ေဗာ္ဂွ္ တတ္ေကၜာံကၜဳင္ဂၜဳိ္င္ကုႝသှာံေရာင္။ ကသပ္ေလဝ္ ညးတှဟ္ကုႝကၜဳင္ဗြဲမဂၜဳိင္ေရာင္။ ဆဂး ေဗာ္ေကၜာန္ကုႝမာန္၊ ဟြံမာန္ရႏြံ။ အကာဲအရာ ဒဒွ္ဍာံဍာံဂွ္ ရဲႏြံဍဳင္မၛးတံတီေကတ္ဟြံမာန္၊ ဗြဲအေစာံတက္က်ာလတူက်ာေတွ္ ကၜဳိဟ္ေကတ္နကုႝ အကာဲအရာလတူက်ာရေရာင္ အဲညာတ္ေကတ္ရ။ ပု႙ေလဝ္ ဟိုတ္နဴဗုင္ဂှဵဟြံေျပၿပံင္တုဲ ေသၢာံဂြံအခိင္လဵကုႝ ကု တၜပညာမန္ တံဂွ္ေလဝ္ ဒွ္တဵတင္အခက္အခုဲရ။ ျခာဟြံလအ္ ေလာန္ကၜဳင္အၾကာမြဲဂိတုေတံ အဲအာဆုႝ ကု ညးမေရင္တၜဳင္ဒဿံင္ပေရင္ဒတုဲဖုႝ ေကာန္ဂကူမြဲတၜဟုီ “စပ္ကုႝကိစၥအမွဳတိ ပႜဲကုႝကြာန္လွာဂွ္ နာဲအံင္မၛဳႝ အာေစွ္သဿာန္သဿဳက္စဂွ္ ညးဍဳင္ကြာန္တံဟုီတုိန္ “ဢဏံေဍံမုမုေရာ ပႜဲေဗာ္” ကဆံင္သၜဳင္ေတံ ပု႙ပတုိန္ဏာလိက္တုဲရ မုေလဝ္ညးသၸကုႝဟြံမာန္ဂွ္ ေဍံဂြံကၜဳင္ဖန္မံင္” ရံင္ေကတ္ ကုႝအေရဝ္ညးဍဳင္ကြာန္တံဟုီမၢး နာဲအံင္မၛဳႝဂွ္ ဟြံစေခတ္အၾကာမှိဟ္ေဇှာ္ေဇှာ္၊ မှိဟ္ေဍာတ္တ္၊ သဿတ္တံကုႝ သင္သဿတ္တံရ ေဏာင္တီ။ မိက္ဂြံဟုီလဵဒဿံင္ကုႝဥပမာ ဒဒွ္ရ ညးတာလ်ဳိင္တံဂွ္ ကဆံင္ညးတံဗာန္လဝ္ပႜဲေကှင္ဟြံေသင္ကုီ တုဲပၜန္ညးတံေလဝ္ ဟြံေကင္ဍဳက္ေကဝ္ေကၜာံဍကုႝ ရဲညးဍဳင္ကြာန္ကုီဂွ္ ဂြံတီေကတ္ကၜးကၜးမာန္တုဲ ဒးထံက္ဏာဥပမာ သုင္ေစာဲဏာယဿဳ နာဲအံင္မၛဳႝရ။ နာဲအံင္မၛဳႝသၜးအေခါင္ညိ။ ဗုီေကာန္ေဗာ္ဆက္ေဆာံကုႝညးဍဳင္ကြာန္ဍဳိဟ္ဟ္ေကက္က္ႏြံကုီ၊ ေကာန္ေဗာ္ ဆက္ေဆာံကုႝညးဍဳင္ကြာန္ဒုိဟ္ဓုီတံေလဝ္ႏြံရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ သၜဳင္ပတုိန္စရာဲ ဘာပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္ ေဗာ္ဒးသၜဳင္အသိင္၊ ဘ႑ာဍဳင္မၛးဂွ္ သုင္ေစာဲသြက္ဘာသၜဳင္ပတုိန္စရာဲ သၜဳင္ပတုိန္ပညာဂၜဳိင္င္၊ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္မန္တံနာနာဂွ္ ဒွ္မန္တံဂြံေကာံ ကေလာံ ဂြံဆာန္ကၜဳင္ဂကူတုဲ သၜဳင္ပတုိန္လညာတ္အလုံဂကူမန္ေဟင္ ဒွ္ကုႝပေရင္ၿပံင္သၜာဲ ပြဴ႘ဂကူမန္မာန္ေရာင္။ ဟုိတ္နဴကၜဳိဟ္လဝ္ဟြံတုပ္ ဒုင္ဂုိင္ေကတ္လဝ္ညးသၠံတှဟ္ျခာဒဿံင္တုဲ တက္က်ာညးသၠံဟြံဂြံဂွ္ေလဝ္ ႏြံဗြဲမဂၜဳိင္ရ။ ေကာန္ေဗာ္ လၛဳႝတံဂွ္ ဟုီပေရာတင္ဍဳိန္လ်ေဗာ္ေတွ္ ညးတံစုႝဒှာေထာံဂတႏြံရ၊ ညးဟုီတံပၜန္ဂွ္ နေစတနာေဟင္ဟုီတုဲ ညးဒုင္ဂုိင္လဝ္တံဂွ္ ေထင္ဂယ်လဝ္မြဲဗုီရ။ ဒုင္တဲဟြံမာန္ေတွ္ တက္က်ာခက္အာညးသၠံဂွ္ေလဝ္ ဂြံဆုႝေကတ္ဗြဲမဂၜဳိင္ေရာင္။ ဂြံတီအကာဲအရာ ဒဒွ္ဍာံဍာံမာန္ ညးကုႝကသပ္တံ အာေဂတ္ေဝင္နဇုိင္နတဲမြဲဝါေတွ္ေတဿင္၊ လဂွ္မွေတာ္ဒးခ်ဳိတ္တ္ပၜဳိတ္တ္ေရာင္။ ဟုီဗုီ ေအန္ဂလိက္ေတွ္ ကဆံင္လၲဴကုႝကဆံင္သဿဝ္ဂွ္ ဒွ္မံင္ဂါပ္(Gap)ေဏာင္။ ဗုီျပင္ညးတာလ်ဳိင္ ေကာန္ေဗာ္တံမံင္ကုႝညးဍဳင္ ကြာန္ဂွ္ အာရံင္စမ္ရံင္မြဲတဲ၊ တီေကတ္မာန္ေရာင္။

လတုဲပၜန္ အဲစုိပ္အာကအ္ဗိန္မြဲတဲ၊ အခိင္ဂေကာံသဿတ္(LAMYO)ပံက္ဘာကြတ္ေကာန္ဗ်ဴတာဂွ္ အဲစုိပ္အာမြဲလစုတ္တုဲ ဗုႝေဝင္စရင္ေဍံတံဂွ္ ဒွ္မံင္ယဿဳ ဗတ္ဘာသာဗဿာတုဲ အဲသဿာန္တုိန္ ယဿဳဘာသာမန္ညးမြဲေလဝ္ဟြံမြဲပုဟ္ဟာဂွ္ “သဿတ္ၿဗဵခ်ဴမံင္စရင္ ယဿဳဂွ္ဟုီတုိန္ကုႝအဲ ဟေအွ္.. ပု႙တံမြဲေလဝ္ဟြံတင္လဝ္ယဿဳမန္ပုဟ္ ေဍံဟုီကုႝအဲရ” အဲမဒးဟုီအာ “အဝ္”။ အဲေလဝ္ေတာ္မံင္ ေအ ခ႐ုိင္ေဗာ္ႏြံမံင္စုက္က္ဖုိဟ္ မုဟုိတ္ေရာခ်ပ္မံင္တုဲ ဒးစဵကၜဳင္ရ။ စဵကၜဳင္တုဲျခာဟြံလအ္ဂွ္ ဆုႝဂဗကုႝသဿတ္မြဲတၜတုဲ သဿတ္ဂွ္ဟုီ ကာလညးတံေစွ္ပေရင္စႏၵက္ဂွ္ေလဝ္ ညးတံအာဆုႝကုႝသဿတ္တံဂွ္ေတွ္ ပေရင္ေကၜာံဍကုႝဂေကာံကုီ၊ ပေရင္ဆာန္ဂကူကုီဂွ္ ေနဝ္ကအ္ဗိန္တံယအ္မံင္ဂွ္ ညးတံဂြံဆုႝေကတ္တင္နင္ကုီရ။ ဂးရံင္ေကတ္ကုႝပေရင္တံဏံမၢးေတွ္ ညးတာလ်ဳိင္ပႜဲခ႐ုိင္တံ မု သၸမံင္ေရာ။ ညးကုႝကသပ္တံဒးသဿာန္ေထက္ေရာင္။ ဂးေတာ္ကုႝကေမၜာန္ေကာန္ဂကူေတွ္ ညးတာလ်ဳိင္တံမုသၸမံင္ေရာ။ တက္မံင္ေဖဝ္ဟာ၊ ပရအ္မံင္တိဟာ၊ တုႝမံင္ထၐိုတ္ဟာ ဒးသဿာန္ေထက္ေရာင္။

တုဲပၜန္ သဿတ္မြဲတၜဟုီတုိန္ အကာဲအရာပံက္ဘာေကာန္ပ်ဴတာဂွ္ ဒွ္အကာဲအရာခုိဟ္မြဲ ပေရင္ဆက္ေစၜာံကုႝသဿတ္တံဟုီရ။ သဿတ္ဂွ္ေကာန္ေဗာ္ဟြံေသင္။ ဒွ္သဿတ္ဒတုဲဖုႝပေရင္ဂကူမြဲ၊ ဂးရံင္ကုႝအေရဝ္ေဍံပၜန္ေလဝ္၊ သဿတ္သာမညမြဲတၜဂွ္ ေတာ္သြက္ ပေရင္ဂကူဒးၐုိတ္ကဆံင္ဏံေတွ္ ယဝ္ညးတာလ်ဳိင္တံေတွ္ ပေရင္ဂကူဟုီမၢး ဗၲံ၊ တၛဲဒးဟုီမံင္ဏီဟာ? သဇုိင္အကာဲအရာ သုီဖအုိတ္ဂွ္ စြံလဝ္မဇၨ်ဟ္တုဲ ၐက္အာေထာံဟြံဂြံ၊ ၐက္ေထာံေတွ္ တုပ္ကုႝေကာ္ဘိက္စြံဗြဝ္လဝ္ျပသှာေရာင္။ လၲဴဍဳင္မတ္မလုီ ဂွ္ေလဝ္ လဿဳဟ္ဂေကာံညးဂေကာံအဲ ႏြံဗြဲမဂၜဳိင္ေရာင္။ ဣဏံဂွ္ သၸလဝ္သာမညဟြံဂြံပုဟ္၊ ဗုီညးဗုီအဲ အကာဲအရာညးအကာဲအရာအဲႏြံမံင္ေဏာင္။

တုဲပၜန္ တမ္ဒပ္လြဟ္ေဇှာ္(၃၁၈)အေျမွာက္တပ္ ဗုိလ္မွဴးေအးလွဳိင္) ဂၨံလဝ္ေနဝ္ျဇပ္ဗု ပႜဲကုႝကြာန္အေၐတ္ဂွ္ သုီေထာံကၜအ္ နာဲယြတ္ ဒးတှံဗၐတ္(၁၀၀)ဂွ္ (၆၀)ဂွ္ ေဍံဓပုိင္တုဲကုႝ နာဲေယန္ေထာန္ ဒးတှံ(၁၀၀) ဂွ္ ဟပုိင္ဂြံဟြံဂၜဳိင္ဏီဂွ္ ဒွ္မံင္ျပသှာဖုိဟ္၊ တၜတိကၜအ္ႏြံမံင္ဖုိဟ္ ဗုိလ္မွဴးေအးလွဳိင္ သြံစေထာံကုႝ ဒဝ္ေခ်ာဲ (ပတုိန္လဝ္အမွဳပႜဲကုႝ ေနပ်႘တဝ္ (ေနျပည္ေတာ္)ဂွ္ ယဿဳညး (ေဒၚဇြဲ)တုဲ ဒွ္မံင္အမွဳဖုိဟ္ရ။ ဂးဂေကာံေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တံ ဂေကာံနာနာဲ ေကုာံ ဂေကာံဂၜာဲအေခါင္အရာမှိဟ္တံ မုဖန္ ကုႝမာန္ေရာ။ ရံင္ေကတ္ကုႝဒဒွ္ဗုီဏံမၢး ညးမေကတ္ဒဿံင္တာလ်ဳိင္တံ ပရဲသြက္ဇကုဟြံမြဲေတွ္ ဟြံေကတ္တာလ်ဳိင္သြက္ညး ဍဳင္ကြာန္တံပုဟ္ဟာ။ ဟြံမိက္ပယွဳက္ပုဟ္ဟာ၊ ဒးသဿာန္ကၜဳင္ေထက္ေရာင္ဂေကာံညးကုႝကသပ္တံ။ တာလ်ဳိင္ညးေကၜာန္ ပေရင္ဂကူတံဂွ္မုေရာ။ တက္ပရဲလတူဂကူဟာ၊ ဒုင္ဂိသြက္ဂကူဟာ သာ္ဏံဒးေတာ္ေထက္ ဒးသဿာန္ေထက္ကုီေရာင္။ ပေရင္စုႝဒှာသြက္ညးဍဳင္ကြာန္ မုေလဝ္ေကၜာန္ကုႝဟြံမာန္ေတွ္ ေသၢာံဂြံဓဝ္ပေတွ္ညးတံဟြံေလာဲပုဟ္ေထင္ေကတ္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဂကူပု႙မန္တံသုီဖအုိတ္ ပၜန္ဂတးကဆံင္စုိပ္စုိပ္ဂွ္ ညးမႏြံကုႝကဆံင္တံကုီ၊ တၜပညာမန္တံကုီ၊ ညးတာလ်ဳိင္သြာင္နာနာတံကုီ၊ သုီဘုိင္ကုႝကသပ္၊ သုီဘုိင္ေကၜာန္မွ ေစွ္ဗုီဂၜဳိင္ေရာင္။ ညးေပှာန္လပုဟ္တဲကုႝအဲ အဲေပှာန္လပုဟ္တဲကုႝညးဂွ္ လၸကုႝဒွ္ရ။

သရုပ္တုဲ မိင္ဂြံဟုီကုႝညးကုႝကသပ္တံမြဲဂွ္ ေဗာ္ဂွ္ အလုံတြဳႝရးဍဳင္မန္မြဲ သ႐ုပ္တုဲ ညးေကၜာန္ဗက္ဟြံအုိတ္။ ကုႝမံင္ကသပ္ကုႝ ညးတံသဿးေလဝ္ဟြံတုဲပုဟ္၊ ဇကုဗုီလုႝဂြံပါလုပ္နဇုိင္နတဲမာန္ဂွ္ ခ်ပ္ဂၜဳိင္င္၊ ထံက္ပင္ကုႝၾသန္တုဲ တာလ်ဳိင္ေျပဂွ္ ညံင္ကုႝဟြံဂြံဒွ္၊ ဗုီဇကုဆုႝလဝ္ အပႜဲဍဳင္မၛး ဗုီဇကုမိက္ဂြံကုႝဒွ္ဂွ္ ကၜဳင္ေကၜာန္နဇုိင္နတဲကုီမွ။

မၛဳႝသှာံတဿိ