တၛဲေကာန္ဂကူမန္ဝြံ ဒုင္သၨဳိင္ကုႝ တၛဲဨကရာဇ္မန္ပု႙စပၲန္ဒက္ခှံကၜဳင္လဝ္ ဍဳင္ဟံသာဝတ႘ေတံတုဲ မာ္မြဲေစြက္ဝြံ ဒွ္တၛဲၿပဲ တၛဲသၜဳင္ တၛဲမှဳံကုႝဂုဏ္စရာဲေရာင္ဂွ္ ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ ဒုင္ဂုိင္ေကတ္လဝ္ ပႜဲဖ်ဳန္ၿဂိဳဟ္ ဗြဲမၿဇိဳဟ္နက္ရ၊ တှဟ္နေသၢာံဗွ္ဗှဳဟ္ ခ်ပ္ဂြံအာ သဿိင္တၜနန္ ေကုာံ ဍဳင္မိတိမ အာဲကဿာဲဇုဇဗဵလပု႙ေတံတုဲ မာ္မြဲေစြက္တၛဲပၲန္ဍဳင္ဟံသာဝတ႘ဝြံ တၛဲေကာန္ဂကူမန္ ေရာင္ဂွ္ အလုံ ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ စဿတ္သမၴီကၜဳင္တုဲ ထိင္ဒက္မင္မြဲကၜဳင္လဝ္ ဗြဲမေရွ္ေသွ္ရဵဂဵ ဗြဲမှံဳကုႝဂုဏ္စရာဲဂွ္ သှာံဏံမၢး စုိပ္ကၜဳင္(၆၂)ဝါ ေရာင္။

ဟုိတ္နဴကုႝညးမတဟင္ဆီ မ႐ုန္မုႝသၟဳႝသၟာ္ ညးေကမ္ဇ်ာပ္ဝါဒသၜဲတိ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဗဿာ နာဲအံင္ဇဲယ် သၸမာန္ထၸက္ပှာန္ ငၛးတး သီကမၜက္သၟးေထာံဂကူမန္ပု႙တုဲ ပႜဲသကၠရာဇ္(၁၁၁၉) AD - 1757 ဂွ္ ဒဵဗညာ၊ အမာတ္ဝန္ေသနာပတိ၊ ဒိုက္ဂတ္၊ သေမၛဟ္ေသ႒႘၊ ခမ႘သင္တၜပညာ ေကုာံ ေကာန္ဍဳင္ကြာန္မန္ပု႙ဗြဲမဂၜဳိင္ ဒးေထာံဍဳင္ကြာန္ ဒးၿဂိပ္လလဵဒဵလုပ္အာ ဍဳင္ဒ်ဴဒ်ာေတံ နဒဒွ္ညးဒဵပှာန္တုဲ အလုံဂကူမန္မေသွ္ၐက္ဒဿံင္ပႜဲဍဳင္မန္တံေလဝ္ ဒးဒုင္ဒဿံင္ဘဝဍိက္စုႝကုႝတၛဲဏံဏီေရာင္။

ရံင္အာပႜဲဝင္အဆက္က္မၢး ဘဝဂကူမန္ပု႙ဝြံ ဒွ္ဘဝတှဟ္ျခာ ဗၜးၐးတိတ္အာဒဿံင္နဴသဿဝ္တဲဗဿာတုဲ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္လဝ္ ဍဳင္နန္ ဇကုကုႝဇကု ဨကရာဇ္ဇကုကုႝဇကု ပေရင္ကံဇကု ဇကုဖန္ဖက္ကၜဳင္ဒဿံင္ဂွ္ မံက္ဂတဝ္ဒဿံင္ ပႜဲဝင္ညးဂၜးကဝ္တံဖုိဟ္ဏီ ေရာင္။

အခိင္တၛဲဏံ ပု႙ဂကူမန္တံ ဟ႘သၸဝ္တုဲ ဇဵလြိင္ဒံဿင္ကုႝပြမဟုီႀကီဳေကတ္စဂုဏ္စရာဲ ပႜဲရာဇဝင္မန္ဇကုတုဲ ဖၟဳိတ္ဒဿံင္အခိင္ကု တင္ဒးဒုင္စသုိင္ မဂိသေကဝ္ရိင္ကတင္ဒဿံင္သဿးဂွ္ ဒွ္ဟြံေထက္ရ။
    
