ေကှဟ္မၢးဂွ္ ဒွ္လမ်ီဳဂကူမြဲမြဲ တအ္ ဂြံတန္တဵအာလုကဵ ၁၀၀၀ သှာံ ၁၀၀၀၀သှာံ ေကုာံသှာံဗြဲအဆက္က္ တအ္မာန္ကီုရ။ ရံင္ခါတ္အကာဲ ပေရင္ေကာန္ဂကူမြဲမြဲ တအ္ သၜဳင္ေကုာံသဝ္ဟာဂွ္ ဒးၐတ္ကှာတ္ကႝု ပေရင္လိက္ပတ္ေကာန္ဂကူဂွ္ အပႜဲအရာေကှဟ္ တၜပညာေကာန္ဂကူညးတအ္ ခ်ဳဳဇန္တး တက္ၾတးပၲိတ္ဗစိုပ္ကႝု ေကာန္ဂကူညးတအ္ကုီ၊ ေကုာံသၜဲပၲိတ္ဏာ ပေရင္လိက္ပတ္ ေကာန္ဂကူ ညးတအ္ ဇေရင္ေကာန္ဂကူတှဟ္ဟ္တအ္ကီုရ။

   လိက္ပတ္ေကာန္ဂကူမန္ပ႙ုတအ္ဝြံ ဗြဲႀကဵႏူကႝု ဍဳင္မန္လီုလာ္ ေစွ္အာသဿဝ္တဲဂကူဗမာတအ္ တဲု အဆံင္စရာဲလိက္ပတ္ ေကာန္ဂကူ တအ္ဂွ္ ဒးသဝ္ေစွ္ ဒးအုပ္ဓလီု ႏွဲရဵအာကႝု ေဝါဟာဂကူဗမာတအ္ သိုက္က္ကီုရ။ လဿိဟ္မှိဟ္ ဂကူမန္တအ္ဂွ္ လိက္ပတ္မန္ပ႙ု အုပ္ဓလီု ထိင္ဒဝ္ကၜဳင္ကႝု ဟြံမာန္ဒွ္ကၜဳင္ကီုတ၊ဲု ဂကူမန္တအ္ ဒးကၜက္ကၜာဲအာ ဂကူဗဿာ၊ ဂကူေသံ၊ ဂကူၾကဳက္၊ ဂကူခေမန္၊ ဂကူေဝတ္ဏာမ္တအ္ ႏြံကၜဳင္ကီုရ ဟြံေသင္ဟာ။
ထံက္ရံင္အာကႝုလိက္ ဘာသာေအဂၤလိက္ မြဲအုပ္ မခ်ဳဳခှံထၞးလဝ္ (Guide to Politic)ဂွ္မၢး ပေရင္တအ္ဝြံ ဂြံဆႝုေကတ္မာန္ ေရာင္။

   ဍဳင္မန္လီု ဝင္မန္တအ္ ဒးဒုင္ပလီု၊ လိက္ပတ္မန္ဒးဒုင္စံင္ ၊ဂကူမန္တအ္ ဒးဒုင္ဂစိုတ္ကၜဳင္ၾကာန္န္တအ္ ဝြံဂကူမန္ပ႙ုတအ္ ဂြံကေလင္ဆႝု တီေကတ္ ဂွ္လိက္ပတ္ေဟင ္ေစှာန္ဟီု ထၞးကႝုလဝ္ကီုရ။မအံက္လိက္ပတ္မန္ ပ႙ုအၥာခှံျပကိုဟ္လိက္ပတ္မန္ ဝင္မန္ ညံင္ရဵက်ာ္ေဇှာ္အၥာေစြာံ ဟြံမြဲမၢး၊ လိက္ပတ္မန္ပ႙ို မသုင္ေစာဲမံင္ အခိင္တၛဲဏအ္ကုီ၊ စိုတ္ဓါတ္ပေရင္ေကာန္ဂကူ ဂြံကၲိဳင္ကဿဟ္ကၜဳင္ သြက္ဂြံဒက္ပၲန္အေခါင္ ေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္ အထံက္ပင္ တုပ္သဿဟ္ကႝု အခိင္လဿဳဟ္တအ္ ဟြံမာန္ေရာင္။ ဟြံတီလဝ္ ဝင္ေကာန္ဂကူမၢး စိုတ္ဓါတ္ ဆာန္ဂကူဂွ္ မံက္တိတ္ကၜဳင္ဟြံမာန္တဲု၊ ညးမကေလင္ဒက္ပၲန္ ကဿိန္ဍဳင္ဗဿာေခတ္တဿိ သၠိဳပ္ပှာန္ဗဿာ အံင္သာန္ ဝြံ၊ ဒွ္ကၜဳင္ ကႜိဳပ္သၠိဳပ္ ပၜန္ဂတးဟြံမာန္ေရာင္ သာ္ဝြံ အၥာခ်ဳဳခှံျပကိုဟ္ အဘိဓါန္ဘာသာမန္ကႝုေအဂၤလိက္အပႜဲ (၂၀-၂၁)ဗြဝ္ကၜံဏအ္ မအံက္လိက္ပတ္မန္ နာဲေထာန္ဝႝုမဟီုဂးကႝုညးခ်ဳဳလိက္ဏအ္ လဿိဳန္ေရာင္။

