒရာင္ပႜဲေေသှာဝ္ဥပေဒ ဗဲြမစုိပ္တရဵမာန္ကုီေလဝ္ ျခာဟြံလအ္ ဂအုပ္သၠဳိပ္ဗုႝေနေဝန္ ပကႜဳိပ္ဒပ္ပှာန္သီအဝုႝ ပံက္အလုႝအသ႘ပှာန္ ဒုင္ယဿဳအလုႝအသ႘မင္သၛိ (အိမ္ေစာင့္အစုိးရ) ရ။

ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ေလဝ္ဒးေဒံါေထာံရ။ အလုႝအသ႘ဂွ္ပံက္ကုႝေပဲါရုဲမာဲပႜဲသှာံ ၁၉၆၀ ဂွ္ ေဗာ္ပၜတရဵ ဍဳင္မန္ေကုာံေဗာ္မန္ေကာန္ဍဳင္အရင္ လုပ္ၿပဳိင္ရုဲမာဲဂွ္ တြဳႝရးဍဳင္မန္ဂြံမံက္တုိန္ဂွ္ ဖန္ဇန္ပေလဝ္ပေလတ္မာန္ကၜဳင္ အၾကာပြမဒစုႝဒစး ဗြဲမဂၜဳိင္တံရ။ ပႜဲသှာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ္(ခ်္) တၛဲ-၂- ဂွ္ ဂအုပ္သၠဳိပ္ဗုႝေနေဝန္- ပကႜဳိပ္- သီအဝုႝတဲု ပံက္အလုႝအသ႘ပၜန္ဂတး (ေတာ္လွန္ေရးအစိုးရ) ရ။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဖအုိတ္ဂွ္ ပလုီ(ကဿာတ္လဒုႝ) ေထာံရ။ ပႜဲသှာံ
၁၉၈၈ ေတံကလိုက္ကဿဳႝအလုံမြဲကဿိန္ဍဳင္ ကၲုဳႝဒွ္တဲု အလုႝအသ႘ပှာန္ကုႝအေခါင္ပံက္ေဗာ္ ပံက္ကုႝေပဲါရုဲမာဲ ပႜဲသှာံ ၁၉၉၀
ေတံရ။ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္တံ ပကႜဳိပ္ ပံက္ပၲဳိန္ေဗာ္ ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူမန္တဲု လုပ္ၿပဳိင္ရုဲမာဲရ။

အလုံမြဲကဿိန္ဍဳင္သရုပ္စရင္မှိဟ္စှးမာန္မာဲမၢး ေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူ (NLD) မာန္မာဲ ဗြဲမပိုတ္သၠဳတ္ကုီေလဝ္ အလုႝအသ႘ပှာန္ ညးမပကုႝေပဲါရဲုမာဲဂွ္ ဟြံပအပ္ကုႝအဝုႝ သဿးဟြံက ေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူမန္ ဒးဒုင္ပလုီ ကဿာတ္လဒုႝေထာံရ။ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္တံေလဝ္ဒးဒုင္ေဖ်ံလြဟ္ ကေလင္လုပ္ကၜဳင္ပႜဲပေရင္ခ်႘ဒရာင္ ေသှာတ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘
ႏူကုႝသှာံ ၁၉၅၈ စုႝကုႝစုိပ္ သှာံ ၂၀၀၉ ဏံ (ပႜဲပြဳိင္ ၅၁ သှာံ) ဂွ္ ဂြံခ်႘ဒရာင္ ပႜဲေသှာတ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ၐိုတ္ ၅ သှာံေပင္
ညိဟာ။

