မၛဳႝရအဵ

တင္သမၲီ။    ။ အခန္ကှာ တၛဲေကာန္ဂကူမန္(ဗဟုႝ) မရႏုက္ကုႝ (၆၂)ဝါဂွ္ ႏူေကှံဏံ ေကၜာန္ဗဒွ္လဝ္ ပႜဲကြာန္ကဿာမုႝ၊ ပြဳိင္ဍဳင္ၐါသြာင္(တၠအ္ခဿဳိင္) ဝြံ ဂလာန္သဘာပတိေဇှာ္ တၛဲေကာန္ဂကူမန္(ဗဟုႝ)ဏံဂွ္ အတုိင္ဗြဲသဿဝ္ဏံရ၊ ဂလာန္ဏံဝြံ ဇဿာပ္ေဒသ ကမၼတ႘ေကၜာန္ဗဒွ္တၛဲေကာန္ဂကူမန္(အပႜဲဍဳင္ပု႙)တံ ဗွ္ထၞးပႜဲသဘင္ကှာ ညးတံအုိတ္ရ။

ညးမကႛျပာပ္တိုန္စိုပ္ကၜဳင္ အေသအဟာန္တဲၛေကာန္ဂကူမန္ မရႏုက္ကုႝ(၆၂)ဝါဏံ နကုႝဂေကာံသဘာပတိကုီ၊ ခမီသင္ တံကုီ၊ ကမၼတီေကၜာန္ဗဒ္ွ တဲၛေကာန္ဂကူမန္မရႏုက္ကုႝ(၆၂)ဝါတံကုီ၊ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံကုီ၊ တဿဳဲမဘိက္ပဿိင္လဝ္တံကုီ၊ ေကာန္ဂကူမန္မတိုန္စိုပ္ကၜဳင္အေသအဟာန္တံကုီ၊ ၾသဝ္ကုႝဂံြဍဳိက္ေပင္ကုႝ တသုိခ္ၐါျပကာအိုတ္ညိဂ္ွ ပဏာမဗဲြကိုပ္ ကၜာအိုတ္ ဆက္ဏာဒြါပါင္ရအဵ။

ပဲႜအေသအဟာန္တဲၛေကာန္ဂကူမန္ မရႏုက္ကုႝ(၆၂)ဝါဏံ၊ ဂံြအေခါင္ဟီုဂလာန္ နကုႝသဘာပတိေဇှာ္လဿဳဟ္ဂ္ွ မိပ္ျမဟ္ တဵစိုတ္တဲု တင္ဂုဏ္ဗဲြမေလာန္ရဂ္ွ ဗဲြမအဲပရဲ ေျမာ္ဏာဂလာန္ဗဲြေမတၲာရအဵ။

ေကာန္ဂကူရးမညဂမၜဳိင္ ဒုင္ဂိုင္ေကတ္႐ွ္ၾကက္ ပေရင္ေကာန္ဂကူေပင္ေပင္တဲု ေကၜာန္ဗဒ္ွကၜဳင္ သဘင္တဲၛေကာန္ဂကူ မန္ မၿပဲလအိတ္ဂ္ွ အခိင္တဲၛဏံ ေပင္ကၜဳင္(၆၂)ဝါရ။ ဟိုတ္ဂ္ွရ ဝင္တဲၛေကာန္ဂကူမန္ ဗဲြခေမှာန္ဂ္ွ ပတိုန္ထၞးေထက္ေရာင္ ေစွ္စိုတ္ဗဲြမၿဇိဳဟ္နက္ရအဵ။

ပဲႜကုႝသကၠရာဇ္ခေရတ္(၁၈၈၅)သှာံေတံ သဿာသၜဲတိအဂၤလိက္တအ္ပၜံင္ဗတိုက္ေကတ္ကဿိန္ဍဳင္ပ႙ုတအ္ရ။ သြက္ဂံြဗၜးတိတ္ အာ ႏူကုႝသဿဝ္တဲရဲသၜဲတိတအ္ဂ္ွ ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ပံင္ေကာံတဲု လုပ္ကၜဳင္ေပဲါဗတိုက္အိုတ္ရ။ ေကာန္ဂကူမန္ပ႙ုေလဝ္ ယုိက္ေဂၜင္လုပ္ကၜဳင္ေပဲါဗတိုက္ ညံင္ရဵေကာန္ဍဳင္အရင္တှဟ္သအာင္ကုီေရာင္ဂ္ွ ပဲႜကုႝဝင္ေတံ သက္သ႘ဗဲြမခိုင္ကၜဳိက္ ဂံြဆုႝေကတ္မာန္ေရာင္။

ယံြညးမဆာန္အာဲကဿာဲရးမညဂမၜဳိင္တအ္အဵ႕ ႕ ႕ ႕
ပဲႜကုႝသကၠရာဇ္ခေရတ္(၁၉၃၉)သှာံေလာန္ကၜဳင္ေတံ ရန္တဿံကုႝဘာသာ၊ လိက္ပတ္၊ ေယန္သှာင္ ေဇှာ္ေမာဝ္ဂုႝလဟုႝအာ တဲု ဒက္ပတန္ကၜဳင္ ဂေကာံေဗာ္သြးမန္ အလုံရးမညေရာင္ဂံြတီေကတ္ရ။ ဂေကာံမန္ ေကာန္ညးရးတှံကႜဳိက္ဍဳိပ္တဲု ဒက္ပတန္ကၜဳင္ ဂေကာံေဗာ္သြးမန္ အလုံရးမညေရာင္ဂံြတီေကတ္ရ။ ဂေကာံမန္ ေကာန္ညးရးတှံကႜဳိက္ဍဳိပ္တဲု အတိုင္ ညးစှးေကာန္ဂကူမန္ႏူကုႝေဒသဂမၜဳိင္ သ႘က႘ၜမတုပ္စိုတ္ေဟင္ တဲၛသမလကုႝဝိမလ စပၲန္ဍဳင္ဟံသာဝတ႘ သကၠရာဇ္သာ သနာ(၁၁၁၆) (AD-537)မာ္မဲြေစြက္ တၛဲစန္ဂ္ွ စဿတ္သမီၲ တဲၛေကာန္ဂကူမန္ေထက္ေရာင္ ေဖ်ံကၜဳင္သၢဳတ္သြာတ္ဗဲြသဿဟ္ ည႘သာအိုတ္ရ။ ရန္တံဿကုႝသြက္ဂံြဗ္ွဗှဳဟ္အာလဿဳိန္ထာဝရ ပြမပၲန္ဍဳင္ နန္ထဝ္ဂ္ွတဲု စဿတ္တဲၛသမၲီလဝ္ တဲၛေကာန္ဂကူမန္ဂ္ွ သၸကၜဳင္သဘင္စုႝကုႝတဲၛဏံရအဵ။

ယြံညးမဆာန္ဂကူေကုာံ ေကာန္ဍဳင္အရင္တအ္ညးဂမၜဳိင္အဵ။
ကဿိန္ဍဳင္ပ႙ုဂံြကၜဳင္သၜးပြး ႏူကုႝသဿဝ္တဲသၜဲတိအဂၤလိက္တဲု ပဲႜကုႝစဿတ္တဲၛ (၂၆/၁/၄၈) ဂိတုမာ္မဲြေစြက္ဂ္ွ ေကၜာန္ဗဒ္ွကၜဳင္ အေသအဟာန္တဲၛေကာန္ဂကူမန္ ပဲႜကုႝဘာဝါေဍာတ္(ဍဳင္မတ္မလုီ) အလန္ပထမကုိပ္ကၜာအိုတ္ေရာင္ ဂံြတီေကတ္ရ။ ဂကူမန္ပ႙ုဂ္ွ ဟိုတ္ႏူကုႝအေရဝ္ဘာသာဗဲြမခိုင္ကၜဳိက္ႏံြကၜဳင္၊ လိက္ပတ္ ေယန္သှာင္ အခိုက္ကှာျပေဝဏီျပာကတ္ကၜဳင္ သဇိုင္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္တဵတက္ကၜဳင္၊ တိဍာ္ေဒသတှဟ္ျခာတန္တဵကၜဳင္၊ ဝင္မခုိင္ကၜဳိက္ကၜဳင္ကုီတဲု၊ ေကာန္ဂကူမဍဳိက္ေပင္ ကုႝလကၡၽန္ဂကူေဇှာ္မဲြေရာင္ မိက္ဂံြဟီုဏာရ။

အခိင္ေလာန္ကၜဳင္ေတံ အဝုႝအာဏာ ပေရင္ကံကုသုႝဇကု ဇကုဖန္ဖက္ေကတ္မာန္ဗၜးဗၜးၐးၐး၊ မတံြဂး ဖာသီ(၃၂)ဍဳင္၊ ဟံသာဝတီ(၃၂)ဍဳင္၊ မုဟ္တဿံ(၃၂)ဍဳင္၊ ပိုင္ၿပ႘အုပ္ဓုပ္ကၜဳင္သှာံဗဲြမဂၜဳိင္ရ။ ပဲႜကုႝေခတ္သဓုီ၊ ေခတ္ဟံသာဝတ႘၊ ေခတ္မုဟ္တံဿေတံဂ္ွ ဟိုတ္ႏူကုႝစိုတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူ၊ ဆာန္ဍဳင္မေပင္ကဿဳိဟ္ဂ္ွေဟင္ အဝုႝအုပ္ဓုပ္ပိုင္ျခာ ဗဲြမလံလကာဖာ တန္တဵဂုႝလဟုႝကၜဳင္ေရာင္ ေကာန္ဂကူမန္တအ္။

ေကာန္ဂကူမန္ပ႙ုဂမၜဳိင္ ဟိုတ္ႏူကုႝစိုတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူ၊ ဆီဇာတိ၊ မာန္ဇာတိ ငၛဳဟ္ကၲဳႝလဿိဳန္ကာလဟံြမဲြတဲု ဍဳင္ဟံသာဝတ႘ ဒက္ပၲန္လဝ္ ပဲႜသကၠရာဇ္သာသနာ(၁၁၁၆)ဂ္ွ စိုပ္သကၠရာဇ္ဍဳင္(၁၁၁၉) ဂိတုပသာ္(၈)ေစြက္ တဲၛသိုက္ဂ္ွ မၵးဒုင္ပလုီ ပလာ္ သုန္ျဂာံအာတဲု ေကာန္ဂကူမန္တအ္ေလဝ္ စိုပ္အာဘဝ ဍဳင္ေကၜံနန္ကဝ္ ကႜဳိင္ထဝ္ပိုတ္ရ ကေလာမန္တအ္႕ ႕  ႕႕ ႕ ႕။

ယံြညးမျပာပ္တိုန္စိုပ္ အေသအဟာန္မၛဳႝဏံညးဂမၜဳိင္အဵ႕ ႕ ႕ ႕

ကဿိန္ဍဳင္ပ႙ုဂ္ွ မဒ္ွကဿိန္ဍဳင္ဒက္ပၲန္လဝ္ နကုႝေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ရ။ ကဿိန္ဍဳင္ေကာန္ဍဳင္အရင္ဏံ ညံင္ေသၢာံတန္တဵအာ ဗဲြဍာ္ဇမၜိင္၊ ညံင္ေသၢာံၐိုဟ္လလံအာဗဲြမဍာ္ဇမၜိင္၊ ညံင္ေသၢာံတဵတက္ရာင္ဆာဲသာယ်ာအာဗဲြဍာ္ဇမၜိင္၊ ညံင္ေသၢာံဒ္ွကဿိန္ဍဳင္ ဂတာပ္ေခတ္ဗဲြစဿတ္မာန္ သၵးဒက္ပၲန္အာေရာင္။ သုခ ဒုကၡ ကဿိန္ဍဳင္ပ႙ုဂ္ွမံင္လၲဴ ပေရင္ေကာန္ဂကူည႘သဿဟ္လုီလာ္ကၜဳင္ ပဋိပကၡကဿိန္ဍဳင္ကၲဳႝဒ္ွကၜဳင္ရဂ္ွ ပ႙ုလၛတ္ဂံြဆုႝေကတ္ဗဲြမကၜးဖႜးရ။ 

ဗဲြႀကဵအိုတ္မိက္ဂံြဟီုဂ္ွ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ပေရင္ေကာန္ဂကူမန္ဂ္ွ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ေဟင္ မၵးဖန္ဖက္ေကတ္ရ။ ပေရင္ဓရ္ေလာကကုီ၊ ပေရင္စုႝဒှာဂ္ွကီု၊ ပေရင္ခက္ခုဲတအ္ဂ္ွကုီ၊အဓါန္ဂတ မၵးဆုႝဂဗပၜန္ေရာင္။ ကာလပ႙ုဂိုတ္ဂၥါန္တတ္ ေကၜာံပေရင္ဓရ္ေလာက ပေရင္စုႝဒှာ ပေရင္ခက္ခုဲတအ္မၢး နကုႝျဇဟတ္မှိဟ္မဲြဓဝ္၊ ျဇဟတ္ဂေကာံေဗာ္မဲြဓဝ္ဟံြဂံြ နကုႝ ျဇဟတ္ေကာန္ဂကူမန္ဖအိုတ္ေဟင္ ဂံြမာန္ရဂ္ွညးညးအဲအဲ ဒတဲဇက္အာ သြက္ဂကူၿပဲခိုဟ္လအိတ္အိုတ္စိုအ္ ဖတိုက္ ဖေအာဝ္ဏာတဲု အုပ္ေကၜံနိဂီု ဆဝြံရအဵ။