အဲဟြံရန္တဿအ္လဝ္ သြက္ဂြံမံင္တန္တဵအာ ပႜဲဍဳင္ေသံလအ္လအ္ဟြံေသင္ရ၊ ရန္တဿံလဝ္ဗ္ွလိက္တုဲ ဆက္မံင္အာမြဲဂိတုဓဝ္ရ၊ အလုႝသ႘ေသံတအ္ ကုႝလဝ္အေခါင္မံင္ ပႜဲဍဳင္ေသံပြိဳင္မြဲဂိတုဂ္ွ လၛတ္အာတိဍာ္မန္ပု႙ေႀတံၾတဟ္၊ ဆုႝဂဗကုႝမန္ပု႙ေႀတံၾတဟ္တုဲ သြက္ဂြံစဵအာဍဳင္မိတိမႏြံပၜန္ရ။

ကၜာအဲဟြံဂြံကၜဳင္ဍဳင္ေသံဏအ္ ေလာန္ကၜဳင္ႀတဵထပ္ွဂိတုေတံ မိႆဟာဲအဲ မြဲအခိင္ေကင္မံင္ကၜဳင္လဝ္ ဘာတကၠသုႝေတံမြဲစြံဂ္ွ ညးဘိက္ပဿိင္အဲသြက္ဂြံဗ္ွလိက္ သုေတသနပေရာမန္ ပႜဲတကၠသုႝခ်ဴလာလံင္ကံင္၊ ပႜဲဍဳင္ေသံဏအ္ရ၊ အဲေလဝ္သၸဝီရ႘ယတုဲ ခ်ဴဏာကုႝလိက္သုေတသန ပ႐ူမန္ၐါကှပ္ရ၊ ႏူတကၠသုႝဂ္ွေစ္ွစုိတ္တုဲ ဘိက္ပဿိင္အဲသြက္ဂြံဗ္ွလိက္သုေတသနၐါကှပ္ ပႜဲတကၠသုႝ ညးတအ္ဂ္ွရ၊ သြက္အာကၜဳင္ကုႝငၛဳဟ္မး ကၞင္က်ာ၊ သြက္စှစ၊ သြက္ဂြံမံင္၊ သြက္ပြိဳင္ပန္တၛဲဂ္ွ ညးတအ္ေကတ္တာလ်ိဳင္ ဖအုိတ္ရ။

အေသဟာန္သြက္ဗ္ွလိက္သုေတသနဂ္ွ ညးတအ္ေကတ္လဝ္တာလ်ိဳင္အဲ သြက္ပန္တၛဲဓဝ္ရ။ ခုိဟ္ရ၊ တကၠသုႝေသံညးတအ္ ေကတ္တာလ်ိဳင္ ဒုင္သဇုိင္သြက္အဲပန္တၛဲတုဲရ၊ အဲဂ္ွသြက္မိက္ဂြံမံင္ မြဲဂိတုညးလုႝမြဲ ေကတ္တာလ်ိဳင္အဲ သြက္ဂြံြဆက္မံင္အာ ဍဳင္ေသံမြဲဂိတုဂ္ွပၜန္ေရာ။ အဲဒးဂၜာဲဂၜံင္ဍာန္ရ၊  ပဿိက္လိက္အမာတ္ဒိန္ အဲစုိပ္မံင္ဘာတၜဂုဏ္ေၾကန္ မြဲခဏ မြဲခဏလဿိဳန္ကာလရ၊ အခိင္စုိပ္ဂ္ွ အဲဆုႝဂဗကုႝသင္တအ္ မှိဟ္ပူဂႝုတအ္ ညးတအ္ေကင္စုိပ္လဝ္ဍဳင္ေသံတအ္ဂ္ွ သြက္အဲဂြံဆက္မံင္အာ ဍဳင္ေသံဂ္ွ အဲဂရင္ပၲီတုိန္ရ၊ ညးတအ္သုီဖအုိတ္ဂ္ွ ဟုီေလာဲေလာဲရ၊ “အာဘာေတံ၊ အာဘာဏအ္္ ဂဗဆႝု ပူဂုႝေတံ ပူဂုႝဏအ္ ညးတအ္ ရုီဗင္ကုႝ နာဲမိုင္တဝ္  ဖအုိတ္မာန္ရေဏာင္”  ပူဂုႝသမညမြဲေဟင္ ညးတအ္ေရင္တၜဳင္ကုႝမာန္ေတ္ွ မှိဟ္ေကၜာန္သြက္ေကာန္ ဂကူ အၥာေကှဟ္မြဲသြက္ဂြံရုီဗင္ဂ္ွ သြက္ဂြံဒးဟုီဟဿဲရ၊ ဂးအုိတ္ရ၊ အဲေထင္ေဇှာ္အာကုႝဇကုအဲညိေကြံရ၊ ပေတ္ွေလဝ္ ပေတ္ွစအေရဝ္ပူဂုႝ သတ္တအ္ညိညျဇိဳင္သာကုီရ။