   ေကာန္ဂကူ ဝ႘ွေလတ္ေပန္တအ္ဝြံ လိက္ပတ္ညးတအ္ ဒးဒုင္အုပ္ဓလီုကၜဳင္ကႝု ဂကူ သေပန္ေနတ္ တအ္ လအ္ေလာန္ကႝု အခိင္အခါတဲု အာယုက္ဘဝဍိဳက္တအ္ ဒးဂၜိဳင္ေသၛာဲကၜဳင္ကီုရ။ သှာံ ၁၉၃၆ ေဃာ မႏြံမံင္ သဿဝ္တဲ ညးသၜဲတိ အေမရိကာန္ဂွ္ ညးတအ္ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ဂေကာံ အၥာေကှဟ္ ေကာန္ဂကူ ဝွ႘ေလတ္ေပန္ကီုရ။ ဂေကာံအၥာေကှဟ္တအ္ေဟင္ ဗတိုက္ဖေအာဝ္ကၜဳင္ ေကာန္ဂကူညးတအ္ ညံင္ဂြံဒွ္အထံက္ သြက္ေကာန္ဂကူ ညးတအ္ ဂြံကေလင္ဒက္ပၲန္ကဿိန္ဍဳင္ ညးတအ္ကီုရ။ ျဇဟတ္ေကှဟ္ညးတအ္ဝြံ၊ ေဍံမဗေပင္ကၜဳင္ ျဇဟတ္ ညံင္ေကာန္ဂကူညးတအ္ ဂြံဂံင္သၠာကၜဳင္ တုဲ၊ ပဲါဓေလတ္ကႝု အရာေကာန္ဂကူ သေပန္ေနတ္၊အေမရိကာန္၊ဂ်ာပါန္တအ္ မေသှံသှဵ ဆီရင္သၠအ္ဟြံေလာဲလြာတအ္ေရာင္။ ပေရင္ဂေကာံအၥာေကှဟ္ ဝွ႘ေလတ္ေပန္ဝြံ လၛတ္ဗွ္ေကတ္အပႜဲဝက္သာ္ www.angelfire.comဂွ္မာန္ရ။

   ကေလင္ရံင္အာ ဝင္ေကာန္ဂကူမန္ အခိင္ဍဳင္ဗမာ ဗၜးၐးႏူသဿဝ္တဲ ျဗိတိသၽ ၁၉၄၈ေတအ္ လၸာ္ဏအ္မၢး ဂေကာံတၜပညာ ေကာန္ဂကူမန္ဂမၜိဳင္တအ္ သၸကၜဳင္လြ႘ပရာကႝု ပေရင္လိက္ပတ္ေကာန္ဂကူမန္ဂွ္ ဂြံဆႝုေကတ္မာန္ကီုရ။ အၥာေကှဟ္လၸာ္ ခမ႘သင္မန္တအ္ကုီ၊ လၸာ္ခရွ္တအ္ကီု မံက္ကၜဳင္မံင္ အဆက္က္ကီုေရာင္။ လိက္ပတ္မန္ လဿိဟ္တိတ္မံင္တအ္ဝြံ၊ ဟြံဍိဳက္ေပင္ကႝု လဿိဟ္ေကာန္ဂကူ သၜဳင္ပတိုန္လညာတ္ သြက္ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဟြံမာန္ ဒွ္ကၜဳင္ကီုေလဝ္ ေကှဟ္တအ္ဝြံေဟင္ ဆဝ္ပၛဳဟ္ကႝု ေကာန္ဂကူ မာန္ကၜဳင္ဗှတ္အဆံင္ လဿဳဟ္တအ္ေရာင္ ဟီု ဂးမာန္ကီုရ။

