ဒဒိုက္သှာေကာန္ဂကူမန္ ေဖနေဖနံင္တံဂွ္ ညးဂွ္ဖန္ဗဒွ္လဝ္ကုႝေရာ ယဝ္သဿာန္မဂး ဇဿာပ္ဂကူမန္တံ ေစှာန္လပုဟ္တဲကုႝ အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာေဏာင္။ နအဖဟုီဂွ္ ညးဂွ္ေရာ၊ နအဖဂွ္ ဒွ္ဂေကာံပှာန္ မဒက္ပတန္လဝ္နကုႝ ဝါဒမဟာဂကူဗဿာ၊ ဂေကာံမဟာဝါဒပှာန္ဝြံ အုပ္ဓုပ္ကၜဳင္ဍဳင္ဖန္မဒွ္ ကၜဳင္ေပဲါပှာန္အပႜဲဍဳင္ ပႜဲေဒသေကာန္ဍဳင္အရင္တံဂွ္ ပတမ္ႏူသှာံ ၁၉၆၂ ေတံရ။ ဂလိုင္လုႝ ကုႝကၜဳင္ဒဒိုက္ လတူေကာန္ဍဳင္အရင္တံေရာဂွ္ ညးတၜခႏၶေကာန္ဍဳင္အရင္တံဂွ္ေဟင္ တီကၜဳိဟ္ေကတ္မာန္ အုိတ္ရ။ ဒဒိုက္ေကာန္ဂကူပု႙ ဒဒိုက္ေကာန္ဍဳင္ပ႙ို ဂြံေဇှာ္ဒဿံင္ ဗုီလဿဳဟ္ဏံဂွ္ ဒဿာႏူနအဖေရာင္ဂွ္ ဝိုတ္ေကၜံေထာံဟြံဂြံရ။ ယးသှာံဂတေတံ ညးတံၾကပ္ေကၜာန္ဗဒွ္ေပဲါရုဲမာဲတဲု ညးတံခ်ပ္လဝ္ ညံင္ဂြံကလိဂြံေပဲါအံင္ဇှးရ။ ညံင္ဟြံဂြံက်ဂွ္ ဖန္ဇန္တဵ နနဲလီစှာဲနာနာပကာရ။ မပတမ္ကၜတ္ဂၜံက္ မမာဲကုီ ဘပဠက္ကုီေရာင္။ ကာလက်ေပဲါရုဲဂွ္ပၜန္မဂး ဟြံပအပ္အဝႝု ညံင္ရဵသှာံ ၁၉၉၀ ေတံ ဒွ္ေလပ္ပၜန္ရ။

ေပဲါရုဲမာဲဂတဏံ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တဿိတံ ၾကပ္ပါလုပ္ဒုင္ရုဲမာဲ ၿပဳိင္ပကာန္ပၜန္ေရာင္။ သှာံ ၁၉၉၀ ေတံ ေဗာ္ဒမ(MNDF) ဇှးေကတ္မသုန္ဒှာဲေဒသတဲု က်အာ ၁၄ ဒှာဲေဒသ၊ ဆဂး ဂြံမြဲၐါသှာံ ဒးဒုင္ပလုီေထာံ ေဗာ္ဒမသဿးဟြံက ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္တံဂွ္ သုီဒးဒုင္ေဖ်ံထံင္ကုီရ။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တဿိ ၾကပ္မမံက္ဂတဝ္ကတုႝဒွ္တံ ကာလေစွ္ပေရင္စန္ဒက္မာဲ ပႜဲတိဍာ္မန္မဂး သြက္ဂြံဇှးမာဲဂးတဲု ဂံင္ဟုီဂးသ႘ကၜ႘ပဝ္လၿဇ႘ စပ္ကုႝဒဒိုက္သှာေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္ မာန္ဟာ။ ယဝ္ဟြံဂံင္ဟုီမဂး ညးဍဳင္မန္တံ ထံက္ဂလာန္ျဇဟတ္မာန္ဟာ။ ဗုီေဗာ္ဒမ ဇှးမသုန္ဒှာဲဂွ္ ဇှးမာန္ဏီဟာ။

