ဍဳင္ပံင္ေကာံဗဿာ မေကာ္ခဵမံင္တၛဲဏံဂွ္ အတိတ္မြဲအခိင္ေတံ တိဍာ္ဂကူဗဿာမြဲဓဝ္မြဲတၜဓဝ္ ပိုင္ကၜဳင္လဝ္ဟြံေသင္။ တိဍာ္ဂကူမန္ ဂကူရေခင္ ဂကူေသံ(ယွာန္) ကယ်ာ(ကေရင္ဍာဲ) ကေဇ်င္ ေခ်င္တအ္ ကေရင္ညးကုရညး ပိုင္ၿပ႘ကၜဳင္လဝ္ကုႝေရာင္။ တိဍာ္ဂကူမန္ ဂကူရေခင္တအ္ ပိုင္ၿပ႘ကၜဳင္ဂွ္ ႏူအေခတ္ပေဒသရာဇာ (ေလာန္ကၜဳင္ ၂၅၀-သှာံ)ေတံရ ဨကရာဇ္ဗဿာတအ္ သၸမာန္ေကတ္ဇှး ဗတိုက္သီေကတ္ သၸကၜဳင္လဝ္တိဍာ္အပုိင္ဇကုေရာင္။ ပႜဲသကၠရာဇ္ခေရတ္ ၁၈၈၅-သှာံဂွ္ ဂကူအဂၤလိက္ တအ္ ဗတိုက္သီဂြံတိဍာ္ၐါတ္ဗဿာပုိင္လဝ္သဿးဟြံက တိဍာ္ေသံ ကေဇ်င္ ေခ်င္တအ္ေလဝ္ ေဍံတအ္ထပ္ဗတိုက္ သီဗေၐါဝ္ေကဝ္တုဲ ပံင္ပၜဳပ္ပႜဲအေဝါင္တိဍာ္ဗဿာပိုင္လဝ္ဂွ္လဝ္ဂွ္ မြဲစြံရ။

အခါလုပ္္ေပါဲဗတုိက္ ဒစုႝဒစးကုအဂၤလိက္ သြက္ဂြံဗၜးၐးတိတ္ႏူဘဝဍိက္ဂွ္ ၐိုန္ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂကူဗဿာတအ္ ဂြံဒုင္ယဿဳ အာဂတပၜတရဵကုီေလဝ္ ဂကူတှဟ္သၟာင္ဂမၜဳိင္တအ္ ရန္တဿံကုႝေသၢာံဗၜးၐးတိတ္ႏူဘဝဍိက္ ဘဝဒးဒုင္ပႜဳိပႜဳိက္မြဲစြံဂးတုဲ ျဂဳျဂဳၿဂီဳၿဂဳီလုပ္႐ုီဗင္ ဗုိင္ဂိုတ္ဂစာန္ကၜဳင္အိုတ္ကုီရ။ ပႜဲသှာံ(၁၉၄၇)ဂွ္ တံင္ဓဇက္လဝ္သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓုိပ္ကဿိန္ဍဳင္ သြက္ဍဳင္ပံင္ေကာံဗဿာရ။ ပႜဲသကၠရာဇ္ ၁၉၇၈-ဂိတု ဂ်ႏၷာဝါရ႘(၄)ဂွ္ ဍဳင္ပံင္ဗဿာမေကာ္ဂးဍဳင္သၜးၐး စကာေသှာတ္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ ေဆင္စပ္ကုႝဂကူဂမၜိဳင္မံက္တိုန္ရ။ ဍဳင္ပံင္ေကာံဗဿာမမံကကၜဳင္ဂွ္ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပေရင္အုပ္ဓုုပ္- စတံတအ္ဂွ္ ႏြံပႜဲတဲ ဂကူဗဿာမြဲဓဝ္တုဲ ဍဳင္ပံင္ေကာံဇတ္တ္ဟံြေသင္ ေကာ္ဂးစဍဳင္ဂကူဗဿာမြဲေလဝ္ ဟုီစဂြံရ။

သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္သှာံ-၁၉၄၇-ဂွ္အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္အိုတ္သုီ ဟိုတ္ႏူႏြံပႜဲတဲဗဿာမြဲဓဝ္ဂွ္ရ ပႜဲကၜတ္ထဝ္ (ပါလ႘မာန္) သှာံ ၁၉၆၂-ဂိတုေဘဘဝ္ဝါရ႘ၾကပ္အိုတ္ဂွ္ ကႜဳိပ္သၠိဳပ္ဂကူဗဿာ ေကုာံ ကႜဳိပ္သၠိဳပ္ေကာန္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္ တှဟ္သၟာင္ဂမၜဳိင္တအ္ ဟုီဂလာန္ပၲိဳန္ေဖ်ံ အေရဝ္ဂၜဳင္ေရင္သၠအ္ ဗြဲမသၠာတ္ျမဟ္ရ။ ေကာန္ဍဳင္အရင္ (၇) ဂကူ (မည္၊ ရေခင္၊ ေသံ၊ ကယ်ာ၊ ကေရင္၊ ကေဇ်င္၊ ေခ်င္) တအ္ ႏြံပဿိက္မိင္ဂြံကုႝဒွ္ ဍဳင္ပံင္ေကာံေဇတ္တ္ ႏြံပဿိက္ေသၢာံဂြံအေခါင္ အုပ္ဓုပ္တြဳႝရး ဂကူညးကုႝညးေရာင္။ ဟုီမြဲသာ္ပၜန္မၢး ႏြံပၚပရအ္အေခါင္အရာအဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ မတုပ္သဿဟ္ေရင္သၠအ္ဂွ္ေရာင္။

ဒဿႏူကယ်ာန္ဓဝါတ္ အာတ္မိက္ဒးသာ္ဂွ္ရ ပႜဲတၛဲ(၂)ဂိတုမာတ္ခ်္ သှာံ ၁၉၆၂-ဂွ္ သၠဳိပ္ဗုႝပှာန္ ေနေဝန္သၸကႜဳိပ္တုဲ ဗုႝပှာန္မြဲကႜိဳပ္ သီေကတ္ေထာံအဝုႝကဿိန္ဍဳင္ ႏူအလုႝအသ႘ (ညးဍဳင္ကြာန္မ႐ုဲစွ္လဝ္) သၠဳိပ္ဝန္ေဇှာ္ ဥဴဏုရ။

ကႜဳိပ္သၠအ္တၜအဝုႝပှာန္ ဗိုလ္တအ္သီေကတ္အဝုႝကဿိန္ဍဳင္တုဲ တင္ယဿဳကံင္ျဇ႘ပၜန္ ဂတးကဿဳိန္ဍဳင္ဗဿာရ။ ေဍံထၞးဟိုတ္မသအဝုႝဂွ္ ဒဿႏူရဲသၜဲတိတအ္ ပၜံင္လပ္တုဲရ ဓဝ္ည႘သာ(သာမဂၢဂ႘)ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ ေယာင္ယာလုီလာ္ကၜဳင္ရ ဂးရ။ ကႜဳိပ္သၠိဳပ္ တၜအဝုႝပှာန္တအ္ နကုႝအမိင္အဝုႝေဟင္ ျပဳေျပင္အုပ္ဓုပ္ကၜဳင္ရ။ ဓဝ္ည႘သာေကာန္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ ေယာင္ယာ လုီလာ္မံင္ဂတုဲ ေဍံတအ္ဓမံက္ပၲိဳန္ဂကူ(၆၀)ဂကူပၜန္ရ။ မြဲအဆက္ဓဝ္ဂွ္ စပၲံဒက္ပၲန္ေဗာ္သုႝေယွဝ္ေဠတ္ ဂၜံင္တရဵဗဿာ (မဆလ) ဗုီပဿိက္ေဍံတအ္ မိက္ဂြံဒွ္ဂွ္ရ။ ရန္တဿံကုႝေသၢာံငႜိတ္ကမၜက္ ေကာန္ဂကူလဿိဟ္ေအာန္ တှဟ္သၟာင္ဂမၜဳိင္ဂွ္ အရာမ္ေဇှာ္မံင္တုဲ ဂစာန္ဂလုိင္ျဂဟတ္ဒပ္ပှာန္။ အရာမ္ပေရင္ပုိန္ျဂပ္ဍဳင္ ဘဝညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ကဆံင္မှိဟ္ေသၢာံသၜဳင္ဂွ္ ေအာန္ဗြဲမေလာန္ရ။ ဟိုတ္သာ္ဂွ္ရ ကႜဳိပ္သၠိဳပ္တၜအဝုႝပှာန္တအ္ အုပ္ဓုပ္ဍဳင္လအ္ခႜင္ ဍဳင္ဝါတ္ေစွ္ခႜင္ရ။ စကာျဂဟတ္ပှာန္ ဍဳႝဍဳိက္ေကာန္ဂကူ လဿိဟ္ေအာန္တအ္ဂၜိဳင္ခႜင္ ဂကူကတုႝသပုန္တဝ္ေစှဟ္ ဂၜဳိင္တိုန္ခႜင္ရ။