  ဂကူေတှာဝ္ဒေတာဝ္ မၾကပ္ကႝု ဂကူမန္၊ ဂကူခေမန္တအ္ဝြံ သှာံ ၁၉၅၄ေတအ္ဂွ္ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ဂေကာံအၥာ ေကှဟ္ နကႝုလဿိဟ္ေကာန္ဂေကာံ (၁၀)တၜ မှိဟ္ျဗဵျဗဵတအ္ပါလုပ္ကီုရ။ ဂေကာံဝြံ တုပ္ကၜဳင္စိုတ္ သြက္ဂြံခ်ဳဳလိက္ပတ္ဂကူညးတအ္တုဲ၊ ဂံြလံင္ပစိုပ္ကႝုတိုက္ရံင္တိုက္ကုီ၊ ေကုာံဒှာဲညးတာလ်ိဳင္တအ္ မသၸဒတန္ကီုရ။ ဂေကာံဝြံ သှာံ ၁၉၇၀ဂွ္ ဒွ္ကၜဳင္မှိဟ္စှး (၁၇၈) တၜတဲု အပႜဲသှာံဝြံ ဟိုတ္ပဋိပကၡ တအ္ ကၲႝဳဒွ္ အပႜဲဍဳင္တဲု ဒးဒုင္ရုပ္ပလီုေထာံကီုရ။ သှာံ၁၉၉၃ဂွ္ ကေလင္ ဗဂႝုလဟႝုတိုန္ရ။ ပေရင္ လိက္ပတ္ဒးဒုင္ပလီု အၥာေကှဟ္တအ္ အေခါင္ ဟြံမြဲမၢးၐိုတ္လႝု ဂကူညးတအ္ ဒးဒုင္ဂိ သြက္အရာနာနာတအ္ဂွ္ လၛတ္ေကတ္ အပႜဲမုက္လိက္ www.culturalprofiles.net ဂွ္မာန္ရ။

  အပႜဲဍဳင္မန္ဗမာဝြံ လိက္ဂ်ာေနဝ္ဘာသာဗမာဂွ္ မြဲသှာံမၢး ဗှတ္ (၁၀၀) အုပ္ ဂၜာဲဆႝုေကတ္မာန္တုဲ၊ ဘာသာမန္ဂွ္ ဗှတ္(၃)အုပ္ ေဟင္ ဂြံဆႝုေကတ္မာန္ရ။ ဝက္သာ္ဘာသာဗဿာဂွ္ (၁၀၀)ျပင္ ဂြံ ဆႝုေကတ္မာန္တုဲ၊ ဘာသာမန္ဂွ္ ဗှတ္(၂၀)ျပင္ ေဟင္ ဂြံဆႝုေကတ္မာန္ကီုရ။ သာ္ဝြံ အပႜဲလိက္ ညးမလၛတ္အကာဲအရာ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဍဳင္ဗဿာမြဲတၜ နာဲဗညာဟံသာ ဟီုဂးခ်ဳဳ ဗစိုပ္လဝ္ လိက္ကႝု ညးမပါလုပ္ သြက္ဂြံဒက္ပၲန္ ဂေကာံအၥာေကှဟ္မန္ ဂွ္ ဂြံဆႝုေကတ္ကီုရ။ လိက္ကှပ္ဘာသာမန္ဝြံ သြက္ဂြံဒွ္ အဆံင္ ကႝုပညာပေရင္ေကာန္ဂကူမာန္၊သၜဳင္ပတိုန္ကႝု ဗဟုသုတနာနာမာန္ဂွ္ ဒးေကတ္မံင္အခိင္ညိညဏီတဲု ဒှာဲတအ္ဝြံ ဂေကာံအၥာေကှဟ္မန္မြဲ ယဝ္မံက္ကၜဳင္သီု လမ်ီဳမခ်႘ဒရာင္မၢး၊ လိက္ကှပ္ပေရင္ပရာနာနာတအ္ တိတ္ကၜဳင္မာန္ေရာင္ စဿ႘တဵေကတ္ကီုရ။