ဆဂး တၛဲ (၉-၁၀-၂၀၀၇) ဂ္ွ အဲလုိန္တိေသံ ဗြဲေတဿင္စုိပ္အာဍဳင္ေသံ ပႜဲဟဝ္ဒါ (Embassy  Hotel) ေကြံရ။ နကုႝစှးပူဂုႝဍဳင္ဗဿာ ဏံ  အၥာသုေတသန အဲကုႝအၥာအဲဒံက္တာ နာဲပါန္လွေကုာံသြက္ဂြံရံင္စမ္ညးေကာန္ညးမြဲ ပု႙မှိဟ္ပိဏအ္ရ၊ အၥာဒံက္တာ နာဲပါန္လွဂ္ွ ပေရင္ထတ္ယုက္ဟြံခုိဟ္ ဒးအာကုႝကြ႘ဓရုိဟ္ကၜာေလဝ္ ဟုိတ္ႏူပေရင္သုေတသန ပေရင္မန္တုဲ ညးဒုင္ဒဒုိက္ အာကၜဳင္မံင္ရ။ စဿတ္တၛဲစ္ွႏူဂယးဂ္ွ အေသဟာန္စပံက္အာရ၊ အေသဟာန္ဝြံ--“Discover  of  Ramanyadesa: History, Identity, Culture, Language  and  performing  Arts, 10-13)  Octobe, 2007  Mahitadhibehra  Building, Chulalongkore, University, Thailand. ရ။

သြက္ဂြံဒွ္အာအေသဟာန္ဝြံဂွ္ ေလာန္ကၜဳင္မြဲၐါပိသှာံေတံ ပူဂုႝဂကူဟြံေဇတ္ ေကာန္ဍဳင္အေရင္ ေကာန္ဍဳင္ဗဿာမြဲ Mi Aung Twim မြဲခ်ဴခှံဏာလိက္မြဲကှပ္ ပ႐ူဝင္မန္ပု႙တုဲ တက္ၾတးပၲိတ္ဏာကုႝ တကၠသုႝအေမရိကာန္မြဲရ၊ သြက္ဂြံထုိင္သးရႏြံ လဿဳဟ္ဝြံ ဒွ္ဂြံဟြံေသင္ ပႜဲလိက္မန္ညးဂွ္ခ်ဴလဝ္လၸ ဂတးဖအုိတ္ရ၊ ညးဟုီလဝ္ဂွ္ ပႜဲဝင္မန္ပု႙ေႀတံေၾတဟ္ ဝင္သုဝဏၰဘုံ၊ ဝင္ဟံသာဝတ႘ ေႀတံေတံဂွ္ အၥာဝင္မန္ပု႙ေကၜာန္ဗဒွ္ေကတ္ေဏာင္ ဒွ္မံင္ဒ႑ရ႘ဖအုိတ္ေဏာင္ ဝင္မန္ဍာံဍာံ စနဴမဂဒူေဏာင္ လိက္တဿံ ကလ်ာဏ႘ေဟင္ သဿိင္ဓမၼေစတ႘ ေကၜာန္ဗဒွ္ေကတ္ဝင္ နကုႝပမိပ္စုိတ္ေဟင္ေဏာင္ဂွ္ ညးခ်ဴဏာပႜဲလိက္ညးရ၊ လိက္ညး တိတ္အာတုဲ သုီမြဲကဝ္အၥာခ်ဴဝင္တံ၊ အၥာသုေတသနတံ ဗွ္လိက္ညးတုဲ ဒစုႝဒစးကုႝညး ေစာပကုီစကုႝညးအုိတ္ရ၊ ပူဂုႝဏံဂွ္ ေကာန္ဍဳင္အရင္ဍဳင္ဗဿာမြဲကုီတုဲ ဟြံဂၜိဳက္ဂၜာဲပ႐ူမန္၊ ဟြံတီဝင္မန္သြံ၊ တီကုီေလဝ္ ဍဳဟ္မန္မြဲလၸာ္ဓဝ္ ညးတံေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္ရ၊ ညိေလဝ္ဟြံတုပ္ကုႝ အၥာသုေတသန ရ၊ ဟုိတ္ဂွ္ရ အေသဟာန္ဏံဂြံဒွ္ကၜဳင္ ဘိက္ပဿိင္ညးဂြံတုိန္ အေသဟာန္ဏံကုီေလဝ္ ညးထၞးဟုိတ္ဖုႝတှဟ္တုဲ ညးဟြံဂံင္တုိန္ အေသဟာန္ဝြံရ။