အခိင္လဿဳင္ဝြံ ဒွ္အခိင္ပဿိက္ေဇှာ္အုိက္သြက္ပေရင္ကံဘဝအနာဂတ္ေကာန္ဂကူမန္သဿးဟြံက ပဿိက္ေဇှာ္သြက္အလုံေကာန္ ဂကူ ညးမတန္တဵဒဿံင္ အပႜဲတိဍာ္ပယ်ဳႝဒှက္ဍဳင္ဗဿာ အိုႆုီတံေရာင္။

အလုံေကာန္ဂကူမန္ပု႙ ေသၢာံဗၜးၐးတိတ္အာ နဴဘဝသဿဝ္တဲတၜအဝုႝပှာန္ဗဿာတုဲ ပေရင္ကံဇကု ဇကုေသၢာံဖန္ဖက္ေကတ္ မာန္ဂွ္ ဒွ္တာလ်ဳိင္ဇဿာပ္ေကာန္ဂကူမန္တံ မပါကၜဳင္နဴဂဝ္ေရာင္။
  
ဟုိတ္နဴဝင္ေတံအာတ္မိက္ကၜဳင္တုဲ စပ္ကုႝပေရင္ေကာန္ဂကူပု႙ဏံဂွ္ ေဖ်ံစတင္သၢဳင္သြာတ္ ပိုတ္တ္သၠဳတ္တ္မြဲဂြံရဂွ္ ပု႙တံပေတွ္ေကတ္ဗြဲမခုိင္ကၜဳိက္ရ။ ဓဝ္ပေတွ္ပု႙ဝြံ သြက္ဂကူမန္ပု႙ ဂြံဗၜးၐးဂုီကၜံ ၐုိဟ္ႀသိဳဟ္သာယာမၢး နဲကဲလုႝဒွ္ဒွ္ သုင္ေစာဲလုပ္အာေပဲါဗၲဳိက္တုဲ နကုႝဗဗြဲဓဝ္ ေသၢာံလေလာင္ၾတး ဒက္ပၲန္အာ ဍဳင္မန္တဿိမြဲ ဗြဲမျပမာန္ေရာင္။
   
စပ္ကုႝဓဝ္ပေတွ္ပု႙ မစြံလဝ္လၲဴပေရင္ေကာန္ဂကူပု႙ဝြံ သြက္ဂြံဒွ္အာဝိဝါဒလၲဴမန္၊ ဗဿာ ေကုာံ ေကာန္ဂကူတဿဟ္ျခာဂမၜဳိင္ဂွ္ ဟြံမြဲရ။
   
ျပႆနာပေရင္ေကာန္ဂကူ မပါကၜဳင္နဴကုႝကဿိန္ဍဳင္ဗဿာကလိဂြံဗၜးၐးေတံဂွ္ အလုႝအသ႘ဗဿာ မြဲအဆက္တုဲမြဲအဆက္ စုႝကုႝ အခိင္တၛဲဏံ ဂြံေသာင္ကႅးအာ နကုႝဂၜံင္တရဵတပ္တးဓဝ္ဍာံမြဲ ဟြံမြဲသဿးဟြံတဲု သဿာပၜန္ဂတး၊ သဿာပၚဒကးကႜဳိပ္ ရဵဝြံ ေစာဲစပ္ ဂပၜဳတ္ ဟုီထၞဳတ္ပ်ဳတ္ေဗၵက္စ လၲဴေကာန္ဍဳင္အရင္ ညးမပၚထကးတိတ္အာ ညံင္ရဵဂကူမန္ဂမၜဳိင္တံဂွ္တုဲ နဲကဲနာနာ ပဲါဒေလတ္ ေဗၢတ္ဒဿံင္မတ္တဲု လီစှာဲဒဿံင္ေရာင္။
   
