ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ အုပ္ခ်ဳပ္သူ၊ အုပ္ခ်ဳပ္ခံျပည္သူႏွင့္ အတုိက္အခံ (အုပ္စုိးသူကုိ နည္းမ်ဳိးစုံျဖင့္ တိုက္ပြဲဝင္ေနေသာအင္အားစု) စေသာ အားလုံးေသာအင္အားစုမ်ားက လုိလား ေနၾကသည္။ ဤသုိ႕ဆုိလ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ အဘယ္ေၾကာင့္ မတည္ေဆာက္ နုိင္ပါေသးသနည္း။ သုံးသပ္ၾကည့္မည္ဆုိပါက မည္သုိ႕တည္ေဆာက္ရမည္ကုိခဏထား၊ ျပည္တြင္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအေပၚ ႐ႈျမင္ပုံ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆုိပုံျခင္းကပင္ တူညီေသာအျမင္ မရွိေသးသည္ကုိ ေတြ႕ရ မည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ႐ႈျမင္ပုံ (၃) မ်ဳိး ကြဲျပားေနသည္။

      ပထမအမ်ဳိးအစားတြင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆုိသည္မွာ သူပုန္သူကန္မရွိ အတုိက္အခံမရွိ အုပ္ခ်ဳပ္သူ၏ ခ်ဳပ္ကုိင္မႈေအာက္တြင္ ေခါင္းငုံ႕၊ ခံမေျပာေသာ အေျခအေနမ်ဳိး ႏုိင္ငံႏွင့္အဝွမ္း က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ရွိေနပါက ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးရၿပီဟု ျမင္ၾကသည္။ အထူးသျဖင့္ အာဏာရ အုပ္စုိးသူ လူတန္းစားမ်ားက ဤအျမင္မ်ဳိး ရွိတတ္ၾကသည္။

      ဒုတိယအမ်ဳိးအစားတြင္ ျပည္သူမ်ား ဝဝလင္လင္စားသုံးရၿပီး ေအးေအးခ်မ္းခ်မ္းေနႏုိင္လ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးရၿပီဟု ျမင္ၾကသည္။ ဤအျမင္မ်ဳိးကုိ အုပ္စုိးသူ လူတန္းစားထဲက တခ်ဳိ႕ႏွင့္ အုပ္စုိးခံျပည္သူထဲက လူၿပိန္းမ်ား လက္ခံထားၾကသည္။

      တတိယအမ်ဳိးအစားတြင္ ျပည္သူမ်ား ဝဝလင္လင္စားသုံးႏုိင္ရမည္။ ေအးေအးခ်မ္းခ်မ္းလည္း အိပ္စက္နားေနႏုိင္ရမည္။ လြတ္လပ္စြာေျပာဆုိေရးသားခြင့္ မိမိဆႏၵကုိ ေဖာ္ျပခြင့္ လြတ္လပ္စြာ ကုိးကြယ္ယံုၾကည္ခြင့္၊ လူမ်ဳိးစုမ်ား မိမိတုိ႕အေရးကုိ မိမိတုိ႕စီမံ ဆုံးျဖတ္ပုိင္ခြင့္မ်ားလည္း ရွိရမည္။ ထုိသုိ႕ေသာ အခြင့္အာဏာမ်ားကုိ တုိင္းျပည္ႏွင့္အဝွမ္း က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ျပည္သူမ်ားခံစားခြင့္ရွိပါမွ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးရွိသည္ဟု ႐ႈျမင္သည္။ ဤအျမင္ကုိ အတုိက္အခံအင္အားစုမ်ားႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးအျမင္ရွိေသာ ျပည္သူမ်ားက ႐ႈျမင္ေနၾကသည္။ စာဖတ္သူအေနႏွင့္ မည္သုိ႕အျမင္ရွိပါ သနည္း။ မိမိတည္ရွိေနေသာ အတန္းအစား အလႊာအေနအထားထက္ ဘက္ေပါင္းစုံစီစစ္ၿပီးမွ အေျဖေပးေစလုိသည္။