  ဒက္ပၲန္ပေရင္ သၜးပၞးေကာန္ဂကူဟီုဂွ္ သၵးဒက္သၜဳင္ပတိုန္ စိုတ္ဓါတ္ ပေရင္ဂံင္သၠာ ေကာန္ဂကူတအ္ ကီုရ။ အ
ပႜဲသြာင္ပေရင္ဂကူမန္တအ္ဝြံ၊ ဂပ္ဝ္ကႝုသၵးႏြံကႝု လိက္အုပ္ ပေရင္သၜဳင္ပတိုန္စိုတ္ဓါတ္ေကာန္ဂကူတအ္တဲု ဂကူမန္တအ္ စိုတ္ဓါတ္သၜဳင္တိုန္မၢး၊ ပေရင္ခ်႘ဒရာင္တအ္ဂွ္ သၜဳင္တိုန္ကၜဳင္သိုက္က္ကီုရ။ လိက္အုပ္ကႝု ပညာ ပေရင္ေဗၲာန္ ပညာအပႜဲဘာ အလႝုအသ႘ဗမာတအ္သဿးဂွ္၊ သြက္ေကာန္ဂကူမန္တအ္ဂွ္ ရံုဂပ္ဍိဳက္ေပင္မံင္ေကြံေကြံဟြံေသင္တုဲ၊ အပႜဲဘာ ၪတုညင္ကီု ပရိယတိၲမန္တအ္ကီု သြာင္လိက္ပတ္ ပေရင္နာနာတအ္ ဟြံဒွ္ကၜဳင္ဏီရ။ အခန္ဝြံဂေကာံတၜပညာ အပႜဲေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဂပ္ဝ္သၵး ဖဍိဳက္ဗေပင္အာကႝုေရာင္။

  အေရဝ္ဘာသာ မဂြံလဝ္ဒှာဲ အပႜဲဍဳင္လိုက္ဏအ္ ဘာသာေအဂၤလိက္ဂွ္ ဂေကာံအၥာဝိျဗဵအပႜဲဍဳင္ ေအဂၤလာန္ေတအ္ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္လဝ္ ႏူကႝု (၁၈-၁၉)ဗြဝ္ကၜံေတအ္ရ။ ဍဳင္မေဇှာ္ေမါဝ္မံင္ ညံင္ရဵ ေအဂၤလာန္ ဘာသာ မဂြံလဝ္ဒှာဲ အပႜဲလိုက္ဏအ္ဝြံ၊ ဘာသာလၛႝဳတအ္ ညးတအ္ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ဂေကာံအၥာေကှဟ္ သြာင္ေလဿင္င္တအ္ရ။ လၛတ္ ပရူပရာ ဂေကာံအၥာကဝိျဗဵ ဍဳင္ေအဂၤလာန္မၢး။ www.ipfw.edu.ဂွ္ လၛတ္ဗွ္တဵမာန္ေရာင္။ဍဳင္ေဇှာ္ေမါဝ္ ဂမၜိဳင္တအ္ဝြံ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္လဝ္ ဂေကာံအၥာေကှဟ္ ၪပမာညံင္ရဵ။
(၁)ဂေကာံအၥာေကှဟ္ သြာင္ပေရင္သိပံၸ။
(၂)ဂေကာံအၥာေကှဟ္ သြာင္ပေရင္မှိဟ္။
(၃)ဂေကာံအၥာေကှဟ္ သြာင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္။
(၄)ဂေကာံအၥာေကှဟ္ သြာင္ပေရင္ပိုန္ျဒပ္။
(၅)ဂေကာံအၥာေကှဟ္သြာင္ အရာသြက္ဂြံမိပ္ျဇိပ္ ေကုာံတှဟ္ဟ္တအ္ကီုရ။

  ဘာသာ ၾသဇာ မေဇှာ္မံင္ အပႜဲဂၜးကဝ္ ဂကူၾကဳက္တအ္ဝြံ သှာံ၁၉၅၃ေတအ္ စဒက္ပၲန္လဝ္ ဂေကာံ အၥာ ေကှဟ္ နကႝုေကာန္ဂေကာံ (၅၁၉၆)တၜကီုရ။ ဂေကာံညးတအ္ဝြံ သၸကၜဳင္စှးကႝု ပေရင္လိက္ပတ္ဘာသာညးတအ္ တုဲ၊ ခ်ဳဳတက္ၾတးကၜဳင္ လိက္အုပ္နာနာသာ္တအ္ကီုရ။ ၾသဇာလိက္ပတ္ေဟင္ ေဇှာ္ေမါဝ္ကႝုပေရင္ ဂကူေကုာံ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေရာင္ ဇဿာပ္ဂကူၾကဳက္တအ္ ဒုင္ကိုင္ေကတ္လဝ္ရ။ လိက္ပတ္အဆံင္စိုပ္ ေတွ္ ဂကူည႘သာကၜဳင္တဲု ပေရင္ျဇဟတ္ည႘သာ ညးတအ္ဂွ္ ညးသၜဲတိ ညံင္ရဵဂ်ာပါန္၊ ေအဂၤလာန္၊အေမရိကာန္၊ေကုာံ ဍဳင္မေဇှာ္အဝႝုအႏုဘဵၾသဇာ အပႜဲဂၜးကဝ္ဏအ္ သၵးေဖက္ဒညကၜဳင္ ညးတအ္ရ ဟြံေသင္ဟာ။ လၛတ္ပရူပရာ ဂေကာံအၥာေကှဟ္ၾကဳက္မၢး www.chinaculture.org ဂွ္ လၛတ္ဗွ္တဵမာန္ေရာင္။

  အပႜဲသြာင္ ေကှဟ္ဂကူမန္ဝြံ တၜပညာေကာန္ဂကူမန္တအ္ကီု၊ ညးဍဳင္ကြာန္ ဂကူမန္ ညးစိုတ္မလုပ္စကႝု ပေရင္ ေဇှာ္ေမါဝ္တိုန္ လိက္ပတ္ဂကူမန္တအ္ကီု၊ ညးညးအဲအဲ ဂမၜိဳင္ ပါလုပ္ကၜဳင္မာန္မၢး လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ျမဟ္ၿမဵတိုန္မြဲအဆံင္တဲု က႑အခန္ေကာန္ဂကူမန္တအ္ မႏြံတင္ဍိဳန္လ်မံင္တအ္ဂွ္ ဖဍိဳက္ဗေပင္အာကႝုမာန္ေရာင္။ လိက္ပတ္အဆံင္စိုပ္ကၜဳင္မၢး ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ စိုတ္ဓါတ္ ဂံင္သၠာ စိုတ္ဓါတ္ဂံင္ခ်႘ဒရာင္တအ္ ဗြဲစဿတ္သၜဳင္တိုန္ကီုရ။ ေကှဟ္ဂကူမန္ဂွ္ေဍံပၲဝ္ပၲပ္ကႝုဂၜံင္တရဵ ပေရင္ကေမၜာန္ဂကူမန္ ညံင္ဂြံဒွ္ ဗဗြဲဓရ္ကီု၊ေကုာံ မင္မြဲအာ လမ်ီဳ အေရဝ္ဘာသာ ဂကူမန္၊ရိုဟ္ကှဟ္ဂကူမန္တဲု ဒွ္အထံက္ ပလံင္ဗစိုပ္ကႝုအဆံင္သြက္ အေခါင္အရာေကာန္ဂကူ၊ ပေရင္ သၜးပြးေကာန္ဂကူမန္တအ္ေရာင္။
စဿတ္သမၲီ။ ။လိက္ပေရင္ဝြံ သၸဏာေရွ္ေသွ္ရဵဂဵ ကႝု အၥာေကှဟ္ မန္တအ္ရအဵ။
         တၜမူ။
             ဂေကာံအၥာေကှဟ္မန္။