ႀယဵညးမတဝ္ေစှဟ္ဒဿံင္ ကု ပှာန္နအဖဏံမၢး ဒွ္ညးမပလုီပလာ္ ဂေကာံကဿိန္ဍဳင္ပံင္ေကာံပု႙ေဏာင္ဂွ္ တက္ဂပၜဳပ္လဝ္ ဝါဒ ဒမၜဳ ဓလုလဝ္မတ္ ေဢာံသၜဳိက္မွာဇန္အလုံမြဲဍဳင္တံ ညံင္လညာတ္ေသၢာံဒေစင္ေဗၜင္ ဂြံဒွ္သံသယလၲဴဂကူဂမၜဳိင္ဂွ္ေလဝ္ ေကၜာန္သၸဒဿံင္ျပာကတ္ဒဿံင္ရ။
     
လုကဵဒးဒုင္တက္ၐုင္ဂပၜဳပ္လဝ္ ဝါဒဟုိတ္မာဲမတြံဂး ဂေကာံကဿိန္ဍဳင္ပု႙လုီလာ္ပၚဒကးေဏာင္ဂွ္မၢး သှအၾကာန္ပှာန္တဟင္ ဆီတံ ဆက္အုပ္ဓလုီသၸမာန္အာတုဲ ပု႙တံလၢာံဇုိင္ေသၛာဲအာကုႝ တုိင္ပၠဵဂေကာံကဿိန္ဍဳင္မဍာံစဿတ္ေတံေရာင္။
    
သြက္ဂြံမံင္စံင္တန္တဵအာ ပႜဲကဿိန္ဍဳင္ပု႙ မြဲစြံမြဲကေရာံဂွ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္ပု႙တံ ဂုိတ္ဂၥါန္ဖန္ဖက္ကၜဳင္ကုီရ၊ ဆၢးတၜအဝုႝပှာန္ဗဿာတံ မြဲေလွ္မွ ဂြံေကင္ပေလဝ္ပေလတ္လဝ္ ေသှာဝ္သၨဳိင္စပ္ကုႝ ေကာန္ဂကူဂမၜဳိင္ ဂြံတန္တဵမံင္စံင္အာမြဲကေရာံမြဲကဆံင္ နကုႝ အေခါင္အဝုႝဇကုကုႝဇကု၊ သၨဳိင္ျပမာန္ေသှာဝ္ပေရင္အုပ္ဓုပ္ကဿိန္ဍဳင္မဓဝ္ယာတံဟြံမြဲရ။ ေဍံတံဖန္ဒဿံင္ ညံင္ကုႝအဝုႝေဍံတံ ဂြံဂၜိင္သဿး ပၚဒကးဒဿံင္ဆီအၾကာေကာန္ဂကူမြဲကုႝမြဲတုဲ ဗဒိဗဇုႝဒဿံင္ကုီ၊ ပႜဳႝပႜဳိက္ဒဿံင္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲကုီ ပၠင္ရင္အုပ္ဓုပ္ဒဿံင္ဍဳင္ရ။
    
ပြမေဒံါလဝ္ပန္ေပွာ္ကုေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိ မဒွ္ေဗာ္အာဂတပၜတရဵေကာန္ဂကူမန္ပု႙ဝြံ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ႏြံဒဿံင္ဆၐုိတ္ကဆံင္ေဒံါပန္ ေပွာ္ေဟင္ဏီရ၊ အကာဲအရာသြက္ဂြံပါလုပ္ကဆံင္တုပ္ ပႜဲအရာေသၢာံပႛ႘ပႛပ္အာပေရင္ဍဳင္အနာဂတ္ဂွ္ ဟြံမြဲမြဲသာ္၊ ဗ်တ္ ဒဿံင္ဇဲပၜန္ဂတးမန္ညံင္ေသၢာံဍဳိန္လ်အာကုီ ကုႝတုိန္အေခါင္ ကုႝတုိန္ဒှဲါ ကုပူဂုႝမဝိဝိင္လၛဳႝတံတုဲ ဗၥဒဿံင္ပရန္ ဍန္ပၲိတ္ဒဿံင္ၿပ႘ၿပ႘ ညံင္ေသၢာံဒွ္အာေကာန္ရဲတဲသြာေဍံတံဖၟဳိတ္ဂွ္ ဂတးဒဿံင္ေကၜမ္ ေဖ်ံဒဿံင္ဗီု ပလုီပလာ္ပၚဒကးဒဿံင္ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိရ။
   