ကေမၜာန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဒွ္ကေမၜာန္သြက္ဂြံစႝုဒှာ ဂုဏ္ဖုႝေကာန္ဂကူေရာင္ဂွ္ ဇဿာပ္မှိဟ္ဟုီဒဿံင္အုိတ္ရ။ ဆဂး ဒဒုိက္သှာညး တံကၲဳႝဒွ္ကၜဳင္ ေလာန္ကၜဳင္ၐုိတ္စွ္သှာံေတံဂွ္ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္လုႝမြဲ စုႝဒှာကုႝဟြံမာန္၊ ေဗာ္ခမ႘သင္လုႝမြဲ စုႝဒှာကုႝဟြံမာန္ရ။ ပု႙တရဵေကၜံစးကုႝ ဒဒိုက္သှာညးတံတဲု ပ႙ုခ်ပ္ဂှန္ေကၜာန္ၐုိတ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဟုီဂွ္ မုအဓိပၸဲါႏြံေရာ။ ဟုိတ္ႏူပေရင္သီတိကၜအ္ ေကုာံ ပေရင္ကတံင္ကတဵတံဂွ္တဲု ေကာန္ဂကူပု႙ ဒးဒုင္ဇုီလပိုက္ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ရ။

စြံမဇၨ်ဟ္လၲဴဒဒုိက္သှာညးဍဳင္ကြာန္မန္တံတုဲ ယဝ္ရသဿာပရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တံ ခ်ပ္ေကၜာန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မၢး ကေမၜာန္ပေရင္ ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ဒွ္အရာပစှးကုႝဂကူမန္ေရာင္ဟုီဂွ္ ဟုီဝါတ္ဒဿံင္တဿာဂလိုင္ရ။ ဒုင္သဇုိင္ကုႝဒဒိုက္သှာေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္တဲု ရဲခ်႘ဒရာင္ပေရင္္ဂကူမန္တံ ကုႝျဇဟတ္ဒရုိဟ္ ကုေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ တှဟ္နေသၢာံပလုီေကၜံ ပေရင္ေဒါအ္ပန္ေပွာ္ဂွ္ႏြံကၜဳင္ရ။ ဟုိတ္ႏူေဗာ္ဒှာကုႝဂုဏ္ဖုႝ ညးဍဳင္ကြာန္တံ ဟြံမာန္ဂွ္တုဲ ေဒါအ္ပန္ေပွာ္ဂွ္ဂုဏ္ဖုႝဟဿဲေရာင္ဂွ္ ဟုီထံက္ထၞးကၜဳင္အုိတ္ရ။ ဂတးဏံေလဝ္ ယဝ္ရေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံ ကတႝုဒွ္ကၜဳင္တဲု စႝုဒှာကုႝဒဒိုက္သှာညးတံဟြံမာန္ကုီမဂး ပေရင္လုပ္ေပဲါရုဲမာဲဂွ္ မုဂုဏ္ဖႝုႏြံကုီေရာ။

ဒပ္ပှာန္အလုႝအသ႘မသၜဲပတိတ္လဝ္ပႜဲတိဍာ္ဍဳင္မန္ဂွ္ ရုပ္သီကုႝညိ၊ သီလဝ္တိကၜအ္ေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္ ကေလင္ပအပ္ကုႝညိ၊ ပေရင္ဖံက္ပကဝ္အေခါင္အရာမှိဟ္ ပႜဲဍဳင္မန္တံဂွ္ ဒိုအ္ေကၜံညိ၊ ဝါဒဖႏွဵဆီ ပႜဲတိဍာ္ဍဳင္မန္ နပြမပလံင္နင္ေကာန္ဂကူဗဿာတံဂွ္ ဒိုအ္ေကၜံညိ။ အုႝ-တင္အာတ္မိက္ မပတမ္ဗုီဏံဂမၜဳိင္ ဟဿဲမြဲသာ္ ယဝ္ပ႙ုကူခ်ပ္ဗစာ လုပ္ဒုင္ရုဲမာဲ အတုိင္နအဖ မေဖ်ံလဝ္အစ႘ အဇန္ဂွ္မဂး ဂုဏ္ဖုႝေကာန္ဂကူပု႙ ဟဿဲေကြံေကြံရ။ ပစၥဳပၸန္ဏံ ေဗာ္လုႝမြဲစႝုဒှာေကာန္ဂကူပ႙ုဟြံမာန္၊ ဂတဏံေလဝ္ ညးဂွ္မြဲ စႝုဒှာဟြံမာန္ရ။ ကုေဗာ္ မစုႝဒှာကုႝ ဂုဏ္ဖႝုညးဍဳင္ကြာန္ပ႙ုမာန္ဂွ္ေဟင္ ေကာန္ဂကူပ႙ု ေရွ္ေသွ္ကုႝ အာကႜဳိပ္မာန္ေရာင္။ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တံဂွ္ ဒးဒတူလိုင္ကေရာံေကာန္ဂကူမန္တံေရာင္။ လတူပ႙ုမအာတ္မိက္သာ္ဝြံဂမၜဳိင္ ယဝ္နအဖ ေဒၢတ္ဗက္ကုႝဟြံမာန္မဂး ပ႙ုဟြံလုပ္ဒုင္ရုဲမာဲပုဟ္ဂွ္ ဟုီပတိတ္ဂံင္င္အုိတ္ညိ။