အတုိင္ေသှာဝ္သဇုိင္ ဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ သှာံ ၂၀၀၈ ဏံမၢး အတုိင္ဂၜံင္တရဵ ဝါဒ ေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူ
(NLD) ေဗာ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူမန္တံမၢး သြက္ေသၢာံဂြံ အေခါင္ၿပဳိင္ရုဲမာဲ ပႜဲသှာံ ၂၀၁၀ ေတံေလဲာဟြံေသင္။ ဟုိတ္ဂွ္ရေကာန္ဂကူမန္တံ ပံက္ေဗာ္မန္တဿိ မှဳံဝါဒ ဂၜံင္တရဵ ဟြံသၠါတ္ျမဟ္ [ဟြံဒစုႝဒစး ဟြံလုပ္ေပဲါဗၲဳိက္ သြက္ဂြံပၲဳိန္ထၞး ပဿိက္ဆႏၵ၊ အာတ္မိက္၊ သ႘ကၜ႘၊ ပႛ႘ပႛ႘၊ ဖတုိက္ဖေအာဝ္၊ သြက္ဂုဏ္ဖုႝေကာန္ဂကူမန္၊ ေကာန္ဂကူ- ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္၊ ညးဍဳင္ကြာန္တံဖအုိတ္ ေကုာံကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ] ဗြဲမကိတ္ည႘ကုႝေသှာဝ္ဥပေဒ သှာံ ၂၀၀၈ ဗြဲမကိတ္ည႘ကုႝအကဲါအရာ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေကုာံ အကဲါအရာ ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံတံ မဒွ္ရ။ ဂၜံင္တရဵဝြံ ဒွ္ဂၜံင္တရဵ တတိယ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ မဒွ္ရ။
ဂၜံင္တရဵ မူဝါဒ ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ MLDP ဟြံေသင္မၢး RLDP ဟြံေသင္မၢး MNU (Mon National Union) (ဂေကာံဂမၜဳိင္ပံင္ေကာံတဲု ပံက္ေဗာ္မၢး ယဿဳ MNU ဂွ္ ကိက္ည႘ရ။)

ဂၜံင္တရဵေဗာ္ေကုာံမူဝါဒ ေဗာ္ဝြံ သြက္ဂြံဒွ္ဂုဏ္ဖုႝဂကူေကုာံ ကဿိန္ဍဳင္ကုီေလဝ္ ညံင္ဂြံကိက္ည႘ေသှာဝ္ဒက္ပၲန္ဍဳင္ ပံင္ေကာံ
သှာံ ၂၀၀၈ ဂွ္ ပဿိက္ေဇှာ္မံင္ရ။

တင္ရန္တဿအ္ေဗာ္
ရန္တဿအ္ကုႝ(၁) အေခါင္ေကာန္ဂကူဂြံဍဳိက္ေပင္တဲု ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံဂြံဗိုန္ခုိင္ (၂) အေခါင္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ေကုာံ အေခါင္မှိဟ္ဂြံဍဳိက္ေပင္ (၃) ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ဂြံေတာတက္ဇှိပ္ပ္သြာင္ တံတဲု မူဝါဒနဲကဲ ခ်႘ဒရာင္ညံင္ဂြံကိက္ည႘ကုႝ ကာလေဒသအကာဲအရာဂွ္ ဒးေဖ်ံကုႝေရာင္။ တုိန္တဵကုႝပြမၿပံင္သၜာဲတံတဲု ညံင္ဂြံကိက္ည႘ဂွ္ ဒးပေလဝ္အာ ဗြဲမဂတာပ္ တဲေရာင္။ နကုႝေသှာတ္ဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ ရုဲစွ္ပၲဳိန္မှိဟ္အာကႜဳိပ္တဲု မှိဟ္အာကႜဳိပ္တံ သြက္ဂြံပံင္ေကာံအာကႜဳိပ္ အတုိင္ ဆႏၵေကာန္ေဗာ္ဂမၜဳိင္ သြက္ဂြံအာကႜဳိပ္ ဗဿံက္အာရုပ္ရဵကေမၜာန္ေဗာ္ရ။

မှိဟ္အာကႜဳိပ္ေဗာ္ဝြံ (၁) ဒးဒွ္မှိဟ္မှဳံစုိတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူေကုာံကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ဍဳိက္ေပင္ေရာင္ (၂) ဒးဒွ္ပူဂုႝမှဳံကုႝ
ဗဟုသုတ သမၲီ ပေရင္ဂကူ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေရာင္ (၃) ဒးဒွ္ပူဂုႝဒုင္ဂိ ဒုင္ဒဒုိက္ သြက္ေဗာ္သြက္ဂကူ သြက္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံေရာင္။ (၄) ဒးဒွ္ပူဂုႝမှဳံကုႝဒေဂတ္ေဒဿက္ခုိဟ္မြဲေရာင္ (၅) ဒးဒွ္ပူဂုႝႏြံစုိတ္သၜဲလး သလးအေခါင္ ညးသကအ္မာန္ေရာင္။