      စာေရးသူအေနႏွင့္ တတိယအျမင္ကုိသာ လက္ခံသည္။ ပထမအျမင္မွာ ဥာဏ္ပညာနည္းပါး ေသာ အာဏာရလူတစ္စုက မိမိတုိ႕အာဏာရထားစဥ္တြင္သာ ထားရွိႏုိင္ေသာ အျမင္မ်ဳိးျဖစ္သည္။ အာဏာလက္လြတ္သြားသည္ႏွင့္ ဤအျမင္ကုိ လက္ခံႏုိင္ေတာ့မည္မဟုတ္။ ဒုတိယအျမင္မွာလည္း စား၊ အိပ္၊ မိ္တ္လုိက္ သုံးမ်ဳိးကုိသာ သိနားလည္ေသာ တိရိစၧာန္သာသာ လူၿပိန္းမ်ားႏွင့္ အုပ္စုိး သူျပည္သူမ်ားကုိ အက်ဥ္းသားအဆင့္တြင္ ထားရွိလုိေသာ အုပ္စုိးသူ လူတခ်ဳိ႕ထားရွိေသာအျမင္ သေဘာထားျဖစ္သည္ဟု ႐ႈျမင္သည္။

      ကၽြႏု္ပ္တုိ႕သည္ လူသားမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ လူသားခ်င္းအတူတူ လိုလားေတာင့္တမႈျခင္း သိပ္ကြာျခားၾကလိမ့္မည္မဟုတ္။ ကၽြဲႏြဲမ်ားကုိမူ နဖာထုိး၊ ႀကိဳးဆြဲႀကိမ္ျဖင့္တုိ႕၍ လုိရာခုိင္းႏုိင္သည္။ လူသားအခ်င္းခ်င္းကုိကား ထုိသုိ႕လုပ္၍ ရမည္မဟုတ္။ ေယဘူယ်အားျဖင့္ အသိတရားႏွင့္ ခံစားခ်က္ခ်င္း တူညီၾကေသာ လူသားမ်ားတြင္ အာဏာရသူတုိ႕က မိမိတုိ႕ေရာက္ရွိေသာ ဘဝ၏ အလုိဆႏၵတစ္ခုတည္းကုိ မျမင္ဘဲ အျခားလူမ်ား၏ အလိုဆႏၵကုိလည္း ၾကည့္ျမင္တတ္ရန္လုိသည္။ ထုိသုိ႕မဟုတ္ဘဲ သူတပါး၏ အလုိဆႏၵသေဘာထားမ်ားကုိ ဂရုမထား မိမိအစုအဖြဲ႕၏ အျမင္သေဘာ ထားသက္သက္ျဖင့္ ခ်ဳပ္ကုိင္ထားပါက ႐ုန္းကန္အန္တုမႈမ်ားျဖစ္ေပၚလာၿပီး ေနာက္ဆုံးေတာ္လွန္ ပုန္ကန္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာလိမ့္မည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ လႊဲမွားေသာအျမင္ျဖင့္ ႐ႈျမင္ အဓိပၸါယ္ေဖာ္ၿပီး ၎ကုိအဓၶနည္းျဖင့္ အေကာင္အထည္ေဖာ္လုိက္ေသာအခါ မလုိလားအပ္ ေသာ ဆန္႕က်င္ဘက္အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ား ျဖစ္လာရေတာ့သည္။

      ဤမ်ွဆုိလ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရး ရယူတည္ေဆာက္ႏုိင္ရန္ အနိမ့္အဆုံးအဆင့္တြင္ လုိအပ္ေသာသေဘာထားအျမင္ တရပ္ကုိေတြ႕ရွိရပါၿပီ။ ၎ကုိတနည္းအားျဖင့္ အေျခခံလူ႕အခြင့္ အေရးဟုလည္း ေခၚဆုိသည္။ ဤအေျခခံလူ႕အခြင့္အေရးမ်ား မရွိဘဲ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ မတည္ေဆာက္ႏုိင္ေပ။ 