စပ္ကုႝပေရင္ဏံ မုဆုႝအာေရာဟုီမၢး ပႜဲေကာန္ဂကူမန္ပု႙ တၜပညာႏြံေအာန္ေကြံေကြံဂွ္ ဗြဲမေအာန္စုိတ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ၊ မန္ပု႙ဖအုိတ္ၾသန္ သြက္ဂြံထံက္ပင္တုဲ လြ႘ပရာတၜပညာ ပေလဝ္လဟုႝ သြက္ေသၢာံဂြံတၜပညာ သြက္ဂြံၐံင္ပၲိတ္တၜပညာ ေထက္ရ၊ တုဲမြဲပၜန္ အေရဝ္အၾကာ ပညာဘာသာ အဂၤလိက္မြဲမဂွ္ ပႜဲေကာန္မန္ပု႙ဂွ္ ဍဳိန္လ်ေကြံေကြံရဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ရ၊ သြက္ဏံေလဝ္ ပု႙ဒးကုႝျဇဟတ္ ကုႝဂေကာံသဿတ္မန္ပု႙ ဍဳိက္က္ေပင္င္ကုီရ၊ ပု႙ဒးတင္ဂုဏ္ကုႝ တကၠသုႝခ်ဴလာလံင္ကံင္ ေထက္ကုီရ၊ သြက္ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ ဓဝ္ဟြံဍာံဂွ္ သြက္ဂြံစုႝဒှာဓဝ္ဍာံဂွ္ ဂြံမံက္ဂတဝ္တုဲ ညးတံေကၜာန္အေသဟာန္ သြက္ဂကူမန္ပု႙ရ၊ တၜပညာပႜဲဂၜးတိေလဝ္ ကၜဳင္ဗြဲမဂၜိဳင္ရ။

တၜပညာေသံတံေလဝ္ ဆုႝဂဗအာဝင္မန္ နကုႝလညာတ္ဍာံဍာံမြဲရ၊ ေကာန္မန္ပႜဲဍဳင္ေသံဏံေလဝ္ ငၛဳဟ္ကတုႝကၜဳင္အုိတ္ရ၊ တကၠသုႝ ခ်ဴလာလံင္ကံင္ဝြံ ဒုင္သဇုိင္ သၸကႜဳိပ္သၠးေကတ္တာလ်ဳိင္တုဲ စုတ္ၾသန္ဒါန္ညိဓဝ္ရ၊ ၾသန္သြက္ဂြံ႐ုံဂပ္္ အုိတ္အာ ကုႝကုိဋ္ဂွ္ ညးတံအာတ္ပႜဲဂၜးတိဏံရ၊ ေပဲါဂွ္အံင္င္ဇှးဇှးတုဲအာရ၊ မုဟုိတ္ေရာဟုီမၢး အေခါင္ဗၜးၐးႏြံေဏာင္ ေကၜာန္လုပ္ေဏာင္ ေကၜာန္မာန္ေဏာင္မၢး အံင္ဇှးအာဖအုိတ္မာန္ေရာင္ဂွ္ ဂြံအာခန္လၛတ္မြဲရ၊ ပဿိက္ေဇှာ္အုိတ္ဂွ္အေခါင္ဗၜးၐးရ။