တၜအဝုႝပှာန္တအ္ ပို္င္ဂြံဍဳင္ဗှတ္(၁၀)သှာံျပင္တုဲ အတိုင္ရန္တဿံညးတအ္ ေသၢာံဗဒွ္ဍဳင္ပံင္ေကာံ သမတသုႝေယွဝ္ေဠတ္ဗဿာဂွ္ ညးတအ္တံင္ဓဇက္ သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ဍဳင္ရ။ ေကတ္အခိင္ပြဳိင္၂-သှာံတုဲ ပႜဲသှာံ၁၉၇၃-အိုတ္ဂွ္ သၸေပါဲေကတ္ဆႏၵ ႐ုဲမာဲ ဗုီညးတအ္ဂြံဇှးမာန္ဂွ္ေဟင္ရ။ ပႜဲတၛဲ(၃)ဂိတုဂ်ာႏၷာဝါရ႘သှာံ ၁၉၇၄-ဂွ္ ေသှာဝ္ဥပေဒညးတအ္ ဒွ္ဒတန္ ဍဳင္ပံင္ေကာံဗဿာ (၇) တြဳႝရး ေကုာံ (၇) တြဳႝရးဍဳင္မံက္ကၜဳင္ရ။ သၠဳိပ္ပှာန္ေဇှာ္ေနေဝန္ေလဝ္ ခေလာတ္ပံင္မ႘တုဲ ဗို္က္ေထာံဂၜိက္ကၜဳင္ဒွ္ သမယ ဥဴေနေဝန္ပၜန္ရ။ နနဲဝြံေဟင္ ရဲပှာန္တအ္ၿပံင္႐ုပ္လုပ္ ေကတ္ဒှာဲ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဒွ္ကၜဳင္ရ။

နကုႝေသှာတ္ပိုန္ျဂပ္သႝုေယွဝ္ေဠတ္ေဟင္ ဍဳင္ေဇှာ္ေမာဝ္တဵတက္ဂၜဳိင္ေရာင္ ၾတးဝါဒ ႀကဳီစမံင္ မြဲလၸၚဂွ္ နကုႝေသှာတ္ေဗာ္မြဲ (မဆလ) ေဟင္ ငၛိတ္ကမၜက္အာ ဂကူေကာန္ဍဳင္အရင္တှဟ္ဟ္တအ္ သိုက္က္မာန္ေရာင္ ညးတအ္ေစွ္လဝ္စိုတ္ရ။ ၐိုန္ဂွ္ေလဝ္ ဗီုညးတအ္ေတာ္လဝ္ဂွ္ ႐ုပ္ရဵဟြံမံက္ကၜဳင္ လအ္ခႜင္ညးဍဳင္တအ္ ဝါတ္ေစွ္ခႜင္ဒွ္ကၜဳင္ရ။ ေကာံကႜိဳပ္ကတုႝသပုန္ တဝ္ေစှဟ္ ေကာန္တှဟ္ဟ္တအ္ေလဝ္ ဂၜဳိင္တိုန္ရ။ စိုပ္သှာံ ၁၉၈၇-ဂွ္ဍဳင္ေကာံပံင္ဗဿာ ဒးဒုင္လုပ္အာစရင္ဍဳင္ဒိုက္ဂတ္ ပႜဲဍဳင္ဂၜးတိ (UN) ရ။ သှာံ ၁၉၈၈ ဂိတုအဝ္ဂါတ္သ္ (၈) ဂွ္အလုံဍဳင္မြဲ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ကလိုက္ကမုႝထၞးတိုန္ဆႏၵ အာတ္တိုန္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ ပၜန္ရ။ တၜအဝုႝပှာန္တအ္ ဗ႐ူဝိုင္ထၞးဆႏၷပန္ဂစိုတ္ေထာံ ညးဍဳင္ကြာန္ဗှဟ္ၐါလၛီတုဲ သီေထာံအဝုႝ ကဿိန္ဍဳင္ တင္ေထာံယဿဳ (နဝတ) ကံင္ၿဇ႘ပၲိန္ပေရင္သၛိတ္ျဇ ကဿိန္ဍဳင္ပၜန္ရ။ မၛးႏူဂွ္ေလဝ္ နကုႝေသှာတ္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ /ေဗာ္ ဂေကာံဂမၜဳိင္ ေကၜာန္ကုႝေပါဲ႐ုဲမာဲေရာင္။ ကုေဗာ္/ဂေကာံဇှးမာဲဂွ္ ညးတအ္အပ္ကုႝအဝုႝကဿိဳင္ေရာင္ဂးကၜဳင္ ပေရကၜဳင္စိုတ္ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ရ။ မြဲအဆက္ဓဝ္ဂွ္ လဿိဟ္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္တအ္ ႏြံလဿိဟ္(၁၃၀)ျပင္ဂွ္ေလဝ္ ဓမံက္ပတိုန္ပၜန္ရ။