      လူတုိ႕၏အသိတရားကုိ ၎တုိ႕ျဖတ္သန္းခဲ့ရေသာဘဝခရီးတစ္ေလ်ွာက္ေတြၼ ႀကဳံခဲ့ရသည္ မ်ားႏွင့္ ၎ပတ္ဝန္းက်င္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားက သတ္မွတ္ေပးသည္။ ကၽြႏု္ပ္တုိ႕နုိင္ငံတြင္ လူမ်ဳိး လူတန္းစား လူ႕အလႊာမ်ားစြာရွိသည့္အျပင္ အသက္အရြယ္ ေနထုိင္ရာေဒသ ကြဲျပားမႈေၾကာင့္လည္း အသိအျမင္ခံယူခ်က္ႏွင့္ သေဘာထားအမ်ဳိးမ်ဳိး ရွိၾကသည္။ ဤသုိ႕ေသာ အေနအထားတြင္ အေရအတြက္ပုိမ်ားေသာ သုိ႕မဟုတ္ အာဏာရထားေသာလူစုက မိမိတုိ႕သေဘာက်ရာ တစ္ခုတည္း ကုိ ခ်မွတ္လုပ္ေဆာင္ပါလ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ မည္သုိ႕မ်ွေဖာ္ေဆာင္ႏုိင္မည္မဟုတ္ေပ။

      ထုိ႕ေၾကာင့္ ႏုိင္ငံအေရး ျပည္သူတစ္ရပ္လုံးအေရးတုိ႕တြင္ အမ်ားျပည္သူ၏ ဆႏၵကုိရယူၿပီး ခ်မွတ္လုပ္ေဆာင္ေရးဆုိေသာ ဒီမုိကေရစီလုပ္ငန္းစဥ္သည္ ေလ်ွာ္ကန္သင့္ျမတ္ဆုံးျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ႏုိင္ငံတကားအေတြ႕အႀကဳံ  ရွည္ၾကာေသာ ျပည္တြင္းစစ္အေတြ႕အႀကဳံမ်ားက ျပသခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။ ကေန႕ဆုိလ်ွင္ အုပ္စုိးသူမ်ား၊ အုပ္စုိးခံျပည္သူမ်ား အတုိက္အခံအင္အားစုမ်ားပါ ဒီမုိကေရစီဆုိသည့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ျဖင့္က်င့္သုံးသြားရမည္ကုိ အားလုံးလက္ခံထားၾကၿပီးျဖစ္သည္။ ဒီမုိကေရစီ နည္းက်က် အမ်ားျပည္သူတုိ႕၏ ဆႏၵကုိရယူသည္မွာ ေရွာင္လႊဲ၍မရေသာ အခ်က္တရပ္ ျဖစ္သည္။ 

      ဒီမုိကေရစီဆုိသည္မွာ အမ်ားစုျဖစ္ေသာ ျပည္သူတုိ႕၏ သေဘာဆႏၵအရ အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္းဆုိၿပီး လူမ်ားစုျဖစ္ေသာ အင္အားစုက မိမိတုိ႕သေဘာက်ရာကုိခ်ည္း ခ်မွတ္သြားပါက ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္း ေရး ရႏုုိင္လိမ့္မည္မဟုတ္ေပ။ မတူကြဲျပားေသာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမ်ားျဖစ္သည့္ လူမ်ဳိးေရး၊ ဘာသာေရး ကိစၥရပ္မ်ားတြင္ တန္းတူမႈ၊ လြတ္လပ္မႈ တရားမ်ွတမႈမ်ား ရွိရန္ အထူးလုိအပ္သည္။ ကၽြႏု္ပ္တုိ႕ ႏုိင္ငံတြင္ ဘာသာေရးအရ ျပႆနာအထူးမရွိ္ေသာ္လည္း လူမ်ဳိးေရးအရကား ႀကီးမားေသာ ျပႆနာရွိခဲ့ ရွိေနဆဲျဖစ္သည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ ဤကိစၥရပ္တြင္ ကုိယ္က်ဳိးအတၲအျမင္ကင္းေသာ တနည္းအားျဖင့္ မဟာအျမင္ျဖင့္ သူတပါးအေပၚ လႊမ္းမုိးလုိစိတ္ကင္းေသာ ႏုိင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ားက တန္းတူေရးႏွင့္ ကုိယ္ပုိင္ျပဌာန္းခြင့္ရွိသည့္ ဖက္ဒရယ္ျပည္ေထာင္စု တည္ေဆာက္ေရးကုိ သေဘာတူေနၾကၿပီျဖစ္သည္။ လူမ်ဳိးစုံခ်စ္ၾကည္ေရးႏွင့္ တိုင္းရင္းသား စည္းလုံးညီၫြတ္ေရးကုိ အမွန္တကယ္တည္ေဆာက္လုိပါက မွန္ကန္ေသာ သေဘာထားအျမင္ကုိ လက္ခံဆုပ္ကုိင္ထားၾကရမည္။ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းလမ္းခင္းျပသခဲ့ေသာ ပင္လုံစိတ္ဓါတ္ကုိ တဖန္အသက္သြင္း ၾကရန္လုိသည္။ 