နဴကုႝ႐ုသံင္(၈၈၈၈)ေတံတုဲ ေဗာ္သြးပၜန္ဂတးဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ဗဿာတံ အာစုိပ္တိဗၜးၐးဗၵဗၵဲါပံင္ေတာဲကုေကာန္ဂကူနာနာတုဲ တန္တဵကၜဳင္မြဲစြံ ဗြဲမလံလကုႝသှာံအခါကုီေလဝ္ ဟုိတ္နဴဒးဒုင္ကၜဳင္လဝ္ဒယံက္ သဿဝ္တဲဝါဒသၜဲတိ တၜအဝုႝပှာန္ဗဿာတံ နဴဂဝ္တုဲ ညးတံသြက္ဂြံကၜဳိဟ္ေကတ္ သၨဳိင္ျပႆနာေကာန္ဂကူဂမၜဳိင္ကုီ သြက္ဂြံကၜဳိဟ္ေကတ္တင္ဒးဒုင္စသုိင္ ရဲေဒသ ညးတံဗၵဗၵာဲကၜဳင္လဝ္ေတံဂွ္ ဟြံေကဿာန္မြဲသာ္ စပ္ကုႝအေခါင္အရာဖန္ဖက္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲ ဂြံသဿဟ္တးညးသၠံကုီ ဂြံသဿဟ္ တးကုႝညးတံကုီဂွ္ ညးတံဟြံဒုင္တဲလးလးရ။
 
ေဗာ္(ျမန္မာႏုိင္ငံၫြန္႕ေပါင္းအစုိးရ)ဒံက္တာဦးစိန္ဝင္း မကႜဳိက္ဍဳိပ္တံပၜန္မၢး ဟြံသၸအာစှး ေဗာ္ဒ႘မုိကေရၿဇ႘ဗဿာညးတံဂွ္ သဿးဟြံက လၸာ္ေကာန္ဂကူနာနာ ညးမလုပ္ဒဿံင္ေပဲါဗၲဳိက္ သြက္ဂကူညးတံဂြံဗၜးၐးဂွ္ေလဝ္ ဟြံလုပ္စဟြံသၸစှးရ။
   
ဂေကာံ ေကုာံ ပူဂုႝ မလုပ္ဒဿံင္ေပဲါပၲိဳက္ သြက္ဒ႘မုႝကေရၿဇ႘ဗဿာဗြဲမဂၜိဳင္ဂွ္ေလဝ္ စပ္ကုႝသၵးပံင္ေတာဲ ကု ေကာန္ဂကူနာနာတံ မၢး ဟြံရပ္စပ္နဲကဲဗဗြဲဓဝ္တပ္တးမြဲသာ္ ညးတံကုညးတံ ၿပိဳင္ဒဿံင္ကဆံင္ ပၜံင္ဒဿံင္ဒှဲါတဲု စပ္ကုႝအေခါင္အရာည႘သာသဿဟ္ တး ေကုာံ အေခါင္ဖန္ဖက္ေကတ္တ္ ပႜဲကုႝေကာန္ဂကူနာနာတံဂွ္ေလဝ္ နဒဒွ္လြဟ္လှက္ သၠံတဲညးတံမြဲ အခိင္ႏြံင္ပဿိက္ မၢး ရပ္စပ္သုင္ေစာဲဒဿံင္ဂွ္ ဂြံဆုႝညာတ္ဒဿံင္ေရာင္။
   
