အၾကာလ်းအရံင္ဟံြကၜးဖႜး ကေရာင္ဂံၜင္ဟံြတဿးဏံ တတ္ထပၚဂံါကြာ္ကၜဳင္တရဵ ဂၜိင္ေသၛာဲကၜဳင္မံင္ရ။ လၲဴဂၜံင္ခရံင္ ဇလ၊ အႏၲရာဲ နာနာသာ္တံ ဒုင္ပတဝ္တတ္ထပၚကၜဳင္တဲု ဇက္မံင္တရဵဌာန္စဿ႘ခ်ပ္ရန္တဿံလဝ္ကုီရ။ စိုပ္ကႜဟ္ဒုႝမဲြ ခယ်ဂးစိုပ္ဟာ ေကႅင္ေသၛဝ္ ေက်ာဝ္ရံင္မၢး ဂတေတံလပွ္ဒုႝ၊ ေလဿင္ကဿာင္ဒုႝအထပ္ပ္လှင္ေလှာဝ္ႏံြမံင္ဏီဂ္ွ ဂံြဆုႝေကတ္ပၜန္ရ။ ပလက္ေဇြာဝ္ေဍာင္ၐိုတ္ အိုတ္ဇိုင္အုိတ္တဲ၊ ဆႏၵဗ်ဳႝတဟင္မံင္တံဂ္ွ ပေလံေထာံတဲု မဲြဂံါတဲုမဲြဂံါဆက္ကြာ္အာတရဵပၜန္ရ။ တရဵဂတေတံဂၜဳိင္ကုႝျပယာဲ၊ ဂၜဳိင္ကုႝအႏၲရာဲ က်ဝ္ဒုင္မင္ကၜဳင္မံင္ဏီေဏာင္။ ညးလၛဳႝေဍာင္ၐိုတ္ စိုတ္ဓါတ္ေစွ္တဲု ကေလင္ဆုတ္စဵအာ၊ ညးလၛဳႝဂ္ွ ဟ႘သၸဝ္ ဟိုတ္မာဲကၜဳင္မံင္၊ ညးလၛဳႝ ဒှဲါဍာ္ေကဝ္ေခ်ာဲၐတ္ဂ္ွ ေဖ်ံသၨဳိင္တဲုေသွ္ၐက္အာ၊ ညးလၛဳႝဂ္ွ တရဵဏံဒုႝစိုပ္ ဆက္ဂံါအာေဏာင္ ေဖ်ံအဓိဌာန္တဲု ဆက္ကြာ္ကၜဳင္မံင္ ဒုႝတဲၛဏံ ေပင္ကၜဳင္ကဝက္ဗြဝ္-၁၀၀-သှာံျပင္ရ။ တရဵရန္တံဿပု႙ဂ္ွ ႏံြမံင္အလုႝေရာ။ ၾကပ္စိုပ္ရဟာ ေသွ္မံင္တရဵတဿာေသၛာဲဏီဟာ။

သကၠရာဇ္-၁၉၅၈ ဂိတုဂ်ဴလာင္(၂၀)ဂ္ွ စဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ တဲၛဏံမၢး စိုပ္ကၜဳင္အယုက္ကာလ(၅၀)သှာံရ။ အပဲႜကုႝ(၅၀)သှာံဂ္ွ ဒးဆုႝဂဗကၜဳင္႐ွ္ကၲင္ေလဝ္ႏံြရ။ ဒးသၸကၜဳင္တမ္႐ုိဟ္ဆီပလက္ လမ်ဳီဗဲြမဂၜဳိင္ေဂၜင္ကုီရ။ ရန္တံဿကုႝဂကူမန္ ဂံြဗၜးၐး၊ ဂံြဒက္ပၲန္အာဍဳင္မန္သၜးပြး အေခါင္ကံကုသုႝဂကူဇကု ဇကုညံင္ဂံြဖန္ေကတ္မာန္ဂ္ွ နကုႝဂကူမန္ညးမဆာန္ဂကူဂမၜဳိင္ ဂိုတ္ဂစာန္လြ႘ပရာကၜဳင္ လၲဴဂံၜင္ပၜန္ဂတးရပ္လြဟ္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဏံ ေပင္ကၜဳင္(၅၀)သှာံရ။ ေကႅင္ေသၛဝ္ရံင္မဲြဒၿမ္ိပ္ ဝင္ပၜန္ဂတးမန္မၢး စနဴဍဳင္ဗဿာဂံြကၜဳင္သၜးပြးနဴတဲဗ်ိတိသ်ွေအန္ဂလိက္တဲု  ပဿတ္ပှာန္အပဲဲႜဍဳင္စဂုႝကၜဳင္ရ။ ရမ်ာင္လြဟ္ေလဝ္ စျဗဳတိုန္ကၜဳင္ရ။
         