မူဝါဒ ဂၜံင္တရဵတၛဲဏံ
(၁) အေခါင္ေကာန္ဂကူဂြံဍဳိက္ေပင္ သြက္ဂြံဆက္ပၲဳိန္ထၞးအာ ပႜဲကၜတ္ထဝ္တဲု ဂြံပေလဝ္ ဂြံဗေပင္ ေသှာဝ္ဥပေဒသဇုိင္ ဒက္ပၲဳိန္ကဿိန္စပ္မံင္ပႜဲဒပ္ပှာန္ ပႜဲဝါဒ႘မဟာဂကူဗဿာတံ မဒွ္ရ။ လၸာ္သဿာဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ပၜန္ နကုႝလညာတ္ သၠာတ္ျမဟ္ နကုႝလညာတ္ကေလင္ပလန္ ကေလင္ေကတ္အေရဝ္ ကုႝဒုဟ္လၲဴတၜအဝုႝတံႏြံေရာင္ ေစွ္စုိတ္တဲု တၜအဝုႝပှာန္တံ ေဖ်ံစုိတ္လၲဴညးတံဟြံမာန္ေလဝ္ဒွ္မာန္ မၛးႏူဂကူဗဿာ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံပၜန္ဒးကၜဳင္လဝ္ဘဲ ဝါဒမဟာဂကူဗဿာတဲု စပ္ကုႝ ပေရင္ဂကူမၢး လၲဴတၜအဝုႝပှာန္ဂွ္ ဂလာန္ပေတွ္ဟြံမြဲ မၛးႏူဂွ္ လၲဴဂေကာံဒ႘ေမာကေရၿဇ႘ဗဿာတံဂွ္ေလဝ္ ဂလာန္ပေတွ္ ဍဳိက္ေပင္င္ဟြံမြဲရ။ ပႜဲေခတ္ ဖဆပလ ေခတ္ပထမ ေတံ ေကင္ဆုႝဂဗလဝ္ ဝါဒမဟာဂကူပႜဲေဗာ္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္ဗဿာတံ တဲုကၜဳင္ရ။ ဖအုိတ္ေထာံေလာဘ၊ မာန၊ သံသယ၊ အာဏာတ တဲုညံင္ရဵဂြံကေလင္ည႘သဿဟ္ေျပၿပံင္ (အမ်ဳိးသား ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရး) ဂွ္ နကုႝျဇဟတ္မၛး (ကုလသမဂၢ) ကုႝကၜဳင္ျဇဟတ္ဓရုိတ္ အခိင္ဗြဲမလအ္ေလဝ္ဟြံစိုပ္တရဵဏီ။ နနဲဇကုကုႝဇကု နနဲေကာေဒံ မသ ေကာန္ဍဳင္အရင္မြဲစြံ နကုႝေဗာ္ဂကူမန္တဿိ (MLDP or RLDP) ဏအ္ သြက္ဂြံခ်႘ဒရာင္ ဂုိတ္ဂစာန္အာ ဗြဲမဒးရ ေထက္ႀကဳိက္ရ။ နကုႝမူဝါဒမံင္အၾကာတဲု ဒးပႛ႘ပႛ႘ ဒးသ႘ကၜ႘ပေရပရံင္ ဒးပစပ္ကုႝေရာင္။

လညာတ္ပလန္ဂတး လညာတ္တဲပဲါ ဗၲဳိက္ေဖ်ံသှတဲု သီေကတ္အဝုႝဂွ္ နကုႝေဗာ္မန္တဿိဏံ ဟြံရပ္စပ္စကာတဲု ပေလဝ္အာ စန္ဒက္အာ ၿပံင္သၜာဲေတာတက္အာတဲု ေကှာတ္တဲ စုိပ္အာကၧံင္ မှဳံပဿိက္ဂွ္ေရာင္။ ကဿိန္ဍဳင္ေကုာံဂကူ မေတာတက္မံင္ တၛဲကာအ္ ေကၜာန္ဗုီဂွ္တဲု ေတာတက္မံင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။

နကုႝေဗာ္မၢးမူဝါဒ ဍဳင္မၛးေလဝ္ လညာတ္ဒစုႝဒစးကုႝဍဳင္လုႝေလဝ္စြံဟြံဂြံ။ ပႜဲေကာန္ဂကူမန္ ပႜဲေကာန္ဍဳင္အရင္သုီဖအုိတ္
တံဂွ္ စြံစုိတ္သှဟြံဂြံ။ ေကာန္ေဗာ္တံဖအုိတ္ ဒးတုပ္စုိတ္ထၸက္စဿတ္တဲ ပြမေျပၿပံင္ကုႝဖအုိတ္ဂွ္ ဒးသၜးေထာံဖအုိတ္ေရာင္။

ဂေကာံဒက္ပၲဳိန္ေဗာ္
ကၜာတဲပေကာံေကတ္မှိဟ္ အာကႜဳိပ္ကဆံင္ႏြံႏြံတံဖအုိတ္တဲု ပံက္လဝ္ဂေကာံဒက္ပၲဳိန္ေဗာ္ရ။ ပႜဲဂေကာံဂွ္ ပူဂုႝမအာကႜဳိပ္
မာန္ ႏူေနဝ္ေဒသ ဂမၜဳိင္ ႏူကုႝဂေကာံဂမၜဳိင္ပါလုပ္ရ။

ဂေကာံေဗာ္ကဆံင္င္
ပူဂုႝႏူကုႝဂေကာံ ဒက္ပၲဳိန္ေဗာ္ဂွ္ စန္ဒက္ဂေကာံပေကဝ္တဲု ပၚကုႝကဆံင္ ဗဟုႝခရုိင္ ပြဳိင္ဍဳင္၊ ပြဳိင္ဇာ ပြဳိင္အရာပ္ ပြဳိင္ကြါန္
တံရ။ ဒှဲါလၛဳႝသြက္တာလ်ဳိင္ခရုိင္ ပြဳိင္ဍဳင္ ပူဂုႝႏူကုႝ ခရုိင္ပြဳိင္ဍဳင္ဂွ္ ဟြံမြဲဏီမၢး ေဖ်ံလဝ္ကုႝ ႏူပြဳိင္ဍဳင္တှဟ္ကၜာတဲု သြက္ဂြံစန္ဒက္အာ။ ဒှာဲဂကူမန္ႏြံဂွ္ ဂေကာံေဗာ္မန္ညံင္ဂြံႏြံဂွ္ ဒးစန္ဒက္ ဒးပံက္ကုႝေရာင္။ သြက္ဂြံပတဲုဂုဏ္ဖုႝညးတံ
မာန္ကုီ မဒွ္ရ။ စန္ဒက္ ဒက္ပၲန္ေဗာ္ ဒုင္တဲေကာန္ေဗာ္ဂြံ ၅-၆ ဂိတုတဲု ေကၜာန္ဗဒွ္သၻင္သ႘ကၜ႘ေဗာ္တဲု သြက္ဂြံရုဲစွ္ တာလ်ဳိင္ေဗာ္ ကဆံင္င္ရ။ ညးတာလ်ဳိင္ေဗာ္ကဆံင္င္တအ္ ဆက္တဲုစန္ဒက္အာ ဗဿံက္အာရုပ္ရဵဂေကာံ နာနာသာ္ေရာင္။

ပူဂုႝသြက္ဂြံလုပ္ေပဲါၿပဳိင္ရုဲမာဲ (Candidate)
သြက္မှိဟ္စှးကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူ (အမ်ဳိးသားလႊတ္ေတာ္) ကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြာန္ (ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္) ကၜတ္ထဝ္တြဳႝရးေကာန္ဂကူ (ျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္) (ဝါ) ကၜတ္ထဝ္ရးေဒသေဇှာ္ (တုိင္းေဒသႀကီးလႊတ္ေတာ္) တံေကာန္ေဗာ္မန္တဿိ (MLDP or RLDP MNU) မှဳံပႜဲပြဳိင္ေဒသမာဲ ဆႏၵမဲနယ္ေျမ) ဂွ္ရုဲစွ္ပဒတန္ ညးစှးဂြံလုပ္ၿပဳိင္ (Candidates) တဲုမွ ဂြံအေခါင္လုပ္ၿပဳိင္ ပႜဲေပဲါရုဲမာဲေဇှာ္ (General Election) ေထက္ေရာင္။

ဗုီေဗာ္မန္တဿိကဆံင္ကဆံင္
ဗဟုႝ
ခရုိင္-ခရုိင္-ခရုိင္
ပြဳိင္ဍဳင္-ပြဳိင္ဍဳင္(ပြဳိင္ေဒသမာဲ) - ပြဳိင္ဍဳင္ -
ဇာ (ပြဳိင္တုိက္)
ကြာန္/ အရာပ္
(မပၲံကုႝဂေကာံ သဿာကေမၜာန္သဿာဂူဗၛ သဿတ္ မှိဟ္ၿဗဵတံေလဝ္ တုိန္ကုႝ ဗဟုႝဗုီဂွ္ဖအုိတ္ရ။)
ပႜဲေကာန္ေဗာ္တံဂမၜဳိင္ ဂြံဆာန္ကဿိန္ဍဳင္ညးသကအ္ဂၜဳိင္ဂ္ွ ဒးပံက္လဝ္ ပေရင္ရုီဗင္ရင္သကအ္ (သာေရး- နာေရး) ေရာင္ ဂြံရုီဗင္၊ ရံင္စံင္၊ စန္ဒက္အာကႜဳိပ္၊ဒတဲကြာ္ဂြံစိုပ္တရဵမာန္ ေကာန္ေဗာ္ ၁၀ မၢးစြံကႜဳိပ္ ၁တၜ၊ ၅၀ မၢး ၁ တၜ၊ ၁၀၀ မၢး ၁ တၜ၊
၅၀၀ မၢး ၁ တၜ၊ ၁၀၀၀မၢး ၁တၜ တံတဲု တုိန္ကုႝကႜဳိပ္ကြာန္/ဇာ ပြဳိင္ဍဳင္တံရ။
ဒှာဲေဒသလုႝဂကူမန္ႏြံႏြံ ဂေကာံေဗာ္ကဆံင္ ေထက္ႀကဳိက္ ကဆံင္ကိက္ည႘ဂွ္ ဒးပံက္ကုႝေရာင္။ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္ေဗာ္က
ဆံင္င္ဂွ္ ဒးလုပ္ခ်႘ဒရာင္မံင္ေရာင္ ေပၠင္ပၠတ္ကုႝပညာ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပေရင္မှိဟ္ ပေရင္ကေမၜာန္ဝ႘လမ်ဳီတံ ဗြဲမဒးရး
ေရာင္။

ေကာန္ေဗာ္တံ စုိတ္ဆာန္ဂကူ ဆာန္ေဗာ္ညံင္ဂြံဒေဂတ္ဗက္ေလပ္ဗဿံက္ ရုပ္ရဵေလပ္ ေသာင္ကလးေလပ္ဂွ္ ေဗာ္ဒးကုႝ ပညာေရာင္။ ညံင္ရဵဂြံစန္ဒက္ေကာန္ေဗာ္ မှဳံမံင္တံ ဂြံဗုိန္ခုိင္ေကာံကေလာအ္ ည႘သာသဿးဟြံက ညံင္ရဵဂြံစန္ဒက္ ဗပၜဳပ္ေကာန္ေဗာ္တဿိတံဂွ္ေလဝ္ ဒးကုႝပညာေရာင္။ ပႜဲကုႝပေရင္ ဗဿံက္ရုပ္ရဵပေရင္ေဖါအ္ၿဗ႘ေဒသ ဍဳင္ကြာန္တံမၢး ေကာန္ေဗာ္ညံင္ဂြံအာ ကႜဳိပ္ခုိဟ္မၢး ဂေကာံေဗာ္မန္တဿိဏံ ႏြံျပးဇးအာပႜဲတြဳႝရးဍဳင္မန္၊ တြဳႝရးဍဳင္ကေရင္၊ ရးေဒသေဇှာ္
တနႀသၤ ႘ၤ၊ ရးေဒသေဇှာ္ဗေဂါ၊ ရးေဒသေဇှာ္လဂုင္၊ ရးေဒသေဇှာ္ဨရာဝတ႘တံေရာင္ မဒွ္တဲု တုပ္တဵကုႝျပးဇးမံင္အလုံရး
မညကုီရ။ နကုႝစုိတ္ဓါတ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ညံင္ဂြံစန္ဒက္ေကာန္ဍဳင္အရင္တံေလပ္ဂွ္ေလဝ္ ဒးကုႝပညာေရာင္။

ပႜဲအခိင္ပစၥဳပၸန္ဏံ ေကာန္ဂကူမန္ဟုီအေရဝ္မန္ ဟုီမံင္အေရဝ္မန္မှဳံပႜဲကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံပ႙ုဏံ ေအာန္အုိတ္ လဿိဟ္ႏြံ ၃၀ ကုိဋ္ျပင္မံင္ေရာင္ဂွ္ ဆိင္ဆေကတ္ဂြံရ။ ဂကူမန္ဟြံဟုီအေရဝ္မန္ဂွ္ ဂၜဳိင္ႏူဂွ္ဏီရ။ ပႜဲလဿိဟ္ေကာန္ဂကူမန္ဂလိုင္ဏံ စြံစုိတ္သၨဳိဟ္ဟ္နက္က္ပႜဲဒက္ပၲန္ေဗာ္တဲု ဂုိတ္ဂစာန္စန္ဒက္မၢး ပႜဲကုႝစပၲံဏံလဿိဟ္ေကာန္ေဗာ္ေပင္မြဲကုိဋ္မာန္မံင္ရ။ ေကာန္ေဗာ္မြဲလုပ္ေဗာ္မၢး ဒးစုက္ၾသန္ဂေကာံလုပ္ေဗာ္ေရာင္။

ေကာန္ေဗာ္မြဲဇဿာပ္ဂိတုဒးထံက္ပင္ေဗာ္နကုႝၾသန္ဂေကာံဇဿာပ္ဂိတုေရာင္ ဥပမာၾသန္လုပ္ေဗာ္မြဲပႆ၊ ၾသန္လုပ္ေဗာ္
ကၜမ္ကုိဋ္ ၾသန္ဇဿာပ္ဂိတု ကၜံကုိဋ္ဇဿာပ္ပ္ဂိတု လုပ္ကၜဳင္ရ။ ယဝ္ရစန္ဒက္ဂြံေကာန္ေဗာ္ ၅ ကုိဋ္ ၁၀ ကုိဋ္မၢး ၾသန္လုပ္
ဂေကာံ ၾသန္ထံက္ပင္ဂေကာံ ဇဿာပ္ဂိတုတံ ၐိုတ္လုႝဂၜဳိင္တုိန္ေရာင္။ နကုႝၾသန္ဂွ္ စကာခရိတ္ရုင္ပႜဲေဗာ္ ခရိတ္ဆက္
စေလာအ္ ခရိတ္အာတရဵ ခရိတ္ကုႝပညာ တံဂြံရ။ ခရိတ္တရး ဝါဒ တံေလဝ္ ဂြံစကာအာရ။ ကေမၜာန္ဂြံစုိပ္တရဵဂၜဳိင္ နကုႝနဲတှဟ္ဂၜဲါၾသန္ဂအုံဂြံမံင္ဏီရ။ တန္တဵလၲဴၾသန္ဂအုံတဲု သြက္ဂြံရုီဗင္ ရင္သကအ္ဂွ္ ဒးဖန္က္အာေရာင္။

ပေရင္စန္ဒက္ပႜဲေဗာ္ ပႜဲေကာန္ဂကူ ပႜဲညးဍဳင္ကြာန္ သၜဲလး ခုိင္ကၜဳိက္ကႜင္ မှိဟ္စှးၿပဳိင္ရုဲမာဲတံ ဂြံမာဲဂၜဳိင္ကႜင္၊ မာန္မာဲဂၜဳိင္ကႜင္ရ။ ပေရင္ဒက္ပၲန္ေဗာ္ေကုာံ ပေရင္စန္ဒက္ေဗာ္ မေကၜာန္ဝြံ ဒွ္တင္ပဿိက္ေကစၥေဇှာ္အုိတ္ သြက္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္မန္ ပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒရ။ ဂေကာံေဗာ္ဗုိန္ခုိင္ ပေရင္စန္ဒက္ခုိမၢး ပႜဲပြဳိင္ေဒသမာဲမြဲမြဲဂကူမန္ဟုီအေရဝ္မန္  ႏြံၐုိတ္-၁၀-၂၀% မၢး မှိဟ္စှးႏူေဗာ္မာန္မာဲမာန္ေရာင္။

ညးစှးကၜတ္ထဝ္ (ဝါ) အမာတ္
အတုိင္ေသှာဝ္ သှာံ ၂၀၀၈ မၢး (၁)ညးစှးကၜတ္ေကာန္ထဝ္ဂကူ(ဝါ) အမာတ္ကၜတ္ထဝ္ေကာန္ဂကူ (အမ်ဳိးသား
လႊတ္ေတာ္) (၂) ညးစှးကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြာန္ (ဝါ) အမာတ္ကၜတ္ထဝ္ညးဍဳင္ကြါန္ (ျပည္သူလႊတ္ေတာ္) (၃) ညးစှးကၜတ္ထဝ္တြဳႝရး (ဝါ)(ျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္) မာတ္ကၜတ္ထဝ္တြဳႝရး (၄) ညးစှးကၜတ္ထဝ္ရးေဒသေဇှာ္ (တုိင္းေဒသႀကီး) (ဝါ) အမာတ္ကၜတ္ထဝ္ရးေဒသေဇှာ္ (၅) ညးစှးေကာန္ဂကူကၜတ္ထဝ္တြဳႝရး (ဝါ)(လူမ်ဳိးစု
ကုိယ္စားလွယ္) အမာတ္ေကာန္ဂကူပႜဲကၜတ္ထဝ္တြဳႝရး (၆) ညးစှးေကာန္ဂကူသြက္ကၜတ္ထဝ္ရေဒသေဇှာ္(ဝါ) အမာတ္ေကာန္ဂကူပႜဲကၜတ္ထဝ္ရးေဒသေဇှာ္ ကၜတ္ထဝ္မၢးဂွ္ ဒွ္ဒှဲါခှံဗဒွ္ေသှာဝ္ဥပေဒ တဲုအမာတ္နာနာႏူေဗာ္မန္တဿိ မှဳံပႜဲကၜတ္ထဝ္နာနာတံဝြံ အတုိင္ဂၜံင္တရဵမူဝါဒ ေကုာံပြမေခှာန္ထၞးေဗာ္မန္တဿိဂွ္ ဒးဒတဵလိုင္ ဒးပၲဳိန္ထၞးသြက္ဂြံခှံ ေသှာဝ္ဥပေဒေရာင္။ အမာတ္ႏူေဗာ္မန္တဿိတံ ပူဂုႝႏူေဗာ္မန္တဿိ (အမာတ္ဟြံေသင္) တံ ပါလုပ္ပႜဲဂေကာံ အလုႝအသ႘ ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ၊ အလုႝအသ႘တြဳႝရးဍဳင္ေကာန္ဂကူ အလုႝအသ႘ရးေဒသေဇှာ္တံ မာန္ရ။ အမာတ္တံ ပါလုပ္ပႜဲအလုႝအသ႘
တံဂွ္ ေကုာံပူဂုႝေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိမၢး ဒးယုိက္ေဂၜင္တာလ်ဳိင္ဗဿံက္အာရုပ္ရဵ အတုိင္ေဗာ္မန္တဿိမေစှာန္ထၞး အတုိင္ဂၜံင္တရဵ မူဝါဒ ေဗာ္မန္တဿိကုီရ။ အမာတ္တံဝြံ ညးဍဳင္ကြာန္တံကုႝမာဲရုဲစွ္ကုႝတဲု အမာတ္တံအတုိင္မကုႝလဝ္ဂတိပါင္ ကုညးဍဳင္ကြါန္ဂွ္ ဒးေရင္တၜဳင္ကုႝေရာင္။ ဟြံကေလင္ေရင္တၜဳင္မၢး ဒွ္မှိဟ္အလီတဲု လကၠရဵ ညးဍဳင္ကြာန္တံ ဟြံပေတွ္ ဟြံရုဲမာဲဒွ္မာန္ရ။
အမာတ္တံမံင္ခုိဟ္ ေကၜာန္ခုိဟ္မၢး စရာဲသိကၡါေဗာ္တုိန္ဒွ္ျဇဟတ္ပေရင္စႏၵက္ေဗာ္ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ကုီရ။

အမာတ္တံအေစာန္စရာဲ ခုိဟ္မၢး ဒွ္အထံက္အဗင္ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ သြက္တင္ရန္တဿအ္ေဗာ္ သြက္ဂၜံင္တရဵ မူဝါဒေဗာ္ရ။ အမာတ္တံဝြံ ဒွ္မှိဟ္မံက္ဂတဝ္ ပႜဲေဗာ္မန္တဿိ ပႜဲညးဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္တုဲ ဒးေဒၢတ္ဗက္ေသှာဝ္ဥပေဒ သဇုိင္ဒက္ပၲန္ ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံမ်ာန္မာသှာံ ၂၀၀၈ သဿးဟြံက သုီကုႝေသှာဝ္ဥပေဒနဲကဲ (နည္းပညာ) နာနာမေဆင္စပ္တံကုီေရာင္။
ဆဂး ေဗၜတ္ေဗၜင္ႏူေသှာဝ္ကဿိန္ဍဳင္ကုႝဒွ္ ေဗၜတ္ေဗၜင္ႏူေသှာဝ္ေဗာ္ဂၜဳိင္ေလာန္ကုႝဒွ္ ဒးဒုင္ရုပ္ေထာံႏူတာလ်ဳိင္မာန္ရ။ ဒးဒုင္ေကတ္အေရဝ္ဒွ္မာန္ရ။

ေစဝ္ေပှာန္ေကာန္ေဗာ္သြက္ဂြံဒေဂတ္ဗက္
(၁) တာလ်ဳိင္ေဗာ္ကုႝဂွ္ ဒးယုိက္ေဂၜင္ေပင္င္ေရာင္။
(၂) ဟုီဂး ဆက္ေဆာံညးမြဲေကုာံ ညးမြဲ ဒးေယန္သှာင္ ဍဳိန္ေဍာတ္ေရာင္။
(၃) ေဒၢတ္ပြသြက္သိကၡာဇကုဇကု သိကၡာေဗာ္မၵးေစွ္မာန္ဂွ္ ဒးဝင္ပဲါေရာင္။
(၄) ဒးဝင္ပဲါ ပဋိပကၡ ညးမြဲေကုာံ ညးမြဲ မြဲဂကူေကုာံ မြဲဂကူ မြဲဂေကာံ ေကုာံ မြဲဂေကာံေရာင္။
(၅) ေစဝ္ေပှာန္စပ္ကုႝကာလ ေဒသတဲု ေဗာ္မေဖ်ံကုႝဂွ္ ဒးဒေဂတ္ဗက္ေရာင္။

ပြမေဒၢတ္ဗက္
ေကာန္ေဗာ္ စပၲံႏူကၧံင္သၜဳင္အုိတ္ စုႝကုႝကၧံင္သဝ္အုိတ္ဂွ္ ဒးဒေဂတ္ဗက္ေသှာဝ္ေဗာ္သုီညးဖအုိတ္ရ။ ဒးမံင္သဿဝ္ေသှာဝ္ ေဗာ္ဖအုိတ္ရ။ ေကာန္ေဗာ္လုႝေလဝ္ဟြံမြဲလၲဴေသှာဝ္ေဗာ္ရ။ ဇဿာပ္ေကာန္ေဗာ္ဒးဒေဂတ္ဗက္ အတုိင္ေသှာဝ္သဇုိင္ အုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံမ်ာန္မာ သှာံ ၂၀၀၈ သဿးဟြံက သုီေသှာဝ္နဲကဲစပ္ကုႝေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြါန္ စပ္ကုႝေပဲါရုဲမာဲ ေကုာံေသှာဝ္စပ္ကုႝညးဍဳင္ကြာန္ ဍဳင္ကြါန္ေဒသတံကုီေရာင္။

ေဗာ္မန္တဿိဏံဝြံ ႏြံဂၜံင္တရဵ မူဝါဒ ဟြံပသှ ကုႝညးလုႝမြဲတဲု ဒွ္သြက္ဂြံစန္ဒက္ အလုံမြဲဂကူမန္သဿးဟြံက အလုံမြဲကဿိန္ဍဳင္
ပံင္ေကာံ သြက္ဂြံဒက္ပၲန္ပေရင္ည႘သဿတ္ေျပၿပံင္ (Reconciliation) မဒွ္တဲု ဇဿာပ္ေကာန္ေဗာ္တံ ညးမြဲေကုာံ ညးမြဲေကုာံ
ညးမြဲ စြံေစတနာၿပဲၿပဲတဲု လၲဴေကာန္ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ နကုႝစုိတ္ဓါတ္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ဆက္ေဆာံရုီဗင္ရင္သၠအ္ သြက္ဂြံဒွ္ အထံက္အပင္ သြက္ကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံ ဂြံဗိုန္ခုိင္ ေကာံကေလာအ္။

ဂၜံင္တရဵမူဝါဒေဗာ္ေစဝ္ေပှာန္ ဒေဂတ္ဝတ္ေကာန္ေဗာ္ ဗုီျပင္ဒက္ပၲန္ေဗာ္တံဂွ္ တန္တဵလၲဴအကဲါအရာ ကာလေဒသတုဲ ထပ္ဗေပင္အာ ပေလဝ္အာ အတုိင္ေသှာဝ္ဗၞတ္ဝါဒဟြံမြဲကုႝသှ ဝါဒမံင္အၾကာ ဝါဒဍဳိန္ၐုိတ္တံမၢး ခုိဟ္ဂၜဳိင္ေရာင္။ ကိက္ည႘ကုႝအကာဲအရာ ကာလေဒသတဲု ဒွ္ဂုဏ္ဖုႝဂၜဳိင္ေရာင္။

ညးမပၲဳိန္ထၞး- ဒံက္တာ- ဗညာအံင္ေမာ
(ေဒါက္တာ ဗညားေအာင္မိုး)