      အထက္တြင္ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတုိင္းဒီမုိကေရစီလုပ္ဟန္ႏွင့္ တန္းတူေရးႏွင့္ ကုိယ္ပုိင္ျပဌာန္း ခြင့္အေပၚအေျခခံေသာ ဖက္ဒရယ္ျပည္ေထာင္စုတည္ေဆာက္ေရးတုိ႕ကုိ ၾကည္လင္စြာ လက္ခံ ႏုိင္ပါက ႐ုိးသားပြင့္လင္းေသာ ေစတနာျဖင့္ ညွိႏႈိင္းေျဖရွင္းၾကပါလ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ လြယ္ကူစြာတည္ေဆာက္ႏုိင္ပါသည္။ ထုိသုိ႕ ျဖဴစင္ေသာေစတနာကုိ အရင္းခံမထားဘဲ အၿမီးက်က္ အၿမီးစား၊ ေခါင္းက်က္ ေခါင္းစား၊ တစိပ္ရရ တပိုိင္းရရ ရသမ်ွကုိ ဖဲ့ယူတတ္ေသာ နည္းျဖင့္ကား ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ မတည္ေဆာက္ႏုိင္ပါ။  

      စစ္သည္ႏုိင္ငံေရး၏အဆက္ျဖစ္သည္။ လက္နက္ကုိင္ ပုန္ကန္မႈကုိ ႏုိင္ငံေရးအခြင့္အေရးမ်ား ဆုံး႐ႈံးမႈက ေမြးထုတ္ေပးခဲ့သည္။ ႏုိင္ငံေရးျပႆနာကုိ စစ္ေရးျဖင့္ ေျဖရွင္းေနပါက ယာယီေခတၲ သုိ႕မဟုတ္ အေပၚယံမ်ွကုိသာ ေျဖရွင္းႏုိင္မည္။ ၿပီးျပည့္စုံေသာ ေျပလည္မႈကုိ ႏုိင္ငံေရးနည္းျဖင့္ ရဲဝံ့စြာေျဖရွင္းရန္မွတပါး စစ္မွန္ေသာျပည္တြင္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ မရႏုိင္ပါ။ ႏုိင္ငံေရးအရ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးမည္ဆုိပါက သူ႕အျမင္ကုိယ့္အျမင္ ဘက္ေပါင္းစုံအျမင္မ်ားကုိ သိရမည္။ ထုိအခါ အမွားအမွန္ႏွင့္ အတိမ္အနက္ကုိ ခြဲျခားႏုိင္မည္။ ၎အေပၚအေပးအယူ အေလ်ာ့အတင္းမ်ားလုပ္ၿပီး ေက်လည္စြာ ညွိႏႈိင္းပါက ေျပလည္မႈရရွိလိမ့္မည္။ ဤသည္ကားမွန္ကန္ေသာ နည္းလမ္းျဖစ္သည္။ ဤသုိ႕အခ်င္းခ်င္းညွိႏႈိင္း ေျဖရွင္းေသာ နည္းလမ္းမွလႊဲ၍ သိၾကားမင္းလူ႕ူျပည္ဆင္းၿပီး ေျဖရွင္း ေပးလည္း ေျပလည္ႏုိင္မည္မဟုတ္ပါ။ ေစတနာမွန္ေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ မွန္ကန္ေသာ နည္းလမ္းမ်ားကုိ ရဲဝံ့စြာ ေ႐ြးခ်ယ္ေလ်ွာက္လွမ္းၾကရမည္။  