၁၉၄၈ ဂိတုဂ်ာႏၷဝါရ႘(၄)ဂ္ွ ကဿိန္ဍဳင္ပ႙ုဏံ စဗၜးတိတ္နဴတဲေအန္ဂလိက္တဲု ဂံြကၜဳင္သၜးပြးရ။ ကၜာဟံြဂံြပေရင္သၜးပြးဏီဂ္ွ သၠဳိပ္ပှာန္အံင္သာန္ ေကုာံ ကႜဳိပ္သၲဳိပ္ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ပေရင္ည႘သဿဟ္ ထၸက္ကၜဳင္လိက္ကသုက္ေပန္လုံ မဲြတဲုမွ ဂံြကၜဳင္သၜးပြးနဴတဲေအန္ဂလိက္တံရ။ ဂံြကၜဳင္ပေရင္သၜးပြးဟံြဂတာပ္ အလုႝအသ႘ဂံြကၜဳင္အဝုႝ ဂေကာံ-ဖဆပလ-တံ ရပ္လဝ္စိုတ္ဝါဒမဟာဂကူတဲု မိက္ဂံြဇ်ာပ္ဂတာတဲ လၲဴေကာန္ဍဳင္အရင္တံရ။ နကုႝဂကူမန္ပု႙ေလဝ္ ေတဿာ္အာဝင္ေႀတံမၢး ဍဳင္ဇကုသဿိင္ဇကုေကင္ႏြံကၜဳင္မံင္ကုီ၊ ဌာန္တိေဒသပယ်ဳႝဒှက္ေလဝ္ ႏံြမံင္တန္န္ၾကန္န္ကုီ၊ လိက္ပတ္ဘာသာ၊ ေယန္သှာင္ အခုိက္ကှာေလဝ္ ႏံြကၜဳင္ဒံဿင္တှဟ္ျခာမံင္ကုႝဂကူသၟာင္ကုီ၊ နကုႝသၨဳိင္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္ေလဝ္ ခိုင္ကၜဳိက္ႏံြကၜဳင္မံင္ကုီရ။ ဍဳိက္ေပင္မံင္ကုႝလကၡၽန္ဂကူမဲြကုီတဲု အေခါင္အရာဇကု မပၲံကုႝအေခါင္အရာေယန္သှာင္တံဂ္ွ အာတ္မိက္ကၜဳင္လၲဴအလုႝအသ႘ -ဖဆပလ-တံရ။ လၲဴအာတ္မိက္လဝ္ အေခါင္အရာတံဏံဂ္ွ အလုႝအသ႘-ဖဆပလ-တံ ဟုီကၜဳင္သာ္လုႝေရာေတွ္ မန္ကုႝဗဿာတုပ္တုပ္ သြက္ဂံြကုႝအေခါင္အရာတှဟ္ျခာဟြံမြဲ ေကႅင္ကၜဳင္သြဟ္ရ။ လၲဴမန္ပ႙ုခ်႘ဒရာင္ကၜဳင္ဂွ္ ပေရင္ဂကူဂွ္ေလဝ္ တဿာတ္လဒုႝကၜဳင္၊ ရပ္ဂပၜဳပ္ထံင္၊ ဂစိုတ္ဂယုိင္ကၜဳင္ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္တံဂ္ွရ၊ ပဲါဟံြဗၜးဒးရပ္လြဟ္ပၜန္ဂတးကၜဳင္ရ။

စပ္ကုႝပေရင္ပၜန္ဂတးမန္ဏံတဲု က်ာ္ေဇှာ္ဘာက်ာ္ပိ(ကုန္ေသံ)ဟံသာရာဇာ ဟုီဂးကၜဳင္သာ္လုႝေရာေတွ္ "ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ေကၜာန္ကၜဳင္ပၜန္ဂတး(၁၀)သှာံေပင္အာတဲု ပဲႜသကၠရာဇ္-၁၃၂၀-သှာံဂ္ွ ဟုိတ္နဴဗဿာလီဠာန္ေကာ္ဂပၜဳပ္တဲု မန္ပ႙ုပေတွ္ ဒးစိုပ္အာတဲဗဿာဖအိုတ္ရ။ အခိင္ဂ္ွ နာဲယွဳ႙ေက်န္ဒးေကတ္မံင္တာလ်ဳိင္ ဆက္ေဆာံမံင္-ဗကပ(ဗမာၿပည္ကြန္ၿမဴနစ္ပါတီ)ရ။ ေဗာ္ပၜတရဵဍဳင္မန္ ေဖ်ံေထာံလြဟ္အိုတ္ရ။ သုီစိုတ္ဟံြမိပ္ ေကႅင္စဵကၜဳင္နဴေတံ ပံင္ေတာဲကုႝသၢံင္ေသွ္ေသဿဟ္မံင္တံတဲု ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ"ရ။
         
ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿဂ္ွ ဒုင္သၨဳိင္ကုႝဂၜံင္တရဵ ဒ႘မဝ္ကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူတဲု ဆက္လုပ္ကၜဳင္မံင္ေပဲါဗၲဳိက္ ကုအလုႝအသ႘-ဖဆပလ၊ အလုႝအသ႘ပှာန္-မဆလ၊ အလုႝအသ႘ပှာန္-နဝတ-တံကုီရ။ သၸသၨဳိင္ကုႝျဇဟတ္ေကာန္ဂကူမန္တံ ႐ုီဗင္ထံက္ပင္၊ ပေတွ္ေကတ္ ျဇဟတ္စိုတ္ဓါတ္ညးဍဳင္ကြာန္တံတဲု ဒစုႝဒစးလုပ္ကၜဳင္မံင္ေပဲါဗတိုက္ရ။ ဒးဒုင္ကၜဳင္ဘဲဒဏ္သှတံေလဝ္ႏံြရ။ ပဋိပကၡအပဲႜဇကု ကုႝဇကုေလဝ္ ဒးေသာင္ကႅးကၜဳင္ေလဝ္ႏံြရ။ မိႆဟာဲဇကု ထၸက္ကုႝၐုန္လကၠရဵစးေလဝ္ ဒးဒုင္ကၜဳင္ကုီရ။ ဆၢး တိုင္ပဵၠရန္တံဿ ဇကုဒုႝစိုပ္၊ ဇဲသတိၲနာဲဟံြကုႝဂဲါခ်႘ လြ႘ပရာတဲု ဆက္ကၜဳင္မံင္တရဵဂံၜင္ဍာန္ဆီပလက္ပၜန္ရ။ စိုပ္ကၜဳင္သှာံ-၁၉၉၅ ဂိတုေဂ်ာန္(၂၉)ဂ္ွ ဟုိတ္နဴအသိင္အလုိန္ ပေရင္ၿပံင္သၜာဲဂၜးတံကုီ၊ ဍဳင္လကၠရဵစးဇကု ရပ္ဓရတ္ကၜဳင္ကုီ၊ ဟိုတ္နဴမဟာမိတ္ဂမၜဳိင္ ၿပံင္သၜာဲကၜဳင္ ျပယာဲနဲကဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကုီတဲု ေကတ္ဓဝ္ပလုိဟ္၊ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ပေရင္ၐိုဟ္လလံကုႝ အလုႝအသ႘-နဝတ-တံရ။

အပဲႜကုႝဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ကုႝ အလုႝအသ႘ပှာန္ဂ္ွေတွ္ လၸာ္ခိုဟ္ေလဝ္ႏံြ၊ လၸာ္ပေရံေလဝ္ႏံြကၜဳင္ရ။ စပ္ကုႝေဒံါပန္ေပွာ္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ တဲု ညးဍဳင္ကြာန္စိုတ္လုပ္စ ပရင္ဂကူမန္မဲြတၜ နာဲအဏၰဝါမန္ ဟုီဂးကၜဳင္သာ္ဏံရအဵ။ "နကုႝလညာတ္အဲဟုီေတွ္ 