ပံက္ဏာအေသဟာန္ဟုီအေရဝ္တုဲ အခိင္ဇူဒုီမြဲလစုတ္ခဏဂွ္ အဲဂဗဆုႝကုႝပူဂုႝဟုီလဝ္ကုႝ (စာရင္) ပႜဲဘာတၜဂုဏ္ေၾကန္ဂွ္ ဗြဲမဂၜိဳင္ရ၊ ပူဂုႝကုီသင္ကုီ ဆုႝဂိၜဳင္ေကြံရ၊ ပူဂုႝတီေလဝ္ႏြံ ဟြံတီႏြံရ၊ အဲဟြံတီကၜာေလဝ္ ဒဿာနဴအဲေကၜာန္မံင္ပေရင္ဂကူဂၜိဳင္တုဲ တီမံင္အဲဂၜိဳင္ရ၊ ဆုႝအဲမၢးမိပ္စုိတ္အုိဟ္တဿိဳဟ္ သုီညးဖအုိတ္ရ၊ အဲကုႝအၥာအဲဒံက္တာ နာဲပါန္လွဂွ္ ဒွ္မံင္တၜပညာသုေတသနကုီ ဒွ္အယုက္ေဇှာ္မံင္ တုဲေလဝ္ကုီ ပႜဲေသှဟ္ကၞင္ေသံ သုဝဏၰဘုံ ဒှာဲစဿ႘တ္မုက္လုပ္တိတ္ (Immigration) ဂွ္ ညးတံေလဝ္ ညိေလဝ္ဟြံစဿ႘တ္ပု႙ကုႝအေခါင္ မံင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ သြက္မြဲဂိတုေလာဲေလာဲသြာသြာရ၊ ဟုိတ္ဂွ္ရ အဲသြက္ဂြံမံင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ အခိင္မြဲဂိတုဂွ္ အခိင္ပူဂုႝတဏံဂွ္ အဲပၜဳပ္ဏာ အေရဝ္မြဲၐါမကုီရ၊ ညးတံမုက္မတ္ျဇေစွ္အာတုဲ စပ္ကုႝပ႐ူဏံ အေရဝ္ေအာန္ေစွ္ အာအုိတ္ရ၊ ကၜာတဏံဆေဍံရေလဝ္ တက္နာဍ႘ ကေလင္ မြဲအၥာဒံက္တာ နာဲပါန္လွ ဒးဗွ္လိက္သုေတသန ပေရင္ဝင္မန္ပု႙ရ၊ ကၜာတုဲညးတံေထင္ေသာဲညိတုဲ ကုႝလဝ္ခဒမ္ ဒှာဲဗွ္ဂွ္ ေဍာတ္မံင္ညိရ၊ ကၜာဟြံဂြံဗွ္လိက္ဍင္ဏီဂွ္ မှိဟ္တုိန္စုိပ္ေပင္အာတုဲ ဒးအာၿပံင္အာ ခဒမ္ေဇှာ္မြဲရ၊ အၥာေလဝ္ပတုိန္ထၞးဏာဍဳင္ေသံေႀတံဝြံ တိဍာ္မန္ပု႙ေဏာင္ဂွ္ ထၞးဏာသက္သ႘ သာဓက ဗြဲမဂၜိဳင္ရ၊ ညးမတုိန္စုိပ္ေကာန္ေသံ၊ ေကာန္မန္ အၥာသုေတသနဂၜးတိတံ အံသဝ္ဗြဲမေလာန္ရ။