ပႜဲသှာံ ၁၉၉၀-ဂိတုေမ (၂၇)ဂွ္ ေကၜာန္သၸကုႝေပါဲ႐ုဲမာဲ အတိုင္ဒုင္ကၜဳင္လဝ္ဂတိပါင္ဂွ္ရ။ ၐိုန္ဂွ္ေလဝ္ ေပါဲ႐ုဲမာဲတုဲ အခါေဗာ္ NLD (ဂအုပ္ဂေကာံဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ေကာန္ဂကူ) ဒဝ္အံင္သာန္သုက်႘ မအာကႜိဳပ္ဇှးအာမာဲ(၈၂%)ျပင္ဂွ္ အတိုင္ဂတိပါင္တင္ၐါဂွ္ ဟြံဒုင္ေကတ္ ဟြံအပ္ကုႝအဝုႝကဿိန္ဍဳင္ပၜန္။ သၨိဳင္ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ ဓုပ္ဍဳင္ဟဿဲဏီဟုီတိုန္တုဲ ကႜဳိပ္သၠအ္တၜအဝုႝပှာန္တအ္ ဗုီညးဒးစိုတ္ကကံ႐ုဲေကတ္မှိဟ္စှး ႏူေတံႏူဏအ္လဿိဟ္ မှိဟ္ၾကပ္မြဲလၛီ ေကၜာန္သၸသဘင္သ႘ကၜ႘ ထၐုတ္ဗဒွ္ေသှာဝ္ဥပေဒရ။ သဘင္သ႘ကၜ႘ဝြံ စပၲံႏူစဿတ္တၛဲ ၀၉/၀၁/၉၃ ဒုႝစိုပ္ ၃၁/၀၈/၀၇ ဂွ္ ဂြံပြဳိင္(၁၄)သှာံျပင္ တံင္အခိင္ဓဇက္ဒဿံင္မံင္ေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓဝ္ဍဳင္ရ။ ၐိုန္လအ္ကၜဳင္ဂလိုင္ဂွ္ေလဝ္ တုဲဂြံဆမူသၨဳိင္ သြက္ဂြံဓဇက္ေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓဝ္ဍဳင္ဓဝ္ေဟင္ရ။ မြဲလၸၚဂွ္နကုႝရနအလီစန္ဒက္ေကတ္ ပေရင္ဒိုအ္ပန္ေပွာ္ၐိုဟ္လလံ ကုႝေဗာ္/ဂေကာံဍဳင္အရင္ရပ္လြဟ္၁၇-၁၈ ကႜိဳပ္ မြဲလၸၚဂွ္ပၜန္ ဂစာန္ဂလိုင္ပၲိဳန္ ျဂဟတ္ဒပ္ပှာန္ညးတအ္သၜဲပတိုန္သဇိုင္ဒှာဲဒပ္ ပှာန္ညးတအ္ မြဲလၸၚပၜန္ဂွ္ ဒက္ပၲန္ပခုိင္ပတိုန္ ဂေကာံတဝ္မုဲက်ေဖာအ္ (ႏုိင္ငံေတာ္ၾကံ႕ခိုင္ေရးႏွင့္ဖြံ႔ၿဖီဳးေရးအဖြဲ႕)သြက္ညးတအ္ရ။