သေရာပ္တုဲဒးဟုီမၢး ေဗာ္လုႝ အလုႝသ႘လုႝ ပုိင္ၿပ႘လဝ္ဍဳင္ဗဿာ မတြံဂး- ျပႆနာပေရင္ေကာန္ဂကူဂွ္မၢး တၛဲလုႝမွ ကလိဂြံဓဝ္ ၐုိဟ္လလံတုဲ ဂြံသာယာတဵတက္ကၜဳင္ဂွ္ ဟြံမြဲရ။
ဟုိတ္ဂွ္ရ တင္ရန္တဿံပု႙ နဴေဗာ္ေကာံဓ႐ုီည႘သာေကာန္ဂကူမန္ဏံမၢးဂွ္

• လုကဵဝါဒပှာန္ဗဿာ အုပ္ဓလုီလဝ္ပႜဲဍဳင္ပု႙ဏံမၢး နဒဒွ္ညးဟြံမြဲကုႝဍဳင္ ပု႙တံမၵးသၸဗၵာဲတန္တဵအာ ပႜဲဍဳင္တှဟ္ဟ္တုဲ ေသၢာံဗၲဳိက္ဂၥါန္အာ စုႝကုႝေသၢာံေကႅင္ဂြံတိဍာ္ဍဳင္မန္ ေကုာံ အာဲကဿာဲဇုဇဗဵလပု႙မာန္။
• ဗြဲေတဿင္မၢး ဟုိတ္နဴပှာန္ကမၜက္ဂကူ အံင္ေဇယ် ဗက္ဗဒဵတုဲ ဂကူမန္တံ မၵးၾကင္ေသၛာဲကုႝဍဳင္နန္၊ မၵးေထာံလလဵ ၿဂိပ္ဒဵလုပ္အာဍဳင္ေသံတဲု ၐုိန္ရဂြံဒုင္လဝ္ နဒဒွ္ေကာန္ညးဍဳင္ေသံကုီေလဝ္ စုႝကုႝလဿဳဟ္ ဒေတှာဝ္ဒေတာဝ္မန္ပု႙ အဆက္ကုႝအဆက္ ထိင္ဒဝ္မင္မြဲအာ အာဲကဿာဲဘာသာသာသနာဂွ္ ပု႙တံညံင္ေသၢာံဖႜဳိက္ဗေပင္ကုႝပဿိက္ညးတံ မာန္ကုီ။
• ေကာန္ဂကူနာနာ မြဲဟာန္ေကုာံဗဿာ မတန္တဵဒဿံင္ အပႜဲတိဍာ္မန္ မဟြံမြဲကုဘဝအနာဂတ္တံဂွ္ ပ႙ုညံင္ေသၢာံ ဟံင္ျပာ္အာ နဴဘဲသဿဝ္တဲတၜအဝႝုပှာန္ဗဿာမာန္ကီု။
  
• ဍဳင္မန္မဍဳိက္ေပင္ကႝုအဝႝု မြဲဟာန္ေကုာံေသှာဝ္ဓဝ္မစႝုဒှာ႐ုီဗင္ကႝုျဒပ္ရတ္၊ ဘဝေကာန္ဂကူမန္မာန္မြဲ ဂြံကၲဳႝဒွ္ ကၜဳင္ျပဟ္ဟ္မာန္ဂွ္ ပံင္ေတာဲအာကႝုျဇဟတ္ေကာန္ဂကူမန္ဂမၜဳိင္တုဲ ညံင္ေသၢာံမံက္ဂတဝ္အာျပဟ္ဟ္မာန္ကီု။
  

ဂိုတ္ဂၥါန္ဒက္ပၲန္အာ ဗြဲမေကာံကေလာံေရာင္ဂွ္ သၸဏာအဓိဌာန္ ပႜဲတၛဲေကာန္ဂကူမန္ မရႏုက္ကႝု(၆၂)ဝါဏံ ဗြဲမၿဇဳိဟ္ နက္ရအဵ။

ပေရင္ကံေကာန္ဂကူမန္ပ႙ု ပ႙ုသၵးဖန္ဖက္ေကတ္မာန္ေရာင္။
ဍဳင္မန္မှဳံကုအဝႝု ဗြဲစဿတ္သၵးမံက္ဂတဝ္ေရာင္။