အဲဂွ္တၛဲယး စဿတ္တၛဲ-၁၁ လၸာ္နဴဂယး ဒးဗွ္လိက္သုေတသနကှပ္မြဲရ၊ ပ႐ူပရာဂွ္ “Relation between Mon and Khamer in early time comparative Study of their Language” ရ၊ပ႐ူဏံဝြံ ပႜဲဝင္မန္ေႀတံ ပ႐ူသုဝဏၰဘုံ ပႜဲဍဳင္ေသံမန္ေႀတံ ဒြါရဝတ႘ကုႝ ေကာန္ဂကူခေမန္တံ ဗုီလုႝဆက္ေဆာံကၜဳင္ဂွ္ နကုႝသက္သ႘လိက္ဝင္ လိက္တဿံ လိက္ေႀတံၾတဟ္တံဂွ္ကုီ ပေရင္ဘာသာမန္ကုႝ ခေမန္ ဗုီလုႝတုပ္ကၜဳင္ ဗုီလုႝေစာဲလာံကၜဳင္ ပႜဲတုိက္အာယွ ဒုိဟ္အဂှဲဏံဂွ္ ေသာင္ထၞးဏာ နကုႝဗုီ႐ုပ္တံရ၊ ညးမတုိန္စုိပ္တံေလဝ္ ေစွ္စုိတ္ေကြံရ၊ ေကာန္ေသံ၊ ေကာန္ေသံမန္တံေလဝ္ တိဍာ္ေသံေႀတံဝြံ ဒွ္တိဍာ္မန္ဂွ္ အေထင္ေဇှာ္ တုိန္ညိရ၊ စပုင္သြ ဂဗဆုႝ ညးသၠအ္မြဲခဏ နာဍ႘ကေလင္မြဲဂွ္ အဲဒးဗွ္လိက္သုေတသနတှဟ္ မြဲကှပ္ပၜန္ရ၊ လိက္ကှပ္ဝြံ “Preservation and Conservation of Old Mon Manuscript and Plan Leaves” လိက္ကှပ္ဝြံ ဂြံဒွ္ကၜဳင္ဂွ္ နဴအဲဘဝ ကြးဘာတကၠသုႝေတံ ဂၜိဳက္ဂၜာဲကၜဳင္ လိက္မန္ ေႀတံၾတဟ္ နကုႝစကၡဴခ်ဴခှံလဝ္ဂွ္ကုီ ပႜဲ႐ုင္ပု႙လိက္တဏံ နဴစကၡဴအုိဟ္ဟ္ဏံဂွ္ ဂြံဒွ္အာ (Microfilm) ကုီ နဴဂွ္ညံင္ဂြံစုိပ္အာ ေကာန္ ပ်ဴတာ ဟာတ္ေဒတ္(Hard Disk) ကုီ ဗုီလုႝအဲဒးေကၜာန္ကၜဳင္ ဗုီလုႝ အဲဒးမင္မြဲကၜဳင္ နဴကုႝသၜပတ္၊ သၜရုက္တံ ဗုီလုႝဒးထိင္ဒက္ လဝ္ဂွ္ အဲပတုိန္ထၞးဏာ နကုႝဗုီ႐ုပ္ကုီ နကုႝလဟုီကုီဂွ္ ညးတံ ေစွ္ေစွ္ေကြံေကြံရ၊ သေရာပ္ရံင္အာ ပႜဲသဘင္ေသဟာန္ဏံမၢး အဲကုႝ အၥာဒံက္တာနာဲပါန္လွ ဂြံအာေပဲါအံင္ဇှးေကြံေကြံရ၊ အဲပၜန္ေလဝ္ ပႜဲကုႝစဿတ္တၛဲ -၁၂ လၸာ္မြဲနာဍ႘ကေလင္ဂွ္ ဒးဟုီကလးေသာင္ထၞး ကုႝ ပ႐ူမန္ပႜဲဝုိင္ “Round Table Discussion ”ရ၊ အဲေကုာံဒါရုိက္တာ တကၠသုႝဂွ္မြဲ တၜပညာၐါ ပံင္ေကာံပူဂုႝပန္တၜဏံ ဒးေသာင္ ကလး ပ႐ူညးတံ သဿာန္ကၜဳင္ဂွ္ရ၊ ပူဂုႝသဿာန္တံ၊ ပူဂုႝကေလင္တံ ေပင္ပႜဲခဒမ္ဂွ္ရ၊ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ အဲဟြံဒးေကတ္ တာလ်ဳိင္ကုီ ေလဝ္ ပေရင္လိက္ပတ္ ပေရင္ေယန္သှာင္ ပေရင္ေကာန္နာနာသာ္ဂွ္ အဲရဒးေသာင္ထၞးကုႝဂၜိဳင္ရ။

ေပဲါသဘင္အေသဟာန္ ေပဲါသ႘ကၜ႘ဝြံ ၾကပ္တုဲဒွ္ကၜဳင္ရ၊ အဲဂဗဆုႝကုႝပူဂုႝ သြက္အဲဂြံမံင္အာ ဌာန္ဂတေတံဂွ္ေလဝ္ သာဲတိတ္အာ နဴအဲသုိက္က္ရ၊ လေဆာဝ္ေဖက္ဒးဆုႝဂဗ ဒးအာအဲတုဲ ပဲါတိတ္အာဂၜံင္တှဟ္ဟ္အုိတ္ရ၊ အဲတီတုိန္ရ၊ ညးလုႝမြဲေလဝ္ အဲဂြံအ႐ုီဗင္ ဟြံမာန္ရသြံ အဲေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္တုဲရ၊ အေခါင္မံင္ပႜဲဟဝ္ဒါ (Hotel) ပန္တၛဲဂွ္အုိတ္အာမၢး အဲကေလင္စဵဌာန္အဲ ဍဳင္လၢဳင္ေတံရဂွ္ အဲေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္တုဲရ၊ ညိေလဝ္ဟံြေဖ်ံမုက္ကုႝ ညးသၟာင္ရ၊ ပေရင္အဲဟြံေတဿင္ကၜဳင္မြဲဂွ္ အေခါင္ဂြံမံင္ ပႜဲဟဝ္ဒါ အခိင္ပႜဲတၛဲ ကၜာ ဟြံေပင္ပန္တၛဲဏီ အခိင္သဝ္တၛဲဂွ္ မိႆဟာဲေႀတံ ေသံ-ၾကဳက္မြဲကၜဳင္ပႜဲဟဝ္ဒါတုဲ ဒုင္ဖ်ဵဏာ ပႜဲသိၛဌာန္ညး နကြ႘စက္ကာညးရ၊ အဲေလဝ္တုပ္တဵညံင္ရဵ အခိင္ေကာန္ငၛဵ ထင္ဍာ္ဒတုံေစွ္အာ ပႜဲကဿာဍာ္မြဲကုီရ။