ဆက္ေကၜာန္အာ ကေမၜာန္ညာတတၴစရိယ ေကာ္ဂး ဒတုဲဖုႝဂကူေရာင္ဂွ္ တၜဂုဏ္ဥကၠံသ ေကာ္ တၜဂုဏ္ျဇဝ္လာတ္ မဗၜးတိတ္ကၜဳင္လဝ္ ႏူထံင္မဟြံလအ္ကၜဳင္ဝြံဂွ္ ဟုီကုႝဏာသြဟ္ ကုအာစာဥပၸဇၨၽာဲညး ပႜဲတၛဲမၛဳႝထပ္သီညး မာ္ ၁၃ ေစြက္ဏံရ။

ေပှာဝ္ကုႝေဒၢတ္လၛတ္ ေဗာဓိသတ္ ပိျပကာ မတြံဂး ေလာကတၴစရိယ (ေဒၢတ္လၛတ္ဒတုဲဖုႝလိုက္)၊ ညာတတၴစရိယ (ေဒၢတ္လၛတ္ တှဟ္နဖုႝဝံသကေလာဒညာတ္)၊ ဗုဒၶတၴစရိယ (ေဒၢတ္လၛတ္အရင္ဂြံဒွ္က်ာ္) ဂွ္ ရုဲစွ္ေကတ္မြဲတုဲ ရုန္ဂစာန္ေကၜာန္အာညိ” ကာလအာစာဥပၸဇၨ်ာဲ ကုႝေဒၜာံေဗၲာန္တုဲ သဿာန္သဿဳက္ဂွ္ တၜဂုဏ္ဥကၠံသ ေကာ္ (အဇၨ) ကေလင္ကုႝသြဟ္ဏာ အတိုင္ဗြဲလတူေတံရ။

“ညာတတၴစရိယဂွ္ ဒတုဲဖုႝေကာန္ဂကူရ၊ ေကၜာန္သြက္ဂကူရ၊ ဟိုတ္ဂွ္ရ အဲ႐ုဲေကတ္ ညာတတၴစရိယ” ဂလာန္ဝြံ ညးဟုီလဵကုႝ ဌာန္ပရိုင္ကဵဝဵရ။

ပႜဲသဘင္မၛဳႝထပ္သီညး မေကၜာန္သၸ ပႜဲဇာတိညး ဘာတိုက္ပိဋကတ္၊ ကြာန္မုဟ္ဒုန္၊ ပြိဳင္ဍဳင္ၐါသြာင္၊ တၠအ္ခဿဳိင္ဂွ္ နိမန္နင္ ခမ႘သင္ ၅၀ ဇကုတုဲ ေပှာဝ္ဂွ္ ခမ႘သင္သဿတ္ မခ်႘ဒရာင္ ပေရင္ဂကူ တုပ္သဿဟ္ကုႝညး ၃၀ ဇကုျပင္ေလဝ္ ပါလုပ္ကုီေရာင္ဂွ္ ဟုီရ။

တၜဂုန္ဝြံ ဒွ္ညးကတိုင္ကမွ္ ပႜဲအရာပေရင္ဂကူ၊ ပေရင္မှိဟ္မြဲတုဲ အၾကာသှာံ (၁၉၉၉-၂၀၀၁) ဂွ္ ေကင္ယိုက္ေဂၜင္ကၜဳင္လဝ္ တာလ်ိဳင္အာစာဘာေကာန္ဂကူ ပႜဲဗဒိုပ္ည႘သာ၊ တိဍာ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တဿိရ။

အၾကာသှာံ (၂၀၀၁-၂၀၀၂) ဂွ္ နကုႝေစတနာ ေကၜာန္ကၜဳင္ ပႜဲဂေကာံ Save the children  ဂေကာံယိုက္ဒုိက္ထၞလဘာ္ ေကာန္ငၛာ္တုဲ ဗြဲႀကဵ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ဂေကာံသဿတ္ ကြာန္မုဟ္ဒုန္ကုီ၊ သုီဒက္ပၲန္ကၜဳင္ တိုက္ရံင္လိက္ ပႜဲကြာန္မုဟ္ဒုန္ ေကုာံ ပႜဲ တိုက္လိက္ ဘာအံင္ဇှးရ ကြာန္နာင္သၜဳင္ကုီရ။

တှဟ္ပၜန္ဂွ္ ဂေကာံကုႝဒါန္ဆီမန္ ညံင္ေသၢာံမံက္ဂွ္ ဗတိုက္ဖေအာဝ္ ဆဝ္မၛဳဟ္ကၜဳင္တုဲ ပႜဲသှာံ (၂၀၀၆) ဍိဳက္ကႜိဳပ္ ဒက္ပၲန္ကၜဳင္ ဂေကာံကုႝဒါန္ဆီ “ရာမည ေလာဟိတ” ကုီရ။

သအာင္ႏူဂွ္ပၜန္ ပတြဳႝႏူဒွ္ခမ႘ပယ်င္ဂွ္ ဇဿာပ္ဇဿာပ္သှာံ ေဗၲာန္ကၜဳင္လိက္ပတ္မန္ ေယန္သှာင္ဗုဒၶဘာသာ စုႝအခိင္ဒးထံင္တုဲ ကာလဒက္ပၲန္ ဂေကာံသင္သဿတ္မန္ည႘သာ ပႜဲသှာံ (၂၀၀၇) ဂွ္ေလဝ္ ပါလုပ္ကၜဳင္ ပႜဲအခန္အဓိကမြဲရ။