တၜအဝုႝပှာန္တအ္ဂွ္ဒုင္လဝ္ပါင္ကုႝညးဍဳင္ကြာန္ဇကုကုီ ကုႝဍဳင္လိုက္ဂၜးတိကုီ ပံက္ကုႝဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ေဏာင္ဂးတုဲ တေငၛတ္ဂရတ္ ဒဿံင္ရဲေကာံဂေကာံဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ မပၲံေဗာ္ NLD ကုႝ UNLD (ေဗာ္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ေကာန္ဍဳင္အေရဂမၜဳိင္) တအ္ကုႝမဒွ္ရ။ တံင္ဒဿံင္ အခိင္တၛဲဍဳင္ကြာန္ေလဝ္ ဝါတ္ေစွ္သြက္ဂြံဟြံမြဲရ။ ညးဍဳင္တအ္ေလဝ္ ဂဇအ္မင္ဟြံမာန္ ခ်႘ဒေရာင္တိုန္ ထၞးတိုန္ဆႏၷပၜန္ရ။ သင္ (လက်ာ္) တအ္ေလဝ္ ဗုႝဒဒုိက္ညးဍဳင္ကြာန္ ဒါယကာၾတံဳျဗဵသာသနိကဇန္ဂမၜဳိင္ဂွ္ဟြံမိက္စိုတ္တုဲတိတ္ကႜဳိပ္အာဂတ စှးညးဍဳင္ကြာန္တအ္ နနဲၐိုဟ္ဟ္သိုက္က္ထၞး တိုန္ဆႏၷ လဿိဟ္နကုႝလက္ကိုဋ္ပၜန္ရ။ ပႜဲစဿတ္တၛဲ၂၆/၀၉/၀၇ ဂွ္ အေယာင္အလာ ဒၥာံ (၄) မေတံမံက္ကၜဳင္တုဲ တၜအဝုႝပှာန္တအ္ ေကတ္ဇှးသၸမာန္ကုႝလြဟ္ ပရာန္ပန္ဂစိုတ္ကၜဳင္ပၜန္ရ။ UN ေလဝ္အာတ္မိက္ ဍဳင္ႏြံပဿိက္ကုႝမံက္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘တအ္ေလဝ္ ဖတိုက္ဖေအာဝ္ကုႝျဂဟတ္ ဒရုိဟ္ဂၜိဳင္တိုန္ရ။ မှိဟ္ႏူလုႝ ဂလာန္ႏူလုႝေလဝ္ဟြံကလင္ ကသပ္သၢဳတ္သြာတ္ ကုလသမဂၢ UN ေလဝ္ဟြံေကတ္ ေသှာဝ္ဥပေဒညးတအ္ေကၜာန္လဝ္ဂွ္ ညးတအ္ဟြံဒုင္ပေလဝ္မြဲသာ္ ကႜဳိပ္သၠအ္တၜအဝုႝတအ္ လေလာင္ၾတးကၜဳင္ ကၜာဂိတုေဘဘဝ္ဝါရ႘ဟြံအိုတ္ဂွ္ ပံက္လဝ္ကဝ္မေယွန္ သြက္ေပါဲရုဲမာဲေလဝ္ ပံက္လဝ္တုဲရ။ မြဲအဆက္ဓဝ္ဂွ္ ဂိတုေမ သှာံ၂၀၀၈ ဏအ္ဂွ္ ေကတ္ဆႏၵမာဲညမဍဳင္ကြာန္ သၸဒတန္သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓုပ္ဍဳင္ဂွ္ေရာင္။ သှာံ၂၀၁၀-ေတံဂွ္ ေကၜာန္ေပါဲရုဲမာဲေဗာ္/ဂေကာံဂမၜိဳင္-လေလာင္ပၲိတ္ကၜဳင္ ဗြဲမျပဟ္ရ။

ကႜဳိပ္သၠအ္တၜအဝုႝပှာန္ ေကၜာန္လဝ္သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒအုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ဂွ္ သြက္အဝုႝပှာန္ညးတအ္ ေသၢာံတန္တဵအာ ပႜဲပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ပႜဲအဝုႝကဿိန္ဍဳင္ေရာင္။ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ေသၢာံဆက္ဒွ္အာဍိက္ဒပ္ပှာန္ရေရာင္။ ေသှာဝ္ဥပေဒဝြံ ေသၢာံေသာင္ကလးကုႝျပဒၵညာဍဳင္ပံင္ေကာံ ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ေဇတ္တ္ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ မအာတ္မိက္ဒဿံင္ဂွ္ကုီ ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ ဂကူေကာန္ဍဳင္ရင္တအ္ မအာတ္မိက္ဒဿံင္ အေခါင္ည႘သဿဟ္ပေရင္ဂကူဂွ္ကုီဟြံေသင္။ ဟိုတ္ဒးသာ္ဂွ္ရ ညးဍဳင္ကြာန္မှဳံပဿိက္ကုႝ ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ေဇတ္တ္ မှဳံပဿိက္ကုႝဍဳင္ပံင္ေကာံၐိုဟ္လလံ မှဳံပဿိဟ္ကုႝေဇှာ္ေမာဝ္တဵတက္အာ အနာဂတ္ဂတညးဂမၜဳိင္ ၾသဝ္ဒစုႝဒစး သၨဳိင္ေသှာဝ္ဥပေဒ အုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္ဏအ္အိုတ္ညိဂွ္ ဖတိုက္ဖေအာဝ္ဏါ ရအဵ။