      မွန္ကန္ေသာနည္းလမ္းကုိ ျမင္ေနပါလ်ွက္ မေလ်ွာက္ဘဲ စစေရးျဖင့္ ဆက္တုိက္ေနမည္ဆုိပါက ေနာက္ထပ္အႏွစ္ငါးဆယ္ျပည့္လည္း ၿပီးဆုံးႏုိင္မည္ မဟုတ္ေပ။ လူမ်ဳိးစုေရရာတြင္ အာဏာခြဲေဝမႈမရွိဘဲ ဒီမုိကေရစီရရွိ႐ုံမ်ွႏွင့္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ မရႏုိင္ေၾကာင္း အဂၤလန္ႏွင့္ အိႏၵိယႏုိင္ငံတုိ႕က သက္ေသျပေနပါသည္။ လူမ်ဳိးစုမ်ား၏ ျပႆနာမ်ားကုိ ယာယီအပစ္အခတ္ ရပ္စဲထားၿပီး ေဒသဖြံ႕ၿဖိဳးေရး၊ စီပြားေရးလုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ားျဖင့္ ေျဖရွင္းေန၍ကား မေျပလည္ႏုိင္။ စစ္ပြဲတစ္ရာတုိက္ရန္မလုိ နည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ၿဖိဳကြဲေသာနည္းသည္ မွန္ကန္ေသာနည္းမဟုတ္၊ အခ်ိန္ဆြဲေသာ နည္းတခုသာ ျဖစ္သည္။ ေခါင္းေဆာင္အင္အားစုကုိ သာယာမႈျဖင့္ သိမ္းသြင္ယူေသာ နည္းသည္လည္း သာယာမႈအေပၚ မူးယစ္တတ္ေသာ ေခါင္းေဆာင္အခ်ဳိ႕ကုိသာ ဆြဲေဆာင္ႏွစ္သိမ့္၍ ရေကာင္းရမည္။ ေခါင္းေဆာင္အခ်ဳိ႕ေလ်ာ့သြား႐ုံမ်ွျဖင့္ ေတာ္လွန္ေရးကုိ ရပ္တန္႕ေအာင္ လုပ္၍ရမည္မဟုတ္ေပ။ ေတာ္လွန္ေရးဆုုိေသာ လက္နက္ကုိင္ ပုန္ကန္မႈသည္ ႏုိင္ငံေရးအခြင့္ အာဏာရရွိေရးဟူေသာ ဦးတည္ခ်က္အတြက္ျဖစ္သည္။ ထုိႏုိင္ငံေရးအခြင့္အာဏာျပႆနာကုိ  ႏုိင္ငံေရးအရ ေဆြးေႏြးေျဖရွင္းမႈ မျပဳသမ်ွ မေျပလည္ မၿပီးျပတ္ႏုိင္။ ထုိသုိ႕မၿပီးျပတ္ပါကၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ ဦးတည္ေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္သည္ အခ်ည္းအႏွီးပင္ ျဖစ္ေနပါလိမ့္မည္။ 

      ကၽြႏု္ပ္တုိ႕ႏုိင္ငံတြင္ သယံဇာတေပါႂကြယ္ဝေနပါလ်ွက္ ႏုိင္ငံ၏ ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္မႈအဆင့္သည္ ကမၻာတြင္ ေနာက္ဆုံးတန္းကလိုက္ေနရသည္။ အခ်ိန္ကုိအက်ဳိးမဲ့စြာ အႏွစ္ငါးဆယ္ေက်ာ္ ျဖဳန္းခဲ့ၿပီးၿပီးျဖစ္သည္။ ေနာက္ထပ္အခ်ိန္ုမေပးသင့္ေတာ့ပါ။ လမ္းမွန္ကုိ သိျမင္ေနပါလ်ွက္ မေလ်ွာက္ေသာ ေရွ႕ေဆာင္သူသည္ ၾကာရွည္စြာ ေရွ႕ေဆာင္ႏုိင္မည္ မဟုတ္။ ႏုိင္ငံေရးကုိ မလွည့္စားႏွင့္ ျပည္သူကုိ မလွည့္စားႏွင့္ သမုိင္းအိမ္သာက်င္းထဲ နစ္မြန္သြားရေပလိမ့္မည္။ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးမရွိဘဲ တုိးတက္ေသာ တုိင္းျပည္တခု မတည္ေဆာက္ႏုိင္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ ေစတနာမွန္လ်ွင္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကုိ အျမန္ေဖာ္ေဆာင္ျပဖုိ႕ လိုသည္။