နကုႝေဗာ္ဍဳင္မန္ တိဿေကၜာန္မံင္လဿဳဟ္ ေကာံေကာံဓ႐ုီဓ႐ုီည႘ည႘သာသာဂ္ွ မဲြအခန္ မဲြက႑ေဍံစိုပ္အာ။ ဆၢး ပ႙ုရံင္ေကတ္နကုႝ ညးဍဳင္ကြာန္မဲြဟုီေတွ္ ပေရင္ေဒံါပန္ေပွာ္ဏံဂ္ွ ခိုဟ္ကုႝညးဍဳင္ကြာန္ ႏံြညိ၊ ပေရံဂ္ွႏံြဂၜဳိင္။ မုခိုဟ္ႏံြညိဟုီေတွ္ ဒဒိုခ္နာနာ ညးဍဳင္ကြာန္ပ႙ုဒးၿဂိပ္ဒဵပှာန္၊ ဒးဒုင္ယုိက္ပဝ္တာဂ္ွ သာကၜဳင္ညိ။ ဒ္ွဒဒိုခ္ဂၜဳိင္ဂ္ွဟီုေတွ္ နကုႝေဗာ္ရပ္လြဟ္ စုႝဒှါေကာန္ဂကူပ႙ုဟုီဂ္ွ ဆုတ္ယအ္အာ။ ဒပ္ဗဿာတံ ေဖ်ံကၜဳင္သၨဳိင္ေဍံတဲု ပ႙ုစုႝဒှါဟံြဂံြ။ လၲဴဗဿာတံဖန္ဖက္ကၜဳင္ ပ႙ုေဒံါလဝ္ပန္ေပွာ္တဲုဟုီေလဝ္ဟံြဂံြ။ တိဍာ္ညးဍဳင္ကြာန္ပ႙ုဒးေဆာံၿဗဳီအာ၊ ဒးဒုင္ဆုတ္ေထာံတိဍာ္ေဒသဇကုဂ္ွ ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ဒးဒုင္က်အာရ။
         
ဟိုတ္နဴေဒံါပန္ေပွာ္တဲု ဒှဲါတိဍာ္ေဒသဇကုလၛဳႝတံေလဝ္ ဒးဆုတ္ကၜဳင္ႏံြရ။  အေခါင္ဒပ္ဇကုခ်႘ဒရာင္ေလဝ္ ေအာန္ေစွ္ကၜဳင္၊ စက္ယာန္အုပ္ဓုပ္အလုႝအသ႘တံသၜဲတဲု ကႜစိုပ္ကၜဳင္၊ စပံၲနဴကၜံသြဝ္ေကာန္ဂကူမန္တံ ဒးဒုင္သီေထာံ နဒဒ္ွဒပ္ပှာန္ပိုင္တံေလဝ္ မုအေခါင္ဖန္ဟံြမာန္ဒ္ွကၜဳင္ကုီရ။ စပ္ဖ်ပ္ကုႝပေရင္ေဒံါပန္ေပွာ္တဲု သၢံင္နဴေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿမဲြတၜ ပံက္ႀသဳိဟ္ဟုီလဵကၜဳင္သာ္လုႝ ေရာေတွ္(တဲၛဏံေဒံါပန္ေပွာ္တဲု ေကာန္ပှာန္ပ႙ုဏံ အာကၜဳင္တတ္ေကၜာံ မဲြဍဳင္မဲြဌာန္မဲြကြာန္မဲြေဒသ ေလာဲသြာဂ္ွဒ္ွဍာံ။ ဆဂး အေခါင္အရာဏံဂ္ွ ဒှဲါလုႝေလဝ္ အံင္ဇှးဟံြမဲြပုဟ္။ နကုႝပိဿက္စိုတ္ဓါတ္အဲဟုီေတွ္ ေဒံါလဝ္ပန္ေပွာ္ဏံဂ္ွ ေတဿင္ေဍံေအာန္ညိဟာ ဟံြတီ။)

သှာံ(၂၀၁၀)ဂတေတံမၢး နကုႝအလုႝအသ႘ပှာန္တံ ထပ္ေကၜာန္သၸေပဲါ႐ုဲေစွ္မာဲတိဿပၜန္ေရာင္။ ပံက္ခှံအလုႝအသ႘တိဿတဲုမၢး ေကတ္လဝ္ပေရင္ေဒံါပန္ေပွာ္ကုႝဒပ္ပှာန္တံ ဒးဒုင္ပၚေဏာင္အလုႝအသ႘တံ ေကင္ဟုီကၜဳင္လဝ္ႏံြမံင္တဲုတဲုရ။ ဒပ္ပှာန္စုႝဒှါ ေကာန္ဂကူဟြံမြဲမၢး သြက္ေကာန္ဂကူဂ္ွ တင္ဒုင္လ်ဳိင္အေခါင္ေကာန္ဂကူမုေလဝ္ဟြံမြဲရ။ စပ္ကုႝပေရင္ပၚေထာံေဗာ္ ကုႝ ဒပ္ပှာန္ဂ္ွတဲု ကမၼတ႘ပှာန္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ သၠဳိပ္ဗိုလ္ေဇှာ္ေကာရတ္ ေသာင္ကႅးလဝ္သာ္ဏံရအဵ။ (အကာဲအရာလဿဳဟ္ဏံ ဒပ္ပှာန္ကုႝေဗာ္ဂ္ွ ပ႙ုပၚဟံြဂံြ၊ အခိင္ပ႙ုဟံြဂံြေပဲါအံင္ဇှးဏံဏီဂ္ွေတ္ွ အတိုင္ေဗာ္ပၜတရဵ နကုႝဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္ ဆက္ယုႝ ယိုက္တဲု ဒုႝစိုပ္တိုင္ပဵၠဗၜးၐးဂကူမန္ဂ္ွ ဆက္ေဂၜင္ယိုက္အာေဏာင္၊ အကာဲအရာလဿဳဟ္ ဒပ္ပှာန္ကုႝေဗာ္ ယဝ္ရပၚျခာေထာံေတွ္ ပ႙ုဒုင္ပၚဟံြမာန္ နကုႝေဗာ္ အာဂတပၜတရဵေဟင္ရ ပ႙ုဒုင္ဂိုင္ေကတ္တဲု အတိုင္ေဗာ္ကုႝေစှာန္ဂ္ွ ပ႙ုဒးဆက္ေကၜာန္အာဍဳိက္က္ ေပင္င္ေဏာင္ဂ္ွ မိက္ဂံြကုႝလဝ္သမၲီ၊ ဒပ္ပှာန္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူမန္ဂ္ွ သြက္ဂုဏ္ဖုႝဂကူမန္ေဟင္ ရန္တံဿတဲု ဂကူပ႙ုဒ္ွမံင္ဘဝဍိက္ ဏံဂ္ွ ညံင္ဂံြဗၜးတိတ္မာန္ ပ႙ုယုႝယိုက္တာလ်ဳိင္ဂ္ွတဲု အတိုင္ရန္တံဿ ညံင္ဂံြဗၜးၐးဂ္ွ နကုႝေပဲါဗၲဳိက္ရပ္လြဟ္၊ နကုႝေဗာ္အာဂတ ပၜတရဵတဲု အတိုင္ဂၜံင္တရဵရပ္လြဟ္ေဟင္ ဗိုန္န္ခုိင္င္ေဖ်ံလဝ္သံဓိဌာန္တဲု ပ႙ုေကၜာန္အာစုႝစိုပ္ အံင္ဇှးေဏာင္။)

ပဲႜအရာေကၜာန္ပၜန္ဂတးမၢး၊ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ မှဳံကုႝဂၜံင္တရဵဍာံဍာံျပျပခုိင္င္ကၜဳိက္က္မၵးႏံြေဏာင္။ ဒပ္ပှာန္မှဳံကုႝေစဝ္ေပှာန္ စရာဲဍာ္ဒေကဝ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္သၜဳင္င္မၵးႏံြေဏာင္။ သၨဳိင္တိဍာ္ေဒသခုိင္င္ကၜဳိက္က္မၵးႏံြေဏာင္။ လၲဴဂံၜင္တရဵ၊ မူဝါဒကေမၜာန္ နတဲေဗာ္ဇကု ညးဍဳင္ကြာန္တံဂလာန္ပေတွ္ႏံြတဲု ဘိုင္ေကတ္တာလ်ဳိင္ ယိုက္ေဂၜင္ကၜဳင္မၢး တဵတက္ေဇှာ္ေမာဝ္တဲု ရန္တံဿ တိုင္ပဵၠဂ္ွ စိုပ္ေလာဲသြာမာန္ေဏာင္။ စပ္ကုႝပေရင္ည႘သဿဟ္ အပဲႜဂေကာံဇကု၊ အပဲႜေကာန္ဂကူဇကု၊ အပဲႜဗြဳိင္မဟာမိတ္ဇကု အလုံညးဍဳင္ကြာန္ဖအိုတ္ ဒက္ပၲန္ျဇဳိဟ္ဟ္နက္က္ စံြစိုတ္ေစတနာၿပဲၿပဲတဲုေကၜာန္အာမၢး ဂၜဳိင္တဲုစိုပ္္တရဵမာန္ေဏာင္။ တရဵပဿိက္ေကင္ကာဖအိုတ္ ဟံြအာစိုပ္ဒတဲု၊ ဟြံမြဲဟုီဂ္ွ က်ာ္ႀတဲတံြလဝ္ႏံြကၜဳင္မံင္ရဟံြေသင္ဟာ။ ဟံြအာမၢးဟံြစိုပ္၊ အာဍာံဍာံမၢး ဒးစိုပ္ဍာံဍာံေရာင္။