ရံင္ကုႝသဇုိင္ေသှာဝ္ဥပေဒကဿိန္ဗဿာ အဆက္က္ကုီ၊ ေပဲါရုဲမာဲအဆက္က္ကုီမဂး ဒဒွ္ရေကၜာန္ၐုိတ္ေရင္တၜဳင္ကုႝ ဂုဏ္ဖုႝဂကူပု႙ ဟြံမာန္ေရာင္ဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ။ သဇုိင္ေသှာဝ္ဥပေဒနအဖ ဓဇက္လဝ္တဲုတဿိတဿိလဿဳဟ္ဂွ္ ယဝ္ၐတ္ကှာတ္ရံင္ကုႝသဇုိင္ေသှာဝ္ ၁၉၄၇ ေတံမဂး ကြာဒဿံင္ဍာ္ကုႝေကၜင္ရ။ သဇုိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ ၁၉၄၇ ေတံဂွ္ အေခါင္ပၚတိတ္ႏြံ၊ လဿဳဟ္ဂွ္ ပၚတိတ္ဟဿဲ၊ ကဿာေတံဂွ္ တုပ္ဗုီျပင္ ဝွိဒၵရဵ၊ လဿဳဟ္တုပ္ဗုီျပင္တၜအဝႝု အာယုက္ဂြံဂၜိင္အာ၊ ဒစႝုဒစးကုႝ ဝွိဒၵရဵရ။ ေဗာ္ဒုိအ္ပန္ေပွာ္တံ ကုိပ္ကၜာဟြံဂြံတုိန္ ေအန္သ႘(NC) နအဖဏီဂွ္ ဟုီကညာင္ကေရဲပတိတ္လဝ္ ေကာ္ဆဵကုႝေသှာဝ္နအဖ၊ ဆဂး ကာလစုိပ္(NC)ေတံ ရမ်ာင္သၛိတ္ျဇ အာၾကပ္အုိတ္ရ။ ဗုီနအဖဟုီ ဒးေကၜာန္ဗက္ဖအုိတ္ရ။ ေဗာ္တံဂွ္ ဒးေဖက္ဒဿံင္နအဖဂွ္တဲု ကေလင္ရံင္လပၚဂုဏ္ဖုႝညးဍဳင္ကြာန္ ဟြံဂတာပ္အုိတ္ရ။ အႝု-ေဗာ္မဒးေဖက္နအဖတံဂွ္  တရဵေကၜံစးကုႝဆႏၵဍဳင္ကြာန္ ညးတံတဲု ညးတံဒုင္ယဿဳပစှးကုႝဂကူညးတံတဲု ဆက္လုပ္အာေပဲါရဲုမာဲ နအဖေဏာင္။

ဒးဒုင္လီလဝ္ပႜဲေပဲါရဲုမာဲ ၁၉၉၀ ေတံမြဲအလန္ဂွ္ ဒုဟ္နအဖဟုီဂြံကုီေလဝ္  ဆဂး ယဝ္ဒးဒုင္လီအလန္ဏံပၜန္မဂး ဒးဒုဟ္ဇကုရ။ ပေရင္ရုန္ဂစာန္ နအဖ သြက္ဂြံဒွ္အာ အလုႝအသ႘မလုပ္ကုႝေသှာဝ္မာန္ဂွ္တဲု ညးတံသုီေကာ္ဘိက္ဏာ ဂေကာံဂၜးတိတှဟ္ နေသၢာံသၸမဝ္နိတာ Monitor ဏီရ။ ဆဂး ဆႏၵေစတနာ နအဖဂွ္ မိက္ဂြံေကာ္ဘိက္ဟြံေသင္၊ ရန္တဿံကုႝပေရင္ကေမၜာန္ညးတံ ဂြံအံင္ဇှးေျပေျပၿပံင္ၿပံင္မာန္ဂွ္တဲု ဂံါဏာလဂံါဇုိင္ လွဲလွဲေဇှာ္ေဇှာ္ရ။ ပႜဲဍဳင္ဗဿာ ေကာန္ထံင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဟဿဲ၊ ရဲဖံက္ေသှာဝ္ရ ႏြံေရာင္ဂွ္ ညးစှးနအဖ မှဳံယဿဳဝဏၰအံင္ ဟုီသဂးဏာကုႝဂၜးတိ ပႜဲဂ်႘နိဗာရ။ ရံင္ေကတ္ကုႝဂလာန္ညးေတံမဂး ဒဒ္ွရနအဖ ဟြံမိက္ၿပံင္လွာဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ပုဟ္ဂွ္ ျပာကတ္ရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ ဇှးမာဲေလဝ္ နအဖ ပအပ္အဝုႝမာန္ဟြံေသင္ရ။ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ ေအန္ေအဝ္ဒ႘ အံင္သာန္သုက်႘ကုီ၊ ကႜဳိပ္သကုိပ္ေဗာ္ပံင္ေကာံေကာန္ဍဳင္အရင္ ဥဴေဃာန္ေထာန္ဥဴကုီ နအဖ ေဖ်ံလဝ္ထံင္ ဖုိဟ္ရ။ ၐုိန္ရအလုံဂၜးတိမြဲ ကညာင္ကေရဲအာတ္မိက္ဒဿံင္ ညံင္ဂြံဗလးကုႝကုီေလဝ္ ဆဂး ဟြံဗလးပတိတ္ကုႝရ။ ရံင္ကုႝသက္သ႘ သာဓကတံဏံမဂး ဒဒွ္ရနအဖဟြံလဂူတပ္တးပုဟ္ဂွ္ ျပာကတ္ဒဿံင္ရ။

ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္ဍဳင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ၾကပ္မံံက္တုိန္တဿိတံဂွ္ ဗြဲကုိပ္ကၜာ ဒးအာဆုႝဂဗကုႝ ညးမဒးဒုင္သီလဝ္တိကၜအ္တံဂွ္ ကုီ၊ ဒးအာဆုႝဂဗကုႝ ညးစှးခမ႘သင္ေဒသ၊ ညးစှးဂေကာံလိက္ပတ္ေယန္သှာင္ ေဒသတံကုီေရာင္။ ဟြံေကတ္ဆႏၵညးတံ ေဇတ္တ္မြဲသာ္ ေကၜာန္ဏာအတုိင္ပဝ္လၿဇ႘ဇကုဟြံေထက္ရ။ ပြမသၸစှးဟုီဂွ္ ဒွ္ပြသၸစှးကုႝေကင္ကာညးဍဳင္ကြာန္တံဂွ္ရ။ ပ႙ုသၸစှးကုႝဂကူမန္ဟုီဂွ္ ဒွ္အရာပ႙ုသၸစှးကုႝေကင္ကာဂကူမန္ရ။ အယာံမာတ္သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံသဿး ဒုင္တဲေပဲါရဲုမာဲ နအဖ တဲု ညးဍဳင္ကြာန္တံဟြံဒုင္တဲမဂး ဂုဏ္ဖႝုကေမၜာန္ပ႙ုေကၜာန္တံဂွ္ မုဟြံမြဲရ။

အကာဲအရာပစၥဳပၸန္ဝြံ ကုလသမဂၢကုီ၊ ဂ်ပါန္ကုီ၊ ေသံကုီ ဟုီထံက္ဂလာန္ပတိတ္ေပဲါရဲုမာဲ နအဖ ျပာျပာကတ္တ္ရ။ ဍဳင္ေသဿဟ္ဂမၜဳိင္ မပတမ္အေမရိကန္တံဂွ္ ၐုိန္ရဟြံဟုီပတိတ္ထံက္ဂလာန္ကုီေလဝ္ ဆဂး ဟြံဟုီပတိတ္ပေရင္ဒစႝုဒစးတဲု ပႜဲေပဲါရဲုမာဲဂတေတံဂွ္ ညံင္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္ ဂြံပါလုပ္ဂၜဳိင္င္ဂွ္ေဟင္ ဟုီဗတုိက္ဖေအာဝ္အုိတ္ရ။ ရံင္ကုႝတၜဳင္လအာဝြံ မဂး ေပဲါရဲုမာဲ နအဖ ယးသှာံဂွ္ ၾကပ္ေကၜာန္ဗဒွ္ အာဒွ္မာန္ေရာင္။ ယဝ္ေစွ္စုိတ္လုပ္ေပဲါရဲုမာဲ နအဖ တဝႝုေရာင္မဂး၊ ကာလဒက္ပတန္ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မဂး သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဂမၜဳိင္ကုီ ဂၜဳိင္ၐုိတ္ဂၜဳိင္မာန္ ညံင္ဂြံပါလုပ္မာန္ကုီ၊ ညးစှးေဒသစုင္လဿိဟ္တုပ္၊ ညးစှးေဒသေဇတ္တ္ဂမၜဳိင္ကုီ ဒးကုႝပါလုပ္ေထက္ေရာင္။ သကအ္ရဲဇကု ကုႝဒုင္ရဲုမာဲဖအုိတ္တဲု ဟြံေကတ္ညးစှးေဒသေဇတ္တ္တံဂွ္မဂး သြက္ဂြံက်ဂၜဳိင္ႏြံရ။ ျဇဟတ္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ေလဝ္ ေဇှာ္ၐုိတ္ေဇှာ္မာန္ ဒးပခုိင္လဝ္ေရာင္။ ဟြံေသင္သာ္ဂွ္မဂး ခှံဗဒွ္ပတုိန္ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ၐါပိတဲု ေကတ္တင္တုပ္စုိတ္ ဓဝ္ကၜဳိဟ္ခၜင္ ညးသၠံတဲု ခ်႘ဒရာင္အာမၢး စုိပ္တရဵဂၜဳိင္ဒွ္မာန္ကုီရ။ မြဲေဗာ္ဓဝ္ဂွ္ ကာလဍဳိန္လ်ေလဝ္ဒွ္မာန္ကုီရ။ ထၐမ္ဟြံအုိတ္ေလဝ္ ဒွ္မာန္ကုီရ။ သှၿပဳိင္ပကာန္ပ႙ုေဇတ္တ္ဂွ္ သုီနအဖ၊ သုီေဗာ္ေအန္ေအဝ္ဒ႘ မဒွ္ဂွ္တဲု ဂြံဇှးမာဲဂၜဳိင္င္ဂွ္ ဟြံေလာဲသြာရ။

အနာဂတ္ဏံ ျဇဟတ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ပ႙ု ညံင္ဂြံခုိင္ကၜဳိက္ဗုိန္ဇဿအ္၊ ညံင္ပဝ္လၿဇ႘၊ ဒတူလိုင္ဂြံခုိင္ကၜဳိက္၊ ညံင္ဂြံဍဳိက္ေပင္ ႐ုံဂပ္၊ ညံင္ဂြံအာဍာ္ဇမၜိင္မာန္၊ ညံင္ဂြံပစှးကုႝဂကူမန္ဂၜဳိင္င္တံဂွ္ေဟင္ပဿိက္ေဇှာ္ရ။ စပ္ကုႝဇှးမာဲ ဟြံဇှးမာဲတံဂွ္ ဒွ္ပေရင္႐ုန္ဂစာန္ မြဲလေစွ္ရ။

သဘာဝေပဲါရဲုမာဲဟုီဂွ္ ကတုႝဒွ္ဒဿံင္လဿဳိန္န္ဂွ္တဲု ယဝ္ပ႙ုက်မာဲမဂး ပ႙ုကေလင္သၛ႘ဂၜိပ္ပဝ္လၿဇ႘ပ႙ုမာန္ေရာင္။ အဓိကဂွ္ ျဇဟတ္ေဇှာ္ ေဟင္ရ။