Kaowao Newsgroup Monversion

လိက္လညာတ္

ညးဒွ္ဒဒိုက္ဂွ္ ကၜဳင္ႏူလႝုေရာ

အပါဟံင္မန္

ေမ ၄၊ ၂၀၀၉

ပေရင္မပဆုဲၿပံင္ဏာ ညးမဒွ္ဒဒိုက္ သၸမာန္ပႜဳႝပႜဳိက္လၲဴမှိဟ္သၵးဒုင္ဆုဲၿပံင္တံဝြံ မဒွ္ဒဿံင္အရာပ႐ူပရာတဿိမဲြဟြံေသင္ မပါဗက္ ကၜဳင္ႏူကုႝအခိင္အခါ ရာဇာဝင္မေႀတံၾတဟ္ေတံမြဲရ၊ဟုိတ္ဒဒွ္ေပဲါပှာန္တံကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္တုဲ အရာမေကတ္ဇှး၊ ၿပံင္သၜာဲပေရင္ပုိန္ ျဒပ္ ေကုာံ ပေရင္မေကာ္ဆဵ အရာပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံကုီရ၊ ပကၠတိ႐ုပ္ ညးမၿဂိပ္ဒဵတံဝြံ ေသၢာံဆုႝညာတ္ေကတ္ အပႜဲလိက္ ပုံအာဂုီ မဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ဗြဲမဂၜဳိင္ေဂၜင္တံရ။ဆဂးပရူပရာ မပလုီေကာန္သမာၻ၊ ပႜဳႝပႜဳိက္ ညးသၵးဒုင္ဆုဲၿပံင္တံဂွ္ ျပဟ္ေျပဟ္ ဂႝုျမဟ္ဂၜဳိင္ကၜဳင္တဲု က႑မၿပံင္သၜာဲဏာေဒၢတ္ပဋိပတ္ ရဵသာ္တံဂွ္ မဓမံက္ထၞးကၜဳင္ အပႜဲဗြဝ္ေစွာ္သှာံ ဟြံလအ္ဏံကုီရ။

ပေရင္ဒဒွ္သၵးဒုင္ေသာင္ကႅးပဋိပကၡ ရဵသာ္တံဂွ္ ႏူကုႝအခိင္လၟိတ္ ေပဲါပှာန္ဂံက္ Cold War ဂၜးကဝ္တံရ။ ဆဂး ပေရင္ မေကတ္မာန္ ပႜဳႝပႜဳိက္လၲဴမှိဟ္မေဆင္စပ္ကုႝသၵးဒုင္ဆုဲၿပံင္တံဂွ္ စကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ ကၜာႏူအခိင္ဝြံဏီရ။ ႏူပေရင္ဒဒွ္ေပဲါပှာန္ဗြဝ္ ဍဳင္ကဝ္လဝ္န႘ Colony မ႐ုန္ဂစာန္ သြက္အစ႘အဇန္ ကဿိန္ဍဳင္တဿိ ဌာန္ဒတန္အပႜဲဂၜးကဝ္ရ၊ ဗြဲေတဿင္ ေဇဿာဝ္ပေရင္ပုိန္ျဒပ္
ေကုာံ အေခါင္အဝႝုအုပ္ဓုပ္ အေနာတ္အေထာတ္ (ညးမြဲဓဝ္) အရာမသၸသဇုိင္ကုႝအာဏာစက္ အပႜဲဂၜးကဝ္တဿိဏံတဲု မမံက္ တိတ္ကၜဳင္ရ။

ဗြဲေလဿင္ဂၜံင္တရဵတံဝြံ ဂေကာံဍဳင္လၛဳႝလၛဳႝတံ မပါလုပ္ သၜဳင္ပၲိဳန္အရာလညာတ္ဆႝုဂဗ၊ မေကၜာန္ပၲိတ္အရာကေပါတ္ဝတၲဳတဿိတဿိ တံကုီရ။ နကုႝျဇဟတ္ဂေကာံ ပလုီပလာ္ဏာ ဒှာဲပေရင္ကေမၜာန္ ကုဍဳင္ဟြံဍဳိက္ေပင္တံ ေသၢာံလုီလာ္အာကုီရ။ ဍဳင္ဂၜးကဝ္ မဍဳိက္ေပင္ဒဿံင္အဆင္အလံင္ဂမၜဳိင္တံ မသၜဳင္ပၲဳိန္အသိင္ သြက္ဂေကာံမှိဟ္မေအာန္ျဇဟတ္တံ ဟြံဂြံဂုီကၜဳီအာကုီရ၊
သှာံ(၁၉၇၀)ေတံ ဍဳင္အေနာတ္အေထာတ္ဂမၜဳိင္တံ မကႅိဂြံၾသန္လုပ္(၆၈)ကႜဳိပ္ကၜံတဲု လၸာ္ဍဳင္မညိင္ဝတ္တံ ကႅိဂြံ(၃၂) ကႜဳိပ္ကၜံကုီရ၊ သှာံ(၂၀၀၀)ဂွ္ ဍဳင္အေနာတ္အေထာတ္ဂမၜဳိင္တံ မကႅိဂြံၾသန္လုပ္(၈၁)ကႜဳိပ္ကၜံတဲု ဍဳင္မညိင္ဝတ္တံ ကႅိဂြံ(၁၉)ကႜဳိပ္ကၜံရ၊ ၐုိန္ဂွ္ကုီေလဝ္ လဿိဟ္မှိဟ္ဍဳင္အေနာတ္အေထာတ္ဂမၜဳိင္တံ မေအာန္ႏူ(၂၀)ကႜဳိပ္ကၜံဏီရ၊ သာ္ဝြံ အပႜဲလိက္ဒုင္စ႘ေရင္မြဲဂွ္ ဓမံက္ထၞးလဝ္ရ။

အရာဂမၜဳိင္တံဝြံ ဒွ္လကၡၽန္သၠဳတ္သၜဳင္က်ာ သဿဝ္က်ာတံ ပေရင္ဟြံည႘သဿဟ္ေရင္သၠံရ၊ ၐုိန္ဂွ္ကုီေလဝ္ ပေရင္မေဇှာ္ေမာဝ္ အရာဟြံတုပ္သဿဟ္တံဂွ္ ေသၢာံဆုႝညာတ္ေကတ္ကေရာံဍဳင္ဂမၜဳိင္တံကုီရ၊ ဗြဲဒဒွ္လ်းတဿိတဲု ဂေကာံဒုိဟ္သၜဳင္က်ာတံ မကႅိဂြံပရဲ ႏူကူသာန္သြံရာန္ မသၜာဲဗၲးကေပါတ္မှိဟ္ ဇုက္လလ႘ Electronics သြက္မှိဟ္ဂမၜဳိင္တံ ေကာံကေလာံကၜဳင္ ဒှာဲဍဳင္ေဇှာ္တံကုီရ၊ သဿာကေမၜာန္ ေကုာံ ႐ုင္စက္မတန္တဵဒဿံင္ အပႜဲဒုိဟ္ဨသာန္(ဗဿံက္-သဿဝ္က်ာ)ဂမၜဳိင္တံ မေကၜံကၜက္အာကုီရ၊ ပေရင္ဝြံ ဍာ္ေဇဿာဝ္ ပေရင္ပုိန္ျဒပ္ဂၜးကဝ္တံ မၿပံင္သဿာဲဏာဂေကာံသၠံမှိဟ္တံကုီရ၊ မူဝါဒ မပေဠဝ္ပေဠတ္ မဒက္ပၲန္တံဝြံ မပႜဳႝပႜဳိက္ဏာ ကုဍဳင္ဟြံ ေဖာအ္ေျဗဝ္ဂမၜဳိင္တံ နကုႝၾသန္ဂအုံဂၜးကဝ္တဲု အာတ္ပရာန္သီေကတ္ပေရင္အဆက္ဒတုဲဖုႝဂမၜဳိင္တံရ။

အကာဲအရာညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္ ေကုာံ ညးမဒွ္ဒဒိုက္
ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံ(internally displaced persons (IDPS)) မှိဟ္ဂမၜဳိင္ ဂေကာံမှိဟ္ဂမၜဳိင္ ႏူကုႝဌာန္ေဒသဇကု မတန္တဵဒဿံင္တံဂွ္ နကုႝဗြဲအဓမၼတဲု မှဳံအကာဲအရာဟြံတိတ္အာႏူကုႝဌာန္ ေဒသဂွ္ ဟြံဂြံ (ဝါ) နကုႝဗြဲအေျပာံတဲု သြက္ေသၢာံ တိတ္ဗၜးအာႏူကုႝအကာဲအရာဲပလုီပရာပ္ဒဿံင္ဂမၜဳိင္တံရ၊ သြက္ဂြံတိတ္ဗၜးႏူဘဲအႏၲရာယ္မှိဟ္ဂမၜဳိင္တံ မေကၜာန္သၸလဝ္ဂွ္တဲု ဒွ္မှိဟ္သာဲစႜးကၜဳင္ႏူသၛိဌာန္ ဇာတိဇကုတံကုီရ၊ ၐုိန္ဂွ္ကုီေလဝ္ မှိဟ္ဂမၜဳိင္တံဝြံ ဟြံဂြံတိတ္ကၜဳင္ဍဳင္ဇကုဏီတဲုမၢး ဒုင္ဆုဲၿပံင္ဒဿံင္ အပႜဲကဿိန္ဍဳင္ဇကုတံဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံေဏာင္ ေကာခဵစရ။

ဗြဲအေျပာံဟုီမၢး ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံ မတတ္ၐက္အာႏူကုႝပယ်ဳႝဓနက္ဇာတိကဿိန္ဍဳင္ဇကု (ဝါ) ၐုိန္အေခါင္အာတ္မိက္ ဂရင္ပၲီအေခါင္ညးဒွ္ဒဒိုက္ ဒှာဲဍဳင္သၟာင္မြဲဒှာဲဂွ္ ဟဿဲကုီေလဝ္ သၵးကႅိဂြံပေရင္စႝုဒှာ ညံင္ရဵေကာန္ဒွ္ဒဒိုက္မြဲေထက္ကုီရ။

အပႜဲေသှာဝ္ဥပေဒ(UNHCR)မဓမံက္ထၞးလဝ္ဝြံ ေဆင္စပ္ကုႝညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံဂွ္ နကုႝဂေကာံမှဳံတာလ်ဳိင္ ေသၢာံ ေကၜာန္ေရင္တၜဳင္ကုႝမာန္ဝြံ ဓမံက္ထၞးလဝ္ဗြဲမခ်ဳိတ္ပၜဳိတ္ဟဿဲရ၊ ၐုိန္ဂွ္ကုီေလဝ္ အပႜဲကုႝေဢာံပုိဒ္မဓမံက္ထၞးသၸလဝ္သမၲီမြဲဂွ္ နကုႝ(UNHCR)ဝြံ လၲဴအကာဲအရာဲကုႝကၜဳင္ဂွ္ သၵးေရင္တၜဳင္အာတဲု ႏူကုႝသၻင္သ႘ကၜ႘နာနာတံ မှဳံကုႝအေခါင္ထံက္ပင္႐ုီဗင္ဗြဲမှဳံ ကုႝဗှတ္ဗၞတ္ရ။

ညးမဒွ္ဒဒိုက္ ေကုာံ ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံ သာ္လုႝတှဟ္ျခာဒဿံင္ေရာဂွ္ ေသာင္ကႅးဏာညိရ။

ညးမဒွ္ဒဒိုက္(Refugees)ဟုီဂွ္ ဒွ္မှိဟ္မတတ္ၐက္ကၜဳင္ႏူကုႝဇာတိကဿိန္ဍဳင္ဇကုမကှာတ္သမၲီလဝ္ ပယ်ဳႝဓနက္တံမြဲရ၊ ညးမဒွ္ ဒဒိုက္ကုႝ ညးမသၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံ တင္မတှဟ္ျခာေရင္သၠံဟုီဂွ္ ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံ ဒွ္မှိဟ္မတန္တဵ အပႜဲဇာတိ ကဿိန္ဍဳင္ဇကုတံရ၊ ညးမဒွ္ဒဒိုက္(Refugees) ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္(IDP)ဂွ္ နကုႝသဘဵဓရ္ဟုီမၢး တှဟ္ျခာဒဿံင္ ေရင္သၠံတဲု ဆက္စပ္ဒဿံင္ ၿဂိပ္ဒဵကၜဳင္တံညိညရ၊ သုီၐါဂွ္ နကုႝပ႐ူပရာ သၵးၿဂိပ္ဒဵကၜဳင္တံရ၊ တင္မှဳံပဿိက္ ပေရင္စႝုဒှာ အပႜဲတံဝြံ ဟုိတ္မတုပ္ သဿဟ္ဒဿံင္ေရင္သၠံတဲု အပႜဲအရာအထံက္အပင္ဂွ္ေလဝ္ ကဿိန္ဍဳင္ဂၜးကဝ္ဂမၜဳိင္တံ သၵးပၚပရအ္လဝ္ကုႝတုပ္ပ္ေထက္ေဏာင္ ဓမံက္လဝ္အပႜဲလိက္တံရ။ ဂေကာံသၠံ ညးမေကၜာန္ဒဿံင္ကေမၜာန္ သြက္ေကင္ကာပေရင္မှိဟ္တံဝြံ မှဳံကုႝအေခါင္႐ုီဗင္ ညးမဒွ္ ဒဒိုက္ ေကုာံ ညးမသကၠဳသၛိဌာန္အပႜဲဍဳင္တံကုီရ၊ ၐုိန္ဂွ္ကုီေလဝ္ တာလ်ဳိင္(UNHCR)ဝြံ ဆၐုိတ္စႝုဒှာကုႝ ပေရင္ညးမဒွ္ ဒဒိုက္တံသဿးရ။ ဆဂး ႏူကုႝ(UN)ေတံ ကုႝနင္တာလ်ဳိင္ေတဿင္မၢး မထံက္ပင္႐ုီဗင္(IDP)တံမာန္တဵရ။

သာ္လုႝေသၢာံေကာ္ခဵစ ညးမဒွ္ဒဒိုက္မြဲေရာ
(၁) ပေရင္ဍဳင္ကြာန္
(၂) ပေရင္ဘာသာ
(၃) ပေရင္ေကာန္ဍဳင္အရင္
(၄) ေကင္ကာ ပေရင္ဂေကာံသၠံမှိဟ္ (ဝါ) ဟုိတ္ဓရ္ပေတွ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံမြဲရ၊ သၵးဒုင္ဘပဠ၊ သၵးဒုင္ပလုီပရာပ္ ပေရင္ ဂမၜဳိင္တံရ၊ မှိဟ္ဂမၜဳိင္တံဝြံ ဟြံမိက္ဒုင္ေကတ္ ပေရင္စႝုဒှာ ႏူကုႝဌာန္ဇာတိ ဍဳင္ဇကုတံ မၐက္တိတ္အာႏူပယ်ဳႝ ဓနက္ကဿိန္ ဍဳင္ဇကုရ (ဝါ) ဟုိတ္အေခါင္အရာေသၢာံကေလင္စဵဂွ္ ဟြံမံက္ကၜဳင္ဏီတဲု သၸဒတန္ဒဿံင္ အပႜဲဍဳင္မှဳံကုႝပေရင္ဂုီကၜဳီ မြဲတံဂွ္ေရာင္။

နိႆဲ - Abrar, Developing DFID’S Policy Approach to Refugees and ID Chimni, The geo-politics of refugee studies Duffield, m, Global Governance and the New Wars Castles, s, International Politics

အပါဟံင္မန္