ပႜဲကာလခမ႘သင္ဂမၜိဳင္ တိတ္ဂၜံင္ပလံင္ေမတၲာ ပႜဲသှာံ (၂၀၀၇) ဂွ္ေလဝ္ ခမ႘သင္မန္တံ ညံင္ေသၢာံပါလုပ္ဂွ္ဍိဳက္ကႜိဳပ္ စန္ဒက္တုဲ အလုႝဇကုညး ပါလုပ္ကုီရ။

စပ္ကုႝပေရင္ညးဍဳင္ကြာန္တံ ဒးဒုင္ဖံက္ဖကဝ္အေခါင္အရာ၊ ဒးဒုင္ဍဳႝဍိဳက္တံဂွ္ ပလံင္ဗစိုပ္ပရိုင္ကႝု ဌာန္ပရိုင္မန္ဂမၜိဳင္တုဲ ညံင္ဍဳင္ကြာန္မန္တံ ေသၢာံတီပရိုင္ဍာံဍာံျပျပ၊ ပရိုင္အလုႝအသ႘တံ မကဿာတ္လဒုႝလဝ္ဂွ္တုဲ အလုႝဇကုညး ဍိဳက္ကႜိဳပ္ ပရးပတိတ္ကၜဳင္ လိက္ပရိုင္သှံင္တိုင္ ပႜဲဍဳင္မန္ရ။

ကိုပ္ကၜာႏူဟြံဒးထံင္ဏီဂွ္ ေဖ်ံဒဿံင္လိက္ပရိယတ္ ပႜဲတိုက္လိက္ပရိယတ္မန္ ဘာအံင္ဇှး ကြာန္နာင္သၜဳင္ ပြိဳင္ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္တုဲ ဟိုတ္ႏူဒစုႝဒစး ေပဲါရုဲမာဲ ၂၀၁၀ ဂွ္ရ ပႜဲသှာံ ၂၀၁၀ ဂိတုဂ်ာႏၷဝါရ႘ ၇ ဂွ္ ဒးဒုင္ရပ္ ပႜဲအရာပ္ခိုင္ကၜိဳက္ ပႜဲဍဳင္ျဇပ္ဗုရ။

အလုႝအသ႘ ပတိုန္လဝ္ဂဗုတ္ကုႝညး နကႝုအမႈဂဗုတ္ပလီုပလာ္ ပေရင္ဂီုကၜီဳကဿိန္ဍဳင္၊ အမႈတက္ၾတးလိက္ ဟြံလုပ္ေသှာဝ္၊ အမႈဓါတ္လလ႘ အ႘လက္ထရဝ္ေနတ္ ပံင္ပိအမႈတုဲ ပႜဲဂိတုေသပ္ေတမ္ပါ ၂၇ ဂွ္ ႏူရုင္ေသှာဝ္ဓဝ္ အင္စိင္ ေဖ်ံထံင္ညး ၁၅ သှာံရ။ ပႜဲဂိတုအံက္တဝ္ဗာ ၁၃ ဂွ္ ႏူထံင္အင္စိင္ ဍဳင္လၢဳင္ ျပံင္ပဆုဲဏာ ထံင္ဖာသီရ။

ပႜဲဂိတုဂ်ာႏၷာဝါရ႘ ၁၃၊ သှာံ ၂၀၁၂ ဏံ ကေလင္ဗၜးတိတ္ကၜဳင္ ႏူထံင္ဖာသီတုဲ  ကာလအပိုင္အျခာ ညးဒးမံင္ပႜဲထံင္ ႏူဒးဒုင္ရပ္ စုႝကုႝအခိင္ဗၜးတိတ္ကၜဳင္ဂွ္ လအ္အာပြိဳင္ၐါသှာံရ။ လဿဳဟ္ ညးကလိဂြံအယုက္ (၃၂) သှာံတုဲ ကလိဂြံ (၁၀) ဝွ္ရ။

ေဃာကာလ ညးမဒးဒုင္မံင္ထံင္ေတံ ပႜဲတၛဲပုဟ္ (၈) ေစြက္ မဒွ္တၛဲဒက္ပၲန္ ဂေကာံကုႝဒါန္ဆီ “ရာမည ေလာဟိတ” ဂွ္ သင္သဿတ္မန္ မခ်႘ဒရာင္ပေရင္ဂကူတံ ပတိုန္ကၜဳင္လဝ္စရာဲကုႝညး ႏြံရ။

“စပ္ကုႝပေရင္ဘာသာကုႝဒွ္ ပေရင္ဂကူကုႝဒွ္ ဒးေကၜာန္ပႜဲတၛဲဏံေဟင္၊ မင္မံင္တၛဲယး ပဆုဲမံင္တၛဲယးဟြံဂြံ၊ သြက္ဇကုကုႝဒွ္ သြက္ပရကုႝဒွ္ ကေမၜာန္ဒွ္ဒတုဲဖုႝတံဂွ္ ဒးေကၜာန္ပႜဲတၛဲဏံေဟင္ ဒုင္ဂိုင္ေကတ္ဗုီဂွ္တုဲ ခုတ္ကုႝလဝ္ယဿဳ အဇၨ မကလိဂြံအဓိပဲါ (အဇၨ = ပႜဲတၛဲဏံေဟင္)” ဂလာန္ဝြံ ကာလက်ာ္ေဇှာ္အာစာမြဲဇကု သဿာန္ညး အခိင္ေစွ္ႏူသီဂွ္ ညးကေလင္ဟုီသွ္